Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Μια Ρηγίτισσα του ’80 αναζητά τον κερδισμένο χρόνο

Αγγέλα Καστρινάκη

ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μια Ρηγίτισσα του ’80 αναζητά τον κερδισμένο χρόνο

  • A-
  • A+
Η «πρώτη φορά Αριστερά» έκανε τη γνωστή συγγραφέα και καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Κρήτης να νιώσει την ανάγκη να γράψει για τα φοιτητικά της χρόνια στη Θεσσαλονίκη, τότε που το ΠΑΣΟΚ ανέβαινε στην εξουσία και άρχιζαν να προμηνύονται στάσεις και συμπεριφορές που ζήσαμε τα τελευταία χρόνια. Το απολαυστικό και στοχαστικό αφήγημα-μυθιστόρημα «...Κάτι ν’ αλλάξει! Μα πώς;» δεν αφορά, όμως, μόνο τους Ρηγάδες, εντός κι εκτός εξουσίας. Είναι η Ελλάδα με τα καλά και τα κακά της. Την ικανότητά της για αλλαγές. Την τάση της για αυταπάτες και διχασμούς.

Καμιά φορά τα πιο καίρια, τα πιο αποκαλυπτικά, τα πιο σοβαρά και διδακτικά (με την καλή έννοια) αλλά και διαβαστερά βιβλία για την πρόσφατη πολιτική μας ιστορία δεν τα γράφουν οι συνήθεις, προβεβλημένοι πολιτικοί επιστήμονες, ιστορικοί, κοινωνιολόγοι, δημοσιογράφοι ή στελέχη κομμάτων και κυβερνήσεων.

Η Αγγέλα Καστρινάκη των έξοχων ερωτικών διηγημάτων και μυθιστορημάτων, η Αγγέλα Καστρινάκη των σημαντικών μελετών και δοκιμίων για τη λογοτεχνία μας –καθηγήτρια, άλλωστε, της Νέας Ελληνικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης είναι– κατάφερε να κλείσει σε δύο μυθιστορήματα-αφηγήματα, μεταξύ αυτοβιογραφίας και μυθοπλασίας, την Ελλάδα από τη Μεταπολίτευση μέχρι τα πρώτα χρόνια του ΠΑΣΟΚ.

Και είναι όλα εκεί. Η αγωνία και η δίψα για δημοκρατία. Το πανηγύρι των αριστερών ιδεών και ελπίδων. Οι προσπάθειες για αλλαγές και εκσυγχρονισμούς. Τα λάθη, οι ψευδαισθήσεις και οι ιδεοληψίες. Αλλά και ο τρόπος που ζούσε η νεολαία, η ανήσυχη, επαναστατημένη νεολαία στα Γυμνάσια και στα Πανεπιστήμια, αφού στα δύο βιβλία της η Καστρινάκη μια μαθητρια πρώτα, μια φοιτήτρια στη συνέχεια, είχε για οδηγό την Ειρήνη, κανονικότατο άλτερ έγκο της. Κουλτουριάρα, αστή, Αθηναία και Ρηγίτισσα, δηλαδή νωρίς νωρίς οργανωμένη στη νεολαία του ΚΚΕεσωτερικου, την ΕΚΟΝ Ρήγας Φεραίος.

Το πρώτο βιβλίο με τίτλο «Και βέβαια αλλάζει! Αφήγημα για τη Μεταπολίτευση» κυκλοφόρησε το 2014. Και να που πριν από λίγες μέρες βγήκε και το σίκουελ, πάντα από τις εκδόσεις Κίχλη, με τίτλο «...Κάτι ν’ αλλάξει! Μα πώς;» και έπεσε πάνω σε προεκλογική περίοδο, πάνω στον απολογισμό της «πρώτη φορά Αριστεράς», με τους πολλούς Ρηγάδες σε καίρια πόστα, συντρόφους της Καστρινάκη σε κάποια άλλα πάλι «πρώτα» χρόνια, της Αλλαγής, του ΠΑΣΟΚ, αρχές δεκαετίας του ’80. Με αυτή την έννοια το ζωντανό, πολύχρωμο, πλούσιο χρονικό της φοιτητικής ζωής στο Αριστοτέλειο της Θεσσαλονίκης, εκεί όπου η ηρωίδα της βρέθηκε να σπουδάζει στη Φιλοσοφική, γίνεται ένας τέλειος καθρέφτης τού σήμερα.

• Τελικά το λογοτεχνικό-πολιτικό-προσωπικό στοίχημα που βάλατε πριν από λίγα χρόνια με επίκεντρο τον «Ρήγα Φεραίο» ξέφυγε από τα μαθητικά σας χρόνια και τη Μεταπολίτευση. Τι συνέβη και αποφασίσατε να γράψετε για τα φοιτητικά σας χρόνια και την «αλλαγή», αρχές δεκαετίας του ’80;

Στην αρχή, πράγματι, το στοίχημα δεν ήταν τόσο ευρύ. Λόγω της οικονομικής κρίσης είχε ζωηρέψει στη μνήμη μου η πρώιμη Μεταπολίτευση, που την έζησα παιδί. Και θέλησα να μιλήσω για το πάθος της πολιτικής, για τη ζέση να αλλάξουμε τον κόσμο, για το μαοϊκό μας ντύσιμο, για τα αντάρτικα άσματα, για τη μύηση στον έρωτα και στο σεξ, την εποχή που όλα άλλαζαν, καθώς βγαίναμε από τη φοβερή περιπέτεια της χούντας.

Να μιλήσω βέβαια και για τον «Ρήγα Φεραίο», εκείνο το καταπληκτικό εργαστήριο πολιτικής και πολιτισμού όπου ανατράφηκα. Τα προβληματικά του σημεία τα είχα λίγο-πολύ ξεχάσει. Μου τα θύμισαν φίλοι και φίλες, που συμμετείχαν με τις αφηγήσεις τους στο πρώτο βιβλίο… Επειτα συνέβη αυτό που συνέβη: ο «Ρήγας Φεραίος» –τμήμα του– ανέβηκε στην εξουσία. Ποιος το περίμενε!

Επρεπε να αναμετρηθώ με νέα δεδομένα, αυτά που δημιούργησε η Πρώτη Φορά Αριστερά. Το δεύτερο βιβλίο, που διευρύνει το στοίχημα, είναι ουσιαστικά δύο σε ένα. Γιατί καταπιάνομαι με την περίοδο 1979-1984, ταυτόχρονα όμως υπάρχουν προβολές και στο σήμερα. Προσπαθώ να καταλάβω τι προοιωνιζόταν ήδη τότε, το μακρινό 1980, τις στάσεις και τις συμπεριφορές που ζήσαμε τα τελευταία χρόνια.

• Ο τίτλος του πρώτου βιβλίου ήταν αισιόδοξος, ορμητικός, μπορεί και... παιδικός στην απολυτότητά του: «Και βεβαια αλλάζει!». Να όμως που στο σίκουελ, το «...Κάτι ν’ αλλάξει», θα μπορούσε να είναι μια ωραία, απλή ευχή. Θα μπορούσε όμως να είναι και μια έκφραση απελπισίας, ας αλλάξει επιτέλους κάτι, διάολε... Τι είναι, τελικά;

Τη φράση «Και βέβαια αλλάζει!» την έλεγε η έφηβη ηρωίδα που θεωρούσε πως η αλλαγή περιμένει στη στροφή του δρόμου και πως μεμιάς όλα μπορούν να γίνουν φωτεινά, δίκαια και σοσιαλιστικά. Με την άνοδο του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία συλλαμβάνω την Ειρήνη (γιατί διαβάζω κείμενά της τής εποχής) να έχει τεράστιες προσδοκίες.

Πραγματικά πιστεύει ότι ο σοσιαλισμός είναι εφικτός: διαδικασίες από τη βάση, λαϊκή συμμετοχή… Σταδιακά συλλαμβάνει πως αυτά τα ωραία πράγματα είναι λιγάκι δύσκολα. Κάποια από αυτά ξέρουμε σήμερα πια πως είναι και επικίνδυνα (τα δημοψηφίσματα, η καταγγελία των ελίτ). Ομως στο «τίποτα δεν αλλάζει» που ακούμε συχνά στην απελπισμένη ελληνική κοινωνία αντιτάσσω ένα μετριοπαθές αίτημα μερικών τουλάχιστον βελτιώσεων. Δεν είναι πολύ ξεσηκωτικό, είναι όμως τουλάχιστον εφικτό.

• H «ηρωίδα» σας περνάει σταδιακά από την πλήρη άρνηση, σε μια κάποια αποδοχή της κυβέρνησης ΠΑΣΟΚ, χάρη κυρίως σε λίγες μεταρρυθμίσεις (σε θέματα γυναικεία και πανεπιστημιακά). Θέλετε να μας πείτε ότι η Αριστερά θα ’πρεπε ίσως να έχει βρει πολύ νωρίτερα ένα δρόμο συνεννόησης και συνεργασίας με το ΠΑΣΟΚ;

Σχολιάζω την περίφημη φράση του Αγγελου Ελεφάντη: «από την άποψη της σοσιαλιστικής προοπτικής το ΠΑΣΟΚ μάς αφήνει παγερά αδιάφορους». Πιο πολύ εικάζω παρά θυμάμαι ότι εμένα και άλλους συντρόφους του ΚΚΕεσ δεν θα πρέπει να μας εξέφραζε πλήρως αυτή η φράση.

Γιατί είχαμε μια κουλτούρα υπέρ των αλλαγών, που βελτιώνουν τη ζωή, έστω κι αν δεν φέρνουν τον πολυπόθητο σοσιαλισμό. Και, αλήθεια, το οικογενειακό δίκαιο άλλαξε, ενώ και στο Πανεπιστήμιο έγιναν σημαντικά βήματα. Τότε μας εμπόδιζε ο λαϊκισμός του Αντρέα να κάνουμε σκέψεις συνεργασίας. Αργότερα, με τον Σημίτη, το κώλυμα αυτό έπαψε να υπάρχει. Τώρα… προσπαθούμε, αλλά και πάλι σκοντάφτουμε.

• Ενα μεγάλο μέρος του βιβλίου αφιερώνεται στις περιβόητες καταλήψεις για την κατάργηση του τρομερού και φοβερού νόμου 815. Η ηρωίδα σας, αν και Ρηγίτισσα, συμπαθεί τον νόμο, αλλά παρ’ όλα αυτά σύρεται στις καταλήψεις. Οπως ίσως και ο «Ρ.Φ.», γράφετε. Πιστεύετε ότι το σημερινό φοιτητικό κίνημα την ίδια ακόμα καχυποψία επιδεικνύει απέναντι στις όποιες επιχειρούμενες αλλαγές;

Δεν συμπαθεί ακριβώς τον νόμο «της Δεξιάς» η ηρωίδα μου, απλώς έχει μάθει, κατά τα προηγούμενα χρόνια στην Οργάνωση, ότι δεν απορρίπτουμε συλλήβδην τις πρωτοβουλίες του αντιπάλου. Ο «Ρήγας Φεραίος» όμως σύρθηκε τότε στις καταλήψεις, μολονότι σημαντικά στελέχη είχαν άλλη αντίληψη. Η ηρωίδα μου βέβαια τις χαίρεται τις καταλήψεις, όπως τις είχα χαρεί κι εγώ τότε.

Γιατί ήταν μια θαυμάσια γιορτή, με πλούσιο προβληματισμό και μπόλικο φλερτ. Τα επόμενα χρόνια εκφυλίστηκαν, αλλά τότε ακόμα ήταν πανηγύρι! Φοιτητικό κίνημα σήμερα; Πού ’ν’ το! Μια φορά μπούκαραν στο γραφείο μου καμιά εικοσαριά φοιτητές απαιτώντας… προσλήψεις διδακτικού προσωπικού, κι άλλη μια φορά μπούκαραν στη Συνέλευση του Τμήματος επειδή πίστευαν ότι δεν φροντίζαμε για ένα πρόβλημά τους, ενώ εμείς προσπαθούσαμε ακριβώς να το λύσουμε. Το κατάλαβαν αμέσως, προς τιμήν τους, και αποχώρησαν ταχύτατα.

• Στο βιβλίο εναλλάσσετε την εμπειρία της «ηρωίδας-φοιτήτριας» με τη φωνή της αφηγήτριας, που είστε εσείς, η συγγραφέας, καθηγήτρια πανεπιστημίου, πια. Γιατί νιώθετε την ανάγκη αυτού του διαλόγου των «δύο» γυναικών; Και πώς είναι να ξανακάνει κανείς παρέα με τα 19 και 20 χρόνια του;

Παρακολουθώ με συμπάθεια και κάποια συγκατάβαση την ηρωίδα μου, περπατώ στα βήματά της στη Θεσσαλονίκη, σχολιάζω τις τότε απόψεις της, τις λογοτεχνικές της απόπειρες, τα ερωτικά της καμώματα.

Για μένα η παρέμβαση της ώριμης φωνής για τον σχολιασμό της παλιάς εμπειρίας ήταν ένα χαριτωμένο παιχνίδι, για να χαμογελάσουν οι αναγνώστες και οι αναγνώστριες (νομίζω χαμογελάσατε κι εσείς), αλλά και ένας τρόπος επιπλέον να μιλήσω ταυτόχρονα και για το παρόν, για τη σημερινή πολιτική κατάσταση και τη σημερινή εκπαίδευση. Η ώριμη φωνή είναι βέβαια πολύ πιο ήπια από εκείνην της αγριωπής φοιτήτριας.

Με ξαφνιάζει ενίοτε ο ισοπεδωτικός τόνος της νεαρής, αλλά διαπίστωσα ότι αυτό ήταν λίγο πολύ το στιλ της εποχής και ουφ!, εντάξει, τουλάχιστον δεν ήταν η μόνη οργισμένη και απόλυτη. Αλλοτε πάλι φοβάμαι μήπως κάποιες εμπνεύσεις τής τότε φοιτήτριας ήταν πιο ενδιαφέρουσες από τις σημερινές μου. Ναι, δεν είναι πολύ εύκολη η παρέα μου με την Ειρήνη των 20 χρόνων.

• Η ηρωίδα σας δεν βρίσκει και μεγάλη απόλαυση στις σπουδές της, σκέφτεται ακόμα και να αλλάξει πορεία. Είναι τόσο φυσικά όλα αυτά, για ένα κανονικό, ανήσυχο παιδί, αλλά, προς Θεού, εσείς γίνατε καθηγήτρια πανεπιστημίου! Δεν υπάρχει, λοιπόν, χαμένος χρόνος στο πανεπιστήμιο;

Η Ειρήνη, όπως όλα τα φοιτητούδια, έπαθε σοκ τα δύο πρώτα χρόνια∙ δεν της άρεσε σχεδόν τίποτα. Μετά την τρομερή πίεση των εισαγωγικών εξετάσεων, άρχισε να σπαταλάει τον χρόνο της και να αισθάνεται ενοχές που τον σπαταλάει. Αργότερα ενδιαφέρθηκε για τις σπουδές της και μάλιστα πολύ.

Τελικά ο χαμένος χρόνος δεν ήταν και τόσο χαμένος. Τι νομίζετε όμως πως είναι οι καθηγητές πανεπιστημίου; Τίποτα ρομποτάκια; Σε γενικές γραμμές είναι πιο αυτοπειθαρχημένοι από τους λοιπούς ανθρώπους, όμως έχουν κι αυτοί μπόλικες αμφιταλαντεύσεις και αδυναμίες.

• Διασκέδασα πολύ με τον «πρώτο δεξιό σας» φίλο, που μάλιστα τον αποκτήσατε τελευταία, τις μέρες του ΣΥΡΙΖΑ, του Βαρουφάκη κ.λπ. Να ακόμα μια ενδιαφέρουσα συνεισφορά του βιβλίου. Μας θυμίζει πόσο συντηρητική ήταν η Ν.Δ., πόσο αντιδρούσε στις αρχές του ’80 σε απλά θέματα, όπως εκτρώσεις, γυναικεία δικαιώματα, μοιχεία! Σήμερα, πάντως, ενώ η μισή (λέμε τώρα) Κεντροαριστερά ετοιμάζεται να ψηφίσει Κυριάκο Μητσοτάκη, ξαναζούμε μια προσπάθεια να ξαναστηθεί ο «μπαμπούλας» της Δεξιάς από την κυβέρνηση. Τι λέτε για όλο αυτό;

Ο πρώτος –και μόνος έως σήμερα– δεξιός φίλος μου (φιλελεύθερους έχω κάνει κι άλλους) ήταν ένα εύρημα. Για την ακρίβεια, εκείνος με βρήκε κατά τις μέρες του δημοψηφίσματος όταν κόντεψε να μας σαλέψει. Χρειαζόμασταν κι εκείνος κι εγώ μια αγκαλιά από την άλλη παράταξη.

Οχι πως δεν αγκαλιαζόμουν και με τους Συριζαίους, όσους τουλάχιστον είχαν χλομιάσει με την αναγγελία του δημοψηφίσματος, αλλά θεωρούσαν καθήκον τους το «Οχι». Ηταν μια εποχή που χρειαζόταν τις αγκαλιές, προκειμένου να νικήσει η φιλία έναντι του διχασμού. Και σφυρηλατήθηκαν φιλίες τότε, αν δεν διέλυσαν ολότελα. Για τώρα λέω «αμάν πια, τέλος ο εμφύλιος!». Θύμωσα τις προάλλες με μια φίλη που είπε απαξιωτικά για κάποιον «μα αυτός είναι δεξιός!».

Αναγκάστηκα να πω «είμαι κι εγώ δεξιά», όπως λέμε «είμαι κι εγώ Εβραία», «είμαι κι εγώ μετανάστης». Στο βιβλίο λοιπόν έδωσα φωνή και στον δεξιό φίλο, κι έτσι νιώθει λίγο, ελπίζω, ο αναγνώστης το δίκιο του άλλου ή τουλάχιστον τον πόνο του.

• Το βιβλίο σας είναι κι ένα θαυμάσιο ιστορικό αφήγημα για τα φεμινιστικά της εποχής στα πανεπιστήμια με τις τόσες αυτόνομες ομάδες. Προφανώς δεν υπάρχει κάτι ανάλογο σήμερα. Εχει αλλάξει, πάντως, το κλίμα; Οι σημερινές φοιτήτριες έχουν αφήσει πίσω τους κάποια στερεότυπα που ταλαιπωρούσαν τις παλιότερες γενιές;

Το «θαυμάσιο ιστορικό αφήγημα» το χρωστάω στη φίλη μου την Αννα (ψευδώνυμο), που επί πολλές ώρες μού αφηγούνταν πώς και γιατί έγινε φεμινίστρια εκείνη την εποχή, όταν ακόμα πολλά κορίτσια δεν τέλειωναν ούτε το λύκειο επειδή παντρεύονταν, και τι ακριβώς συνέβαινε στις φεμινιστικές ομάδες του Πανεπιστημίου.

Προσωπικά μόνο ένα λογύδριο είχα βγάλει σε ένα συνέδριο για την «κατάσταση της γυναίκας στην Ελλάδα». Εδώ και χρόνια όμως προσπαθώ να θέσω τα ζητήματα αυτά σε φοιτητές και φοιτήτριες μέσω της λογοτεχνίας. Η αίσθησή μου είναι ότι μπορεί να υπάρχει μια παραπάνω ευαισθησία στο ζήτημα της σεξουαλικής παρενόχλησης, αλλά το θέμα της ισότητας έχει πάει μάλλον πίσω, αν ορθώς συμπεραίνω από την αδυναμία τους να αντιληφθούν πότε ένα κείμενο υποβαθμίζει τη γυναίκα, κρατώντας την στον παραδοσιακό της ρόλο.

Πάντως για μένα διαδίδεται ότι ως φεμινίστρια κόβω, λέει, ειδικά τα αγόρια, τους φοιτητές. Πιο ηχηρά δεν έχω γελάσει στη ζωή μου.

• Εχετε άγχος για το πώς θα φανεί το βιβλίο στους παλιούς σας συντρόφους; Σκέφτεστε και τι θα πουν οι φοιτητές σας στην Κρήτη;

Το βιβλίο δεν αφορά μονάχα τον «Ρήγα Φεραίο». Αφορά πολλές πτυχές της εποχής, αφορά και συνολικά την εκπαίδευση. Πώς πορευόμαστε στον κρίσιμο αυτό τομέα, με τι είδους αντικείμενα μάθησης και τι εξετάσεις; Αγχος νιώθω, ομολογουμένως. Δεν είμαι πλασμένη για αντιπαραθέσεις… Οσο για τους φοιτητές μου, αμφιβάλλω αν θα το πάρουν καν είδηση.

• Κατά σύμπτωση πριν από λίγους μήνες κυκλοφόρησε και το βιβλίο του Απόστολου Δοξιάδη «Ερασιτέχνης επαναστάτης». Αν και είναι καθαρά αυτοβιογραφικό και ιστορικό, έχω την αίσθηση ότι συγγενεύει με το δικό σας. Τι λέτε;

Ε, όχι και σύμπτωση! Πάντα οι Ρηγάδες ήμασταν γραφιάδες. Τώρα με την κρίση και την Πρώτη Φορά Αριστερά συνέβη να συμπέσουν όλες οι κλίσεις μας: η τάση αναψηλάφησης του παρελθόντος, η πολιτική παρέμβαση, η έρευνα του εαυτού, η γραφομανία… Αλλά πρέπει να πω ότι το «...Κάτι να αλλάξει!» είναι το βιβλίο που με δυσκόλεψε ίσως πιο πολύ απ’ όλα, γιατί έπρεπε, κόντρα πολλές φορές στο περιεχόμενό του, να γίνει και το πιο χαριτωμένο απ’ όλα.

Γιατί έγραψα το κείμενο «Ρήγας Φεραίος, ΝΑΙ στην Ευρώπη»

• Το β’ μέρος του βιβλίου σας βρίσκει τον «Ρήγα Φεραίο» σας πολύ στα πάνω του. Αν στο δημοψήφισμα είχαμε Ρηγάδες υπέρ του «Ναι» και της Ευρώπης, τώρα είχαμε Ρηγάδες υπέρ της κυβέρνησης. Μήπως τελικά ο «Ρ.Φ.» ήταν πολλά και αντιφατικά μαζί και πρέπει να τον αφήσουμε στην ησυχία του;

Για να είμαστε ακριβείς, την ιστορία «Ρηγάδες υπέρ κάποιου» την ξεκίνησε η αφεντιά μου. Μια άγρυπνη νύχτα στις παραμονές του δημοψηφίσματος προσπαθούσα να σκεφτώ ποια παρέμβαση θα είχε κάποιον αντίκτυπο. Και βρήκα πως είχε νόημα να φανεί πως δεν τασσόταν όλος ο πολιτικός χώρος από τον οποίο είχαν προέλθει οι κυβερνώντες με την παλαβωμάρα τού «Οχι».

Εγραψα το κείμενο «Ρήγας Φεραίος, ΝΑΙ στην Ευρώπη» με τη συνεργασία φίλων, το κυκλοφορήσαμε, μαζέψαμε σε μερικές ώρες κάπου 400 υπογραφές. Μετά ακολούθησαν και άλλοι Ρηγάδες, αντίθετοι, με περισσότερες υπογραφές, και τώρα και άλλοι υπέρ της κυβέρνησης. Στην ακραία κατάσταση που ζήσαμε τότε νομίζω πως είχε νόημα η κίνηση∙ τώρα, ελάχιστο.

ART - ΝΕΑ
«Αποδείξτε ότι δεν θα εφαρμόσετε την πολιτική των ισχυρών του χρήματος»
Γράμμα στον Εμανουέλ Μακρόν στέλνει η Ανί Ερνό, με όλη τη ριζοσπαστικότητα της φωνής μιας συγγραφέως, που μαζί με τον στοχασμό πάνω στις πιο προσωπικές και δύσκολες ανθρώπινες στιγμές (τον θάνατο, τη μνήμη,...
«Αποδείξτε ότι δεν θα εφαρμόσετε την πολιτική των ισχυρών του χρήματος»
ART - ΝΕΑ
Πιστός μέχρι τέλους στον Αλιέντε
Πέθανε στην Ισπανία από κορονοϊό στα 71 του χρόνια ο διάσημος Χιλιανός συγγραφέας, ακτιβιστής της Αριστεράς και της οικολογίας.
Πιστός μέχρι τέλους στον Αλιέντε
ART - ΝΕΑ
Οι μεγάλοι αυτοεξόριστοι
Πέρασαν τα πιο δημιουργικά τους χρόνια σε Σοβιετική Ενωση, σοσιαλιστική Ουγγαρία, αλλά και Γαλλία, για να ξεφύγουν από τις διώξεις του μετεμφυλιακού κράτους και της χούντας. Αριστεροί όλοι τους και κορυφαίοι...
Οι μεγάλοι αυτοεξόριστοι
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Η «Αγονη Γη» είναι ένα «ρυθμικό παράπονο» για το υπαρξιακό αδιέξοδο
«Ο Απρίλης είναι ο μήνας ο σκληρός...». Ακόμα και άνθρωποι που ελάχιστη σχέση έχουν με την ποίηση ξέρουν απέξω λίγους στίχους από την «Ερημη Χώρα» του Τ. Σ. Ελιοτ στη μετάφραση φυσικά του Γιώργου Σεφέρη.
Η «Αγονη Γη» είναι ένα «ρυθμικό παράπονο» για το υπαρξιακό αδιέξοδο
ART - ΝΕΑ
Μια ελεύθερη, δυνατή γυναίκα, που έσπασε όλες τις συμβάσεις
Κατάφερε με τη ζωή της να ξεπεράσει, να αχρηστεύσει όλα τα κλισέ που την κυνηγούσαν. Και, να, που τώρα με τον θάνατό της, κινδυνεύει να την ξανακλείσουμε πάλι σε όλα – από τον θαυμασμό μας και την αγάπη μας...
Μια ελεύθερη, δυνατή γυναίκα, που έσπασε όλες τις συμβάσεις
ART - ΝΕΑ
Πέθανε ο συγγραφέας Κυριάκος Ντελόπουλος
Σε ηλικία 87 ετών έφυγε από τη ζωή ο πεζογράφος, μεταφραστής και βιβλιοθηκονόμος, Κυριάκος Ντελόπουλος, ο οποίος αφιέρωσε μεγάλο μέρος του συγγραφικού και ερευνητικού του έργου στη θεωρία της Βιβλιοθηκονομίας...
Πέθανε ο συγγραφέας Κυριάκος Ντελόπουλος

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας