Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Επιτάφιοι με μαργαριτάρια και χρυσές κλωστές

Αποψη της έκθεσης με επιτάφιο του 19ου αιώνα από εργαστήριο της Κωνσταντινούπολης

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Επιτάφιοι με μαργαριτάρια και χρυσές κλωστές

  • A-
  • A+
Μια εξαιρετική έκθεση με επιλεγμένους επιταφίους του 18ου και του 19ου αιώνα, που αναδεικνύει τη μοναδική σημασία των εκκλησιαστικών αυτών κεντημάτων, τον συμβολισμό, την εικονογραφία, την τεχνοτροπία τους, αλλά και στοιχεία της εποχής κατά την οποία φιλοτεχνήθηκαν.

Ο επιτάφιος, το ιερό πέπλο που χρησιμοποιείται τη Μεγάλη Παρασκευή -και όχι το κουβούκλιο που βρίσκεται εντός του- είναι το λειτουργικό άμφιο που απέκτησε επικήδειο χαρακτήρα μετά τον 14ο αιώνα. Αποτελεί εξέλιξη του καλύμματος που ονομάζεται αήρ, του πέπλου δηλαδή με το οποίο ο λειτουργός κάλυπτε τα ιερά σκεύη.

Οι εικονογραφικές παραστάσεις αναπαριστούν το νεκρό σώμα του Ιησού μετά την αποκαθήλωση πλαισιωμένο από την Παναγία, τις Μυροφόρες, τον Απόστολο Ιωάννη, τον Ιωσήφ και τον Νικόδημο σε στιγμές θρήνου. Πολλά εργαστήρια επιδόθηκαν με μεγάλη τέχνη στη δημιουργία των επιταφίων που φέρουν άπειρες ώρες δουλειάς ενώ για την ολοκλήρωσή τους χρησιμοποιούσαν πολυτελή υλικά, όπως χρυσές κλωστές, μεταξωτά νήματα, σατέν και βελούδο, αργυρά και επίχρυσα σύρματα, μαργαριτάρια, ημιπολύτιμους λίθους κ.ά.

Ο Χριστός και η Θεοτόκος, λεπτομέρειες κεντητού επιταφίου (1733)

Το Μουσείο Αργυροτεχνίας στα Ιωάννινα παρουσιάζει την περιοδική έκθεση «Κεντητοί επιτάφιοι στα Ιωάννινα, 18ος και 19ος αι.» και εκθέτει για πρώτη φορά τέσσερις επιλεγμένους επιταφίους που αναδεικνύουν «τη μοναδική σημασία των εκκλησιαστικών αυτών κεντημάτων, τον συμβολισμό, την εικονογραφία και την τεχνοτροπία τους, αλλά και στοιχεία της εποχής κατά την οποία φιλοτεχνήθηκαν» σημειώνουν οι διοργανωτές της. Πλαισιώνεται από αμφιπρόσωπη εικόνα (β' μισό 14ου αι.) με την Παναγία την Οδηγήτρια στη μία πλευρά και το θέμα της Ακρας Ταπείνωσης στην άλλη και ψηφιακές εφαρμογές που αποκαλύπτουν μυστικά της χρυσοκεντητικής. Διοργανώθηκε σε συνεργασία με τη Μητρόπολη Ιωαννίνων -δάνεισε τα κειμήλια-, το Πολιτιστικό Ιδρυμα του Ομίλου Πειραιώς και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ιωαννίνων.

Περιοδική έκθεση του Μουσείου Αργυροτεχνίας στα Ιωάννινα  

«Με την έκθεση βγαίνει στη δημοσιότητα ένα κομμάτι τέχνης που δεν είναι γνωστό στο ευρύ κοινό. Τα χρυσοκέντητα έχουν πολλές ώρες προσωπικής εργασίας, που είναι και το λιγότερο προβεβλημένο κομμάτι. Βλέποντας το άμφιο με την αναπαράσταση του επιτάφιου θρήνου, λίγοι μπορούν να φανταστούν ότι για την ολοκλήρωσή του απαιτούνται πάνω από 18 μήνες δουλειάς. Εννοώ, βέβαια, τα μουσειακά αντικείμενα που δημιουργήθηκαν τους τελευταίους αιώνες» λέει στην «Εφ.Συν.» ο Ανδρέας Λαπούρτας, προϊστάμενος των μουσείων του ΠΙΟΠ και προσθέτει πως «και σήμερα έχουμε μονές που εξακολουθούν να δημιουργούν τέτοιους επιταφίους». Στην ερώτησή μας αν το κέντημα στις μονές είναι γυναικεία υπόθεση ο κ. Λαπούρτας απαντά: «Στο παρελθόν υπήρχαν και άντρες. Στα οργανωμένα εργαστήρια υπήρχε ο ιθύνων νους για τον καταμερισμό των εργασιών καθώς τα πιο δύσκολα σημεία αναλάμβαναν να κεντήσουν εκείνοι που είχαν τη μεγαλύτερη εμπειρία».

Αρχικά, ο εικονογραφικός διάκοσμος του επιταφίου ήταν λιτός, προβάλλοντας το θεολογικό περιεχόμενο της σταυρικής θυσίας. Σταδιακά προστέθηκαν στοιχεία όπως ο σταυρός και τα πρόσωπα του επιτάφιου θρήνου ενώ κατά τον 18ο και 19ο αιώνα οι παραστάσεις γίνονται πολυάνθρωπες. Σε αυτή την περίοδο ανήκουν οι τέσσερις κεντητοί επιτάφιοι που παρουσιάζονται στο Μουσείο Αργυροτεχνίας, έργα σπουδαίας τέχνης και τεχνικής. Ο ένας προέρχεται από εργαστήριο της Κωνσταντινούπολης και οι τρεις από εργαστήρια της Βιέννης, τα οποία, απ' ό,τι φαίνεται, τα προτιμούσαν και οι Γιαννιώτες έμποροι και επαγγελματίες της εποχής για τις παραγγελίες τους.

Αγγελικές δυνάμεις σε επιτάφιο του 1816. Αποδίδονται σε εργαστήριο της Βιέννης

«Στα εργαστήρια της Κωνσταντινούπολης συνδύαζαν συχνά το κέντημα με τη ζωγραφική σε μουσαμά για τα πρόσωπα ή για τα σαρκώματα, τα γυμνά μέρη του σώματος. Στην Κωνσταντινούπολη, από την Αλωση έως τα μέσα του 19ου αιώνα, εμφανίζεται μια ανώτερη ποιότητα ελληνορθόδοξου κεντήματος από όλα τα άλλα εργαστήρια που ξέρουμε ότι υπάρχουν στον χώρο της οθωμανικής αυτοκρατορίας» εξηγεί ο κ. Λαπούρτας και επισημαίνει ότι τα κύρια χαρακτηριστικά των βιεννέζικων εργαστηρίων είναι «η δυτικότροπη εικονογραφία, το επίπεδο κέντημα του κυρίως θέματος και η μπαρόκ διακόσμηση από μεταλλικά νήματα. Φαίνεται, και αυτό παρουσιάζουμε στην έκθεση, ότι οι πλούσιοι Γιαννιώτες του 18ου και 19ου αιώνα αυτά τα εργαστήρια προτιμούσαν για τους επιταφίους που έκαναν παραγγελίες και δώριζαν στις εκκλησίες». Οπως μπορούμε να φανταστούμε, το κόστος ήταν υψηλό. «Στα χρόνια εκείνα η τιμή ενός επιταφίου συμβάδιζε με την τιμή του χρυσού διότι τα κεντήματα ήταν είδος εξαιρετικής πολυτέλειας».

Να σημειώσουμε, τέλος, ότι το Μουσείο Αργυροτεχνίας που λειτουργεί στην Ακρόπολη Ιτς Καλέ στο Κάστρο Ιωαννίνων από τον Σεπτέμβριο του 2016, έχει μπει στον πολιτιστικό χάρτη των Ιωαννίνων και μέχρι σήμερα έχει δεχτεί περισσότερους από 50.000 επισκέπτες φέτος.


Ιnfo: Μουσείο Αργυροτεχνίας, Ακρόπολη Ιτς Καλέ, Κάστρο Ιωαννίνων, τηλ. 2651064065 | www.piop.gr. Διάρκεια έκθεσης έως 17 Ιουνίου 2019.

ART - ΝΕΑ
Τα «ωραία» κοσμήματα των αρχαίων
Πριν τη δουν οι Ελληνες και οι ξένοι επισκέπτες στην καρδιά της Αθήνας, περισσότεροι από 7.000 θαύμασαν -από τα εγκαίνια μέχρι σήμερα- τα έργα τέχνης στην περιοδεύουσα ομότιτλη έκθεση στο Μουσείο Αργυροτεχνίας...
Τα «ωραία» κοσμήματα των αρχαίων
ART - ΝΕΑ
Πάσχα στα μουσεία
Η ασάφεια περισσεύει ώρες ώρες στις ανακοινώσεις του υπουργείου Πολιτισμού. Δεν είναι ότι Μ. Τετάρτη στις 7 το απόγευμα λάβαμε δελτίο Τύπου για την εφαρμογή του διευρυμένου ωραρίου (08.00-20.00) που υποτίθεται...
Πάσχα στα μουσεία
ART - ΝΕΑ
Ενα μουσείο λαμπερό σαν ασήμι
Εκατοντάδες εξαιρετικά δείγματα της ηπειρώτικης παράδοσης αιώνων, αλλά και η τεχνολογία της αργυροχοΐας βρήκαν ιδανική θέση στο Μουσείο Αργυροτεχνίας, στα Ιωάννινα. Πρόκειται για το ένατο θεματικό του...
Ενα μουσείο λαμπερό σαν ασήμι
ART - ΝΕΑ
Νέο Αρχαιολογικό Μουσείο Σπάρτης
Σήμερα το απόγευμα παρουσιάζονται τα αποτελέσματα του διεθνούς αρχιτεκτονικού διαγωνισμού για το Νέο Αρχαιολογικό Μουσείο Σπάρτης, που αναμένεται να ανεγερθεί σε οικόπεδο το οποίο έχει εξαγοράσει το ΥΠΠΟΑ.
Νέο Αρχαιολογικό Μουσείο Σπάρτης
ART - ΝΕΑ
Οποιος βιάζεται (για το Ελληνικό), σκοντάφτει...
Τα βλέμματα είναι στραμμένα στις συνθέσεις των Κεντρικών Συμβουλίων, καθώς αναμένεται να συνεδριάσουν την Τετάρτη 21 Αυγούστου το ΚΑΣ και την επομένη το ΚΣΝΜ, με το Ελληνικό πρώτο στην ατζέντα.
Οποιος βιάζεται (για το Ελληνικό), σκοντάφτει...
ART - ΝΕΑ
Το Ελληνικό στην πρώτη συνεδρίαση του ΚΑΣ
Προπαραμονές του Δεκαπενταύγουστου δημοσιεύτηκαν στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης (13/8/19 Αρ. Φύλλου 558) οι συνθέσεις με τα νέα μέλη του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου (ΚΑΣ) και του Συμβουλίου Νεωτέρων...
Το Ελληνικό στην πρώτη συνεδρίαση του ΚΑΣ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας