Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Η ποίηση θα χωνέψει τις εμπειρίες της εποχής μας»

Μάριο Βίτι

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Η ποίηση θα χωνέψει τις εμπειρίες της εποχής μας»

  • A-
  • A+
Από την πρώτη στιγμή που πάτησε το πόδι του στην Υδρα την αγάπησε, άλλωστε εκεί γνώρισε την Υδραία σύζυγό του Αλεξάνδρα. Τώρα το νησί τιμά τον σπουδαίο 94χρονο ελληνιστή, αναγορεύοντάς τον επίτιμο δημότη και ο ίδιος αποκαλύπτει ακόμα ένα ταλέντο του, σε μια έκθεση με ασπρόμαυρες φωτογραφίες των αγαπημένων φίλων του, από τον Σεφέρη και τον Ελύτη μέχρι τον Χατζιδάκι και τον Μόραλη.

Ο Mάριο Βίττι είναι μια εμβληματική φυσιογνωμία για τα ελληνικά γράμματα. Μοιράζει τον χρόνο του ανάμεσα στην Ιταλία και την Ελλάδα. Πιο συγκεκριμένα ανάμεσα στη Ρώμη και την Υδρα που στις 26 Αυγούστου τον τίμησε και τον ανακήρυξε επίτιμο δημότη. Με αυτή την αφορμή έγινε και η συνέντευξή μας.

Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη από μητέρα Ρωμιά και έζησε εκεί δύο δεκαετίες. Εγινε πανεπιστημιακός καθηγητής και πρόεδρος της Ιταλικής Ενωσης των Νέων Ελληνικών Σπουδών.

Ακούραστος μελετητής είναι ακόμη και σήμερα -γεννήθηκε το 1926- σε έναν διαρκή διάλογο με όσα συμβαίνουν στην ελληνική λογοτεχνία. Η αναγκαία απόσταση από τη χώρα μας του επέτρεψε μέσα στα χρόνια να διατηρήσει την ανεξαρτησία της σκέψης του. Ενα στοιχείο που αναδύεται σε όλα του τα βιβλία.

Η μεγάλη του συνεισφορά αποτυπώθηκε σε ένα σύνολο ειδικών μελετών για σημαντικές μορφές, για κρίσιμα ζητήματα ή κομβικές στιγμές της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Μελέτες για το έργο του Γιώργου Σεφέρη και του Οδυσσέα Ελύτη, για την ιδεολογική φύση και τη λειτουργία της ελληνικής ηθογραφίας, για τη Γενιά του ‘30 και άλλα πολλά πολύτιμα πλέον βιβλία.

Οι μεταφράσεις Ελλήνων λογοτεχνών, κυρίως της Γενιάς του ‘30 έφεραν σε επαφή το ιταλικό αναγνωστικό κοινό με τα επιτεύγματα του σύγχρονου ελληνικού πνεύματος. Υπήρξε πολύτιμος «πρεσβευτής» του ελληνικού πολιτισμού στη γειτονική χώρα, στην κρίσιμη εποχή μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η ελληνική λογοτεχνία χρωστά στον Βίττι τη δεύτερη γέννηση του παλαιότερου κειμένου του σύγχρονου ελληνικού θεάτρου (ο διάλογος του Νικολάου Σοφιανού), του θρησκευτικού δράματος «Ευγένα» (Βενετία 1646) του Θεόδωρου Μοντσελέζε από τη Ζάκυνθο και δύο τόμων κειμένων του Ανδρέα Κάλβου. Ο Βίττι ανακάλυψε και έκανε γνωστό το βιβλίο ενός ανώνυμου Ελληνα συγγραφέα, που δημοσιεύθηκε στην Βραΐλα της Ρουμανίας το 1870, με τίτλο «Η στρατιωτική ζωή εν Ελλάδι».

Το σύνθετο έργο του κορυφώθηκε με τη συγγραφή της Ιστορίας της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, ήδη στη δεκαετία του ‘70, η οποία προσέφερε μια νέα ματιά, μια νέα προοπτική στον λογοτεχνικό κόσμο του ελληνικού χώρου, δίνοντας μια ζωντανή εικόνα της διασύνδεσης των ιστορικών διαδικασιών, των κοινωνικών εξελίξεων και της λογοτεχνικής παραγωγής.

Τζόρτζιο ντε Κίρικο (αριστερά) και Γιώργος Σεφέρης με το φακό του Βίττι

Οι μεταφράσεις και οι επανεκδόσεις της Ιστορίας του (η τελευταία μορφή της κυκλοφόρησε το 2016 από τις εκδόσεις Ca’ Foscarina του Πανεπιστημίου της Βενετίας) τού έδωσαν την ευκαιρία να αναστοχαστεί τα δεδομένα και να εμπλουτίσει ή να αναθεωρήσει τα συμπεράσματά του, δίνοντας σταδιακά μια πληρέστερη εικόνα της ιστορίας της νεοελληνικής λογοτεχνίας.

• Πώς βιώνετε αυτή την παράξενη εποχή του Covid-19;

Οι περιορισμοί που πρέπει να σεβαστούμε, αποστασιοποίηση και τα λοιπά, με ενοχλούν επειδή οδηγούν τον πληθυσμό σε κρίση κοινωνική και οικονομική. Εμένα προσωπικά και τη γυναίκα μου δεν μας πλήττουν ιδιαίτερα επειδή λόγω ηλικίας έχουμε μια ακτίνα δράσης ήδη πολύ περιορισμένη. Μένουμε οπωσδήποτε σπίτι περισσότερο από πριν και τα ταξίδια γίνονται έτσι κι αλλιώς πιο σπάνια και περίπλοκα.

• Αλλάζουν οι σχέσεις των ανθρώπων. Η αποστασιοποίηση γίνεται πια νόμος. Θα αλλάξουν άραγε μορφή η ποίηση και η λογοτεχνία;

Η ποίηση έχει έναν δυναμισμό αυτόνομο και τρέφεται από παντός είδους εμπειρίες. Οπωσδήποτε θα χωνέψει και τις νιόφερτες εμπειρίες της εποχής μας.

• Η σύγχρονη Ελλάδα, τα γράμματα και ο πολιτισμός της βρήκαν σε σας έναν άριστο μελετητή. Πώς άρχισαν όλα;

Ολα άρχισαν πολύ νωρίς, όταν πήγαινα ακόμη σχολείο. Αγαπούσα τη λογοτεχνία, με απασχολούσαν και τα ιταλικά βιβλία και τα ελληνικά, και όπως συμβαίνει με τις φιλίες και θέλουμε να βάλουμε σε επαφή δύο φίλους που αγαπούμε αλλά δεν γνωρίζονται ο ένας με τον άλλον, άρχισα έτσι, αμφίδρομα, να θέλω να γνωριστούν οι μεν με τους δε. Ωριμάζοντας περιορίστηκα στη μελέτη εις βάθος της νεοελληνικής λογοτεχνίας, δίχως να εγκαταλείψω τη μετάφραση στα ιταλικά Ελλήνων ποιητών και πεζογράφων.

Η Γενιά του ’30 είναι ακόμα μέσα στο παιχνίδι της ποίησης. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αναπαράγεται συνεχώς. Ποιο ήταν αυτό το μαγικό συστατικό της εποχής που γέννησε σπουδαίους λογοτέχνες; Η δραστηριότητα της ελληνικής Γενιάς του ‘30 συνέπεσε με τη διάδοση στην Ευρώπη νέων τρόπων στη λογοτεχνία και γενικά στην τέχνη. Ο μοντερνισμός που είχε εμφανιστεί δειλά στη δεκαετία του ‘20 διαδίδεται και ανανεώνει όλους τους τομείς της τέχνης.

• Ο Τ.Σ. Ελιοτ είχε πει πως το αίμα της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας είναι λατινικό και ελληνικό, όχι σαν δύο κυκλοφορικά συστήματα αλλά σαν ένα, διότι μέσω της Ρώμης θα ιχνηλατήσουμε την ελληνική καταγωγή μας. Τι σκέφτεστε; Εχει δίκιο;

Ανεξάρτητα από ό,τι μπορούσε να πει ο Ελιοτ ως Αμερικανός που ανακάλυπτε την Ευρώπη και τη ρίζα όλου του δυτικού πολιτισμού, γεγονός είναι ότι όσα δημιούργησαν οι αρχαίοι Ελληνες δεν θα είχαν στεριώσει και επικρατήσει αν οι Ρωμαίοι δεν τα υιοθετούσαν και δεν τα διέδιδαν σε όλη τη γνωστή οικουμένη.

• Ολο και περισσότερο ο σύγχρονος άνθρωπος απομακρύνεται από το πνεύμα. Πού πηγαίνει; Η παρακμή της πνευματικότητας είναι σημάδι της παρακμής ενός έθνους;

Θέλετε να πείτε, από τις πνευματικές αξίες και από τα «ευγενή» προϊόντα του πολιτισμού έναντι στην τεχνολογία; Η τεχνολογία μπορεί να γίνει στήριγμα των πολιτισμικών αξιών. Μια κατάλληλη πολιτική μπορεί να το κατορθώσει. Εξαρτάται από ποιους θέλετε να σας κυβερνούν.

• Τελευταία, στους λογοτεχνικούς κύκλους γίνεται μια πολύ μεγάλη κουβέντα για τη λογοκλοπή. Αλλοι θεωρούν πως είναι αναπόφευκτη και άλλοι πως είναι απαράδεκτη. Εσείς τι λέτε;

Λογοκλοπή; Ο αστικός κώδικας έχει μια αντίληψη και οι μελετητές έχουν μια διαφορετική. Κλοπή είναι και η καθημερινή μας συνομιλία.

• Διαβάζοντας το βιβλίο σας «Φθορά και λόγος» για τον Γιώργο Σεφέρη στάθηκα στη σημείωσή σας για τον στίχο «ξέρεις τα σπίτια πεισματώνουν εύκολα, σαν τα γυμνώσεις». Υπάρχει κάποιο σπίτι που έρχεται τώρα στη μνήμη σας περισσότερο και «σας παιδεύει με λεπτομέρειες μιας ζωής που περάσατε εκεί»;

Δεν έχω εφιάλτες με σπίτια. Μένω στο ίδιο από τότε που παντρεύτηκα, πάνε 65 χρόνια, και δεν αφήνω τη θέα που έχω πάνω σε όλη σχεδόν τη Ρώμη.

• Ποιος στίχος Ελληνα ποιητή σάς απασχόλησε πολύ και γιατί;

Κανένας στίχος δεν μου έγινε έμμονη ιδέα. Ποιήματα, ναι.

• Θα μπορούσατε να μου πείτε ένα από αυτά;

Ενα ποίημα του Σεφέρη, που το σκέφτομαι κάθε τόσο, περιέχεται στο «Μυθιστόρημα», που θαυμάζω και με συγκινεί, «Μ.Π., το περιβόλι με τα συντριβάνια» είναι στη σελίδα 98 του βιβλίου μου που αναφέρατε:

Τὸ περιβόλι μὲ τὰ συντριβάνια του στὴ βροχὴ

θὰ τὸ βλέπεις μόνο ἀπὸ τὸ χαμηλὸ παράθυρο

πίσω ἀπὸ τὸ θολὸ τζάμι. Ἡ κάμαρά σου

θὰ φωτίζεται μόνο ἀπὸ τὴ φλόγα τοῦ τζακιοῦ

καὶ κάποτε, στὶς μακρινὲς ἀστραπὲς θὰ φαίνουνται

οἱ ρυτίδες τοῦ μετώπου σου, παλιέ μου φίλε.

Τὸ περιβόλι μὲ τὰ συντριβάνια ποὺ ἦταν στὸ χέρι σου

ρυθμὸς τῆς ἄλλης ζωῆς, ἔξω ἀπὸ τὰ σπασμένα

μάρμαρα καὶ τὶς κολόνες τὶς τραγικὲς

κι ἕνας χορὸς μέσα στὶς πικροδάφνες

κοντὰ στὰ καινούργια λατομεῖα,

ἕνα γυαλὶ θαμπὸ θὰ τὄ ῾χει κόψει ἀπὸ τὶς ὦρες σου.

Δὲ θ’ ἀνασάνεις, τὸ χῶμα κι ὁ χυμὸς τῶν δέντρων

θὰ ὁρμοῦν ἀπὸ τὴ μνήμη σου γιὰ νὰ χτυπήσουν

πάνω στὸ τζάμι αὐτὸ ποὺ τὸ χτυπᾶ ἡ βροχὴ

ἀπὸ τὸν ἔξω κόσμο.

• Γιατί αυτό;

Εχει το αίσθημα της αυθεντικότητας. Εμπρός σε συγκινησιακές αποτιμήσεις της ζωής εκ μέρους του ποιητή και όχι εμπρός σε διανοητικά κατασκευάσματα επινοημένα επί τούτου. Δονείται από προσωπικά βιώματα του Σεφέρη.

• Πριν από λίγες ημέρες η Υδρα σάς έκανε επίτιμο δημότη. Η Υδρα είναι το νησί της γυναίκας σας, της Αλεξάνδρας. Εκεί γνωριστήκατε;

Δημότης Υδρας είναι μεγάλο πράμα. Μου ανταποδίδεται τώρα η αγάπη που ένιωσα για το νησί από την πρώτη στιγμή που έβαλα το πόδι μου εκεί, όταν ήταν καταφρονεμένο και άγνωστο από τον τότε τουρισμό. Υπήρχε φτώχεια, τα παιδιά ήταν ξυπόλυτα, τα σπίτια, έρημα, κατέρρεαν όταν έβρεχε. Αλλά εγώ το αγάπησα. Βεβαίως εκεί γνώρισα την Υδραία σύζυγό μου, την Αλεξάνδρα. Είχε γεννηθεί στην Αθήνα, αλλά το καλοκαίρι παραθέριζε στο νησί με τη θεία της Μπίλιω, όταν ο Τόμπρος και ο Μόραλης με έστειλαν να περάσω μερικές μέρες στο αρχοντικό των Τομπάζη.

• Κύριε Βίττι, ο Ελύτης κάποτε είχε πει ότι όταν θολώνει ο νους μας, να μνημονεύουμε τον Διονύσιο Σολωμό και τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη. Εσείς, ύστερα από τόση σπουδή στη λογοτεχνία, ποιους μνημονεύετε στις δύσκολες στιγμές;

Ο νους του Ελύτη πήγαινε στον Σολωμό και στον Παπαδιαμάντη σαν ξόρκια. Εγώ, φευ, δεν πιστεύω στα ξόρκια...

Γραφείο με κοσμοπολίτικη θέα …

Το Μορφωτικό Ιδρυμα Εθνικής Τραπέζης και ο Δήμος Υδρας διοργανώνουν και παρουσιάζουν την έκθεση φωτογραφίας «Η Υδρα για τον Mario Vitti: Γραφείο με θέα, φωτογραφίες 1948-1981» στην ανακαινισμένη αίθουσα τέχνης και πολιτισμού «Μελίνα Μερκούρη» (παλιό λοιμοκαθαρτήριο). Στον ίδιο χώρο, την ημέρα των εγκαινίων, την περασμένη Τετάρτη, έγινε η εκδήλωση για την αναγόρευση του Μάριο Βίττι σε επίτιμο δημότη της Υδρας. Για τον μεγάλο ελληνιστή μίλησαν οι: Διονύσης Καψάλης, συγγραφέας και διευθυντής του ΜΙΕΤ. Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου, ομότιμη καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας στο ΑΠΘ. Ευριπίδης Γαραντούδης, καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας στο ΕΚΠΑ. Η έκθεση θα διαρκέσει μέχρις τις 14/9.

Μέσα από τις φωτογραφίες του Βίττι παρουσιάζονται πρόσωπα και πράγματα της λογοτεχνίας μας μιας τριακονταετίας, αλλά και του κοσμοπολίτικου λόγιου περιβάλλοντος στο οποίο έζησε και έγραψε ο συγγραφέας-φωτογράφος. «Ηταν όλοι φίλοι μου, άλλος περισσότερο, άλλος λιγότερο, μα όλους τους φωτογράφιζα», λέει χαρακτηριστικά ο Βίττι. Το βιβλίο «Mario Vitti. Γραφείο με θέα, φωτογραφίες 1948-1981» εκδόθηκε το 2007 από το Μορφωτικό Ιδρυμα Εθνικής Τραπέζης σε επιμέλεια και σχεδιασμό του Διονύση Καψάλη. Το αρχείο του φωτογράφου, ύστερα από δωρεά του ιδίου, απόκειται πλέον στο ΜΙΕΤ.

Στο «Γραφείο με θέα» του Μάριο Βίττι βρίσκονται οι άνθρωποι που αγάπησε: ο Γιώργος Σεφέρης, ο Οδυσσέας Ελύτης, ο Μανόλης Αναγνωστάκης, ο Μ. Καραγάτσης, ο Τζόρτζιο ντε Κίρικο, ο Τζουζέπε Ουνγκαρέτι, ο Γιώργος Κατσίμπαλης, ο Στρατής Τσίρκας, ο Τάκης Σινόπουλος, ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Μάνος Χατζιδάκις, ο Σπύρος Βασιλείου, ο Γιάννης Μόραλης και πολλοί άλλοι συνθέτουν τον ασπρόμαυρο κόσμο του. Εναν κόσμο τον οποίο άρχισε να καταγράφει από τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια στην Ελλάδα ώς και τη Μεταπολίτευση. Ηταν οι άνθρωποί του. Μέσα σε διακόσιες και πλέον φωτογραφίες βλέπουμε πρόσωπα που ο καθένας με τον τρόπο του και από το μετερίζι του είχαν βουτήξει βαθιά στην ανθρώπινη κατάσταση.

Ποιητές, συγγραφείς, μουσικοί, ζωγράφοι, καλλιτέχνες στους δρόμους της Αθήνας, αλλά και της Ρώμης και του Παρισιού ή και σε εσωτερικούς χώρους που μετατρέπονται σε σκηνές και αποπνέουν αυτή την αίσθηση -την τόσο συνυφασμένη με την ιδιορρυθμία της φωτογραφίας- ότι αυτό υπήρξε κάποτε πραγματικότητα. Αλλά στο παρελθόν.

ART - ΝΕΑ
Σίγησε η πιο αιρετική και γοητευτική φωνή της Θεσσαλονίκης
Με το ποίημά του «Ενός λεπτού σιγή» η Εταιρεία Συγγραφέων αποχαιρετά τον Ντίνο Χριστιανόπουλο, ο οποίος έφυγε τη Δευτέρα από τη ζωή, σε ηλικία 89 ετών. Η κηδεία του θα γίνει δημοσία δαπάνη.
Σίγησε η πιο αιρετική και γοητευτική φωνή της Θεσσαλονίκης
ART - ΝΕΑ
Τοκάρτσουκ και Χάντκε οι δύο νέοι νομπελίστες Λογοτεχνίας
Σε δύο πολύ σημαντικούς συγγραφείς την Πολωνή Όλγκα Τοκάρτσουκ και τον Αυστριακό Πέτερ Χάντκε απονέμονται τα Νόμπελ Λογοτεχνίας για το 2018 και το 2019 από την Σουηδική Ακαδημία.
Τοκάρτσουκ και Χάντκε οι δύο νέοι νομπελίστες Λογοτεχνίας
ART - ΝΕΑ
Το φθηνότερο πράγμα είναι ο άνθρωπος
Είκοσι χρόνια συμπληρώθηκαν από τότε που έφυγε από τη ζωή ο Μιχάλης Κατσαρός (1919-Νοέμβριος 1998), από τους σπουδαιότερους ποιητές της μεταπολεμικής γενιάς. Μαθητής και φίλος του για χρόνια, ο νεότερος...
Το φθηνότερο πράγμα είναι ο άνθρωπος
ART - ΝΕΑ
Ο υπέροχος Χρήστος Αγγελάκος, ο δικός μας Χρήστος…
Εφυγε χθες από τη ζωή, σε ηλικία 58 ετών, χάνοντας τη μάχη με τον καρκίνο, ο γνωστός συγγραφέας και αγαπητός συνεργάτης της «Εφ.Συν.» στο ένθετο «Νησίδες». Η κηδεία του θα γίνει το Σάββατο, στις 11π.μ., από...
Ο υπέροχος Χρήστος Αγγελάκος, ο δικός μας Χρήστος…
ART - ΝΕΑ
Λογοτεχνικές συναντήσεις
Θεσμός που αναδεικνύει με ζωντανούς και ευφάνταστους τρόπους βιβλία και συγγραφείς, η Λογοτεχνική Σκηνή, που διοργανώνεται στη Θεσσαλονίκη, έφτασε στην έκτη του χρονιά. Για δύο μέρες στο θέατρο «Ανετον» είκοσι...
Λογοτεχνικές συναντήσεις
ART - ΝΕΑ
Η «Οκτάνα» σε νέες περιπέτειες
Οι δεκαπέντε σύγχρονοι καλλιτέχνες της ομάδας EX-ILS, που συνδέονται από τα χρόνια της μαθητείας στο Ζ’ Εργαστήριο της ΑΣΚΤ με καθηγητή τον Γιάννη Ψυχοπαίδη, προσεγγίζουν τις ποιητικές εικόνες και το απόσταγμα...
Η «Οκτάνα» σε νέες περιπέτειες

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας