• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 9.7°C / 13.0°C
    2 BF
    55%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 3.8°C / 7.4°C
    4 BF
    51%
  • Πάτρα
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 9.3°C / 12.0°C
    5 BF
    59%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    3°C 2.9°C / 5.3°C
    1 BF
    87%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 7.9°C / 7.9°C
    3 BF
    76%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    4°C 3.1°C / 6.0°C
    2 BF
    68%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    -1°C -0.6°C / 1.3°C
    4 BF
    74%
  • Αγρίνιο
    Αραιές νεφώσεις
    9°C 8.5°C / 10.6°C
    2 BF
    77%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    16°C 14.9°C / 17.0°C
    4 BF
    58%
  • Μυτιλήνη
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 11.9°C / 11.9°C
    3 BF
    82%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 13.8°C / 15.7°C
    6 BF
    44%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 9.0°C / 10.6°C
    5 BF
    62%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 12.5°C / 12.5°C
    6 BF
    55%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    8°C 7.5°C / 7.9°C
    3 BF
    49%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    8°C 7.5°C / 8.9°C
    2 BF
    100%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    17°C 16.8°C / 17.7°C
    3 BF
    61%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    11°C 9.7°C / 13.2°C
    3 BF
    57%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 6.0°C / 8.3°C
    2 BF
    59%
  • Κατερίνη
    Αραιές νεφώσεις
    6°C 3.7°C / 7.5°C
    2 BF
    66%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    0°C -0.2°C / -0.2°C
    2 BF
    87%

Το «Σπίτι του Ροδάκη» στον Μεσαγρό Αίγινας.

Φωτ.: Νεκτ. Κουκούλης
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το σπίτι του Ροδάκη δεν είναι πλέον το σπίτι του Ροδάκη

  • A-
  • A+
Οι επεμβάσεις συνολικά φαίνεται να έχουν καταλήξει στην αλλοίωση της τυπολογίας και των χαρακτηριστικών του σπιτιού και στη χρήση υλικών με μη αναστρέψιμη φύση.

Το σπίτι του Ροδάκη στον Μεσαγρό είναι ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της νεότερης πολιτιστικής κληρονομιάς της Αίγινας. Πολλά έχουν ειπωθεί και γραφτεί για την αξία του πολιτιστικού μνημείου, που έχει χαρακτηριστεί «ιστορικό διατηρητέο μνημείο και έργο τέχνης που χρειάζεται ειδική κρατική προστασία σύμφωνα με τις διατάξεις των Ν. 1469/1950 και 2039/92, ως σύνολο κτισμάτων που αποτελούν την οικία Αλ. Ροδάκη, στον Μεσαγρό Αιγίνης, με περιβάλλοντα χώρο στα όρια της κατατμημένης ιδιοκτησίας, διότι πρόκειται για εξαιρετικό δείγμα παραδοσιακής αιγινίτικης αρχιτεκτονικής με ιδιαίτερα αξιόλογα διακοσμητικά στοιχεία, απόλυτα ενταγμένο στο φυσικό τοπίο».1

Σε πρόσφατο άρθρο που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «LIFO» από την Αργυρώ Μποζώνη (26.9.2021) αποκαλύπτονται εικόνες από τη συντήρηση του εσωτερικού χώρου του διατηρητέου μνημείου με αφορμή την έκθεση που πραγματοποιείται στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης και Παράδοσης «Αγγελική Χατζημιχάλη» με τίτλο «Το σπίτι του Ροδάκη. Προς μια συναισθηματική δόμηση. Διονύσης Σοτοβίκης».

Εχει προηγηθεί παρουσίαση στην εκπομπή του Καναλιού της Βουλής «Αστικό τοπίο» (19.1.2021), όπου παρακολουθούμε μέρος της αποκατάστασης, κυρίως εστιάζοντας στις εξωτερικές όψεις και στον περιβάλλοντα χώρο.

Στις 28.6.2021 δημοσιεύτηκε στα τοπικά μέσα και στις εφημερίδες «Νέα» και «Εφημερίδα των Συντακτών» (29.6.2021) επιστολή 16 γνωστών κατοίκων της Αίγινας προς τις αρμόδιες υπηρεσίες (ΥΠΠΟ, υπουργό και υφυπουργό, Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων, Πολεοδομία, Δήμο Αίγινας, ΤΕΕ και ΣΑΔΑΣ) με συγκεκριμένα ερωτήματα και αίτημα άμεσων ενεργειών για την κατάσταση στην οποία είχε περιέλθει το μνημείο, συνοδευόμενη από φωτογραφικό υλικό στο οποίο απεικονίζονται επεμβάσεις όπως φεγγίτες οροφής, χρήση σύγχρονων υλικών που κατά κανόνα θεωρούνται ασύμβατα με τα παραδοσιακά υπάρχοντα και προσθήκη κατ’ επέκταση νέου χώρου.

Εχοντας πραγματοποιήσει μακροχρόνια μελέτη του σπιτιού του Ροδάκη θα θέλαμε να καταθέσουμε το ελάχιστο σχόλιο για την «αποκατάσταση» που έχει έρθει στο φως.

Η φωτογραφία με την οποία ξεκινά το άρθρο του «LIFO» με την επιτοίχια ζωγραφική απεικονίζει το δεξί της εισόδου τμήμα του κυρίως σπιτιού με το τζάκι, για την οποία η συντάκτρια αναφέρει: «Ο γεννημένος το 1854 Ροδάκης...ζωγράφισε παγώνια και άνθη πάνω από το τζάκι…». Δεν τεκμαίρεται από τις πηγές που γνωρίζουμε η ύπαρξη αυτών των συγκεκριμένων ζωγραφικών παραστάσεων, ειδικά αυτής που απεικονίζει παγώνια.

Σε αυτό το σημείο, τα τμήματα της επιτοίχιας ζωγραφικής που αποκάλυψε η αποτύπωση που πραγματοποιήθηκε από τη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ με τους καθηγητές Γιώργο Μακρή και Τάση Παπαϊωάννου (2011) και συνέχισε η βροχή φαίνεται να ήταν αυθόρμητες ζωγραφικές επαναλήψεις σχεδόν με αυτόματη γραφή ενός χοντροκόκκινου μοτίβου ζικ-ζακ που γίνεται ρόμβος ή Χ, πάνω σ’ ένα «περιγεγραμμένο» σύννεφο μπλε ουλτραμαρίν χρώματος πιτσιλισμένο με κόκκινες ή μαύρες κηλίδες σε ομάδες σχημάτων.

Στην αρχική του κατάσταση - φωτογραφία από το αρχειακό υλικό του Ν. Κουκούλη.

Επιπρόσθετα, φαίνεται και αυτή η ζωγραφική να είναι, όπως και όλες οι εικαστικές επεμβάσεις του Ροδάκη, ένα παλίμψηστο με αχνές νύξεις αλλεπάλληλων στρωμάτων. Σε κάθε περίπτωση η «συμπλήρωση» τμημάτων μετά από μελέτη συντηρητών θα έπρεπε να έχει απολύτως διακριτά τα σημεία που συμπληρώθηκαν. Θα είχε ιδιαίτερο επιστημονικό ενδιαφέρον να δημοσιοποιηθεί η μελέτη και ανάλυση των συντηρητών που πραγματοποίησαν τη συγκεκριμένη αποκατάσταση.

Ανατρέχοντας στον Χάρτη της Βενετίας (1964)2, που αποτελεί ένα σύνολο συμφωνημένων θεσμικά αρχών για τη συντήρηση και αποκατάσταση των μνημείων και τοποθεσιών, μπορούμε να δούμε:

«Η διαδικασία της αποκατάστασης (ενός μνημείου) είναι μια επέμβαση υψηλής εξειδίκευσης που επιβάλλεται να γίνεται κατ’ εξαίρεση. Εχει σαν στόχο να διατηρήσει και να αποκαλύψει τις αισθητικές και ιστορικές αξίες του μνημείου και βασίζεται στον σεβασμό προς την αρχική του υπόσταση και τα αυθεντικά του στοιχεία. Σταματάει στο σημείο που αρχίζουν να υπάρχουν υποθέσεις».

Από το φωτογραφικό υλικό που καταδεικνύει τις επεμβάσεις που έχουν πραγματοποιηθεί, φαίνεται να υλοποιήθηκε προσθήκη κατ’ επέκταση των βοηθητικών χώρων στο πίσω μέρος του κτιρίου.

Το σπίτι αντιπροσωπεύει τυπολογικά το λαϊκό σπίτι με «λιακό», με δύο διασταυρωνόμενους όγκους σχήματος Γ, ανισοϋψή προσκτίσματα και βοηθητικούς χώρους που προστίθενται για να ανταποκριθούν στις ανάγκες μιας αγροτικής περιοχής, σε έναν τόπο με περιορισμένους υδάτινους πόρους και στον συλλογικό τύπο που καταγράφεται λεπτομερώς στο έργο του Δ. Βασιλειάδη.3

Από τις εργασίες οπλισμού της πλάκας οροφής στην κύρια κατοικία

Ανατρέχοντας και πάλι στον Χάρτη της Βενετίας (1964) διαβάζουμε:

Αρθρο 6: «Η συντήρηση ενός μνημείου συνεπάγεται τη διατήρηση του άμεσου περιβάλλοντός του στην κλίμακά του. Αν το παραδοσιακό πλαίσιο δεν έχει εξαφανιστεί, έχουμε καθήκον να το διατηρήσουμε αλλά και ταυτόχρονα να αποκλείσουμε κάθε προσθήκη, κατεδάφιση και κάθε αλλαγή που θα μπορούσε να αλλάξει τις σχέσεις των όγκων και των χρωμάτων».

Αρθρο 13: «Οι προσθήκες δεν μπορεί να γίνουν ανεκτές παρά μόνο αν σέβονται όλα τα ενδιαφέροντα μέρη του κτιρίου, το παραδοσιακό του πλαίσιο, την ισορροπία της σύνθεσής του και τις σχέσεις του με τον περιβάλλοντα χώρο».

Και πάλι από το δημοσιευμένο φωτογραφικό υλικό η χρήση των δομικών υλικών στην αποκατάσταση καταδεικνύει υλικά που δεν είναι συμβατά με τα χρησιμοποιημένα υλικά του μνημείου (όπως οι νέες πλάκες οπλισμένου σκυροδέματος), ακριβώς γιατί δεν υπάρχει δυνατότητα αφαίρεσης και απομάκρυνσής τους και επομένως η επέμβαση που πραγματοποιείται δεν είναι αντιστρεπτή ως θα όφειλε.

Συμπερασματικά, θα λέγαμε ότι οι επεμβάσεις συνολικά φαίνεται να έχουν καταλήξει στην αλλοίωση της τυπολογίας και των χαρακτηριστικών του σπιτιού, στη χρήση υλικών με μη αναστρέψιμη φύση, στην ερμηνεία και με υποθέσεις προσθήκη διακοσμητικών στοιχείων, χωρίς τα νέα στοιχεία να είναι διακριτά.

Μπορεί για κάποιους το αποτέλεσμα να είναι γραφικό ή όμορφο, αλλά κατά την άποψή μας αυτό δεν φαίνεται να συνιστά αποκατάσταση με επιστημονικούς όρους και κανόνες, και κυρίως διατήρηση της ιστορικής μαρτυρίας και της συνέχειας του μνημείου στην κατάσταση και μορφή που κηρύχθηκε διατηρητέο.

Το σπίτι του Ροδάκη δεν είναι πλέον το σπίτι του Ροδάκη. Και αυτό είναι ένα θλιβερό σημείο της εποχής μας όπου όπως και σε άλλες εποχές κρίσης δημιουργούνται συνθήκες χαλάρωσης και αδυναμίας αντιδράσεων, ακόμη και απόδοσης ευθυνών. Ηδη από τις αρχές του 20ού αιώνα η Βιρτζίνια Γουλφ διαπιστώνει στη δεύτερη επίσκεψή της στην Ελλάδα (συμπεριλαμβανομένης της Αίγινας): «Ο τόπος είναι τόσο εξουθενωμένος που δεν μπορεί πια να διαφυλάξει τα συμφέροντά του».4

ΥΓ. Το άρθρο αυτό βασίστηκε στο φωτογραφικό υλικό που συνοδεύει την επιστολή της 28.6.2021, στο άρθρο του «LIFO» της 26.9.2021 και σε αρχειακό φωτογραφικό υλικό.


1. Υ.Α. ΥΠ.ΠΟ./ΔΙ.ΛΑ.Π./Γ/963/46628/ 6-9-2001 - ΦΕΚ 1252/Β/27-9-2001.
2. Στον Χάρτη σημειώνεται ότι «έχει πρωταρχική σημασία οι αρχές που πρέπει να πρυτανεύουν στη συντήρηση και την αποκατάσταση των μνημείων να προέρχονται από κοινή συμφωνία και να διαμορφώνονται πάνω σε οικουμενικό διάγραμμα, αφήνοντας ταυτόχρονα σε κάθε έθνος τη φροντίδα να εξασφαλίσει την εφαρμογή τους μέσα στα πλαίσια του δικού του πολιτισμού και των δικών του παραδόσεων». Οι πρώτες κοινές βασικές αρχές διατυπώθηκαν με τον Χάρτη των Αθηνών το 1931. Ο Χάρτης της Βενετίας εξειδίκευσε τις πρώτες αυτές αρχές και αποτελεί ένα κείμενο-κλειδί για τη διατήρηση και διάσωση των μνημονικών έργων ως χρέος των λαών να τα παραδώσουν στις μελλοντικές γενιές με όλο τον πλούτο και την αυθεντικότητά τους. Διατυπώθηκε στο 2ο Διεθνές Συνέδριο Αρχιτεκτόνων και Τεχνικών των Ιστορικών Μνημείων και εγκρίθηκε από το ICOMOS (Διεθνές Συμβούλιο Μνημείων και Χώρων: International Council on Monuments and Sites). Για το πλήρες κείμενο: https://www.ssaette.gr/node/25. Οι προαναφερόμενοι χάρτες απετέλεσαν τη βάση των αρχών προστασίας των πολιτιστικών αγαθών και εμπλουτίστηκαν από επόμενα κείμενα όπως η Διακήρυξη του Αμστερνταμ (1975), η Σύμβαση της Γρανάδας (1985), η Διεθνής Χάρτα για την Προστασία των Ιστορικών Πόλεων (1987), το κείμενο της Νάρα για την αυθεντικότητα (1994) κ.λπ.
3. Βασιλειάδης, Β., Δημήτρης, 1957. Η Λαϊκή Αρχιτεκτονική της Αίγινας I. Αθήνα (Ανάτυπο από τον τόμο της Λαογραφίας 16/2).
4. Woolf, Virginia, 1996. Ελλάδα και Μάης μαζί. Μπερλής, Α. (επιμ.), Τσάτσου, Μ. (μτφρ.). Αθήνα: Υψιλον.

 

*Η Ζωή Γεωργιάδου είναι διδάκτωρ της Σχολής Αρχιτεκτόνων – Μηχανικών ΕΜΠ, έχει δίπλωμα από τη Σχολή Αρχιτεκτόνων – Μηχανικών ΕΜΠ και πτυχίο Διακοσμητικής ΤΕΙ. Είναι καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, διευθύντρια Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών και διευθύντρια του Εργαστηρίου «Αρχιτεκτονική Εσωτερικών Χώρων, Σχεδιασμός και Οπτικοακουστική Τεκμηρίωση» της Σχολής Εφαρμοσμένων Τεχνών και Πολιτισμού του ΠΑΔΑ.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ART - ΝΕΑ
Το σπίτι του Αλέκου Ροδάκη στην Αίγινα: μνημείο παραδοσιακής αρχιτεκτονικής
Επιστολή 16 προσωπικοτήτων προς την ηγεσία του υπουργείου Πολιτισμού σχετικά με σπίτι του Αλέκου Ροδάκη στην Αίγινα που έχει χαρακτηριστεί ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο και έργο τέχνης ήδη από το 2001.
Το σπίτι του Αλέκου Ροδάκη στην Αίγινα: μνημείο παραδοσιακής αρχιτεκτονικής
ART - ΝΕΑ
Ιερό των ελληνιστικών χρόνων έφεραν στο φως οι ανασκαφές στο Κάτω Πολυδένδρι Λάρισας
Εντοπίσθηκαν αρχιτεκτονικά μέλη, όπως τμήμα από το επιστύλιο και πέντε κιονόκρανα δωρικού ρυθμού. Επίσης στο εσωτερικό του βρέθηκαν βάθρο αγάλματος, τμήμα στήλης, μαρμάρινο πόδι τράπεζας, καθώς και δύο...
Ιερό των ελληνιστικών χρόνων έφεραν στο φως οι ανασκαφές στο Κάτω Πολυδένδρι Λάρισας
ART - ΝΕΑ
Διεθνής Συνάντηση για την Αποκατάσταση των Μνημείων της Ακροπόλεως
Ξεκινάει στις 11 Νοεμβρίου η 7η Διεθνής Συνάντηση για την Αποκατάσταση των Μνημείων της Ακροπόλεως με θέμα «Τα αναστηλωτικά έργα στην Ακρόπολη. Τα νέα Προγράμματα».
Διεθνής Συνάντηση για την Αποκατάσταση των Μνημείων της Ακροπόλεως
ART - ΝΕΑ
Οι αρχιτέκτονες ξεμπροστιάζουν το ΥΠΠΟΑ για την Ακρόπολη
Καταπέλτης για το υπουργείο Πολιτισμού και το «τσιμέντωμα» της Ακρόπολης είναι η ανακοίνωση του Τμήματος Αττικής του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων Διπλωματούχων Ανωτάτων Σχολών (ΣΑΔΑΣ).
Οι αρχιτέκτονες ξεμπροστιάζουν το ΥΠΠΟΑ για την Ακρόπολη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας