Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Εύα Μελά: «Το πνεύμα και οι καρδιές δεν φυλακίζονται»

Εύα Μελά: «Το πνεύμα και οι καρδιές δεν φυλακίζονται»

  • A-
  • A+

Όταν πιστεύω θάλασσα μονάχα και βυθό

και προσκυνάω για κόνισμα έναν παλιό αστρολάβο,

πες μου, στην άγια πίστη σου, πώς να προσευχηθώ;

Σε ποιον να ξομολογηθώ και πού να μεταλάβω;

(Νίκος Καββαδίας, απόσπασμα από το ποίημα «Κοσμά του Ινδικοπλεύστη», Τραβέρσο)

Εικαστική κάλυψη: Χρήστος Παλαμήδης

Στις 4 Δεκεμβρίου 2018, στην κατάμεστη Δημοτική Πινακοθήκη Πειραιά, εγκαινιάζεται, υπό την αιγίδα του ΕΕΤΕ (Επιμελητήριο Εικαστικών Τεχνών Ελλάδος) η έκθεση «Μεσόγειος... η Μεσόγειος Θάλασσα μέσα από την ποίηση των λαών της». Η ανταπόκριση, τόσο των καλλιτεχνών όσο και του κοινού, υπήρξε παραπάνω από θερμή. 

Η ατμόσφαιρα σφύζει από ζωή, παλλόμενη, σαν την ίδια τη Μάνα μας, τη μεγάλη αρχέγονη μήτρα που μας κυοφόρησε και μας ξεγέννησε, νερό και φωτιά, σχίσματα και γέφυρες, στη Θάλασσα και στον Ήλιο. Στο λίκνο τούτο, το χωνευτήρι και το καμίνι, το πάντα μεγάλο λάφυρο των διεθνών σαράφηδων, ξυπνά, φιέστα, η κυτταρική μας μνήμη.

Κάθε εικαστικό έργο συνοδεύεται από το ποίημα ενός ποιητή της Μεσογείου. Πλέουμε, πάμφωτο καράβι, σ’ όλες τις εκφάνσεις της Θάλασσάς μας, έχοντας πληρώσει, και πληρώνοντας ακόμα, ακριβά τα ναύλα μας. Μα γεννηθήκαμε τρανοί θαλασσοπόροι, βετεράνοι ταξιδευτές των εσωτερικών και εξωτερικών υδάτων μας, με ισχυρότατη πριμιτίφ αίσθηση, διαίσθηση και ηδυπάθεια, σκληρυμένοι από ήλιο, αλμύρα και άνεμο.

Στο κόπασμα της γιορτής, στο ύστερα της αφομοίωσής της, κρίνουμε, με την Εύα Μελά –πρώην βουλευτή του ΚΚΕ και επί σειρά ετών πρόεδρο του ΕΕΤΕ– ότι είναι η στιγμή να θίξουμε, χωρίς εξωραϊσμούς ή υπεκφυγές, καίρια ζητήματα που αφορούν στον ρόλο του καλλιτέχνη της εποχής και της χώρας μας, να βρούμε το σημείο αναφοράς του σ’ ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο και από μιαν άποψη, πρωτόγνωρο κοινωνικοπολιτικό περιβάλλον. Κρατάει ακόμα τον ρόλο του ιχνευτή; Κρατάει ακόμα, παρά την πολεμική που δέχεται, το τιμόνι της εξέγερσης ως εκ της φύσεώς του διαρκώς εξεγερμένος;

Η Μεσόγειος Θάλασσα μέσα από την ποίηση των λαών της», ο τίτλος της μεγάλης έκθεσης που προετοιμαζόταν κοντά δύο χρόνια. Πώς προέκυψε η ιδέα της έκθεσης, της συμπόρευσης των δύο τεχνών και τι έδωσε το κύριο θεματικό υπόβαθρο στην ποίηση;

Η ποίηση και οι εικαστικές τέχνες συμπορεύονται συχνά. Εμπνέουν η μια την άλλη σε όλους τους αιώνες και σε όλα τα πλάτη και τα μήκη της γης. Επιθυμούσαμε στο Επιμελητήριο να δημιουργήσουμε μια θεματική έκθεση γύρω από το μεγάλο, επίκαιρο, αναγκαίο αλλά και δύσκολο θέμα της Ειρήνης, των κινδύνων και του ανθρώπινου πόνου που δημιουργούν οι στρατιωτικές επεμβάσεις, οι ιμπεριαλιστικοί οργανισμοί –το ΝΑΤΟ και η ΕΕ– οι μεγάλες καπιταλιστικές οικονομίες και οι οικονομικοί ανταγωνισμοί.

Το ΕΕΤΕ, σε αυτές τις εποχές της βαρβαρότητας του πολέμου, εκφράζει με την έκθεση αυτή την ανησυχία του ως συλλογικός φορέας και παράλληλα κάλεσε τους εικαστικούς μέλη του ΕΕΤΕ, να εκφράσουν με το έργο τους την δική τους ανησυχία για τα πολεμικά σχέδια και τους οικονομικούς ανταγωνισμούς, να εκφράσουν αλληλεγγύη στους πολύπαθους λαούς της Μεσογείου.

Στα πλαίσια της έκθεσης «Μεσόγειος... η Μεσόγειος Θάλασσα μέσα από την ποίηση των λαών της», επιλέξαμε ποίηση από την Ελλάδα και χώρες της Μεσογείου, ποιητές οι οποίοι με το έργο τους, τη στάση τους, τη ζωή τους, υπερασπίστηκαν την ανθρωπιά, την αξιοπρέπεια, την ειρήνη και τη ζωή των λαών του τόπου τους.

Η ανταπόκριση των συμμετεχόντων καλλιτεχνών ξεπέρασε κάθε προηγούμενο. Πού το αποδίδετε;

Στην έκθεση ανταποκρίθηκαν 262 εικαστικοί καλλιτέχνες. Ο μεγάλος αυτός αριθμός οφείλεται ακριβώς στο ότι η Μεσόγειος είναι για όλους μας η θάλασσά μας, είναι η πατρίδα όλων των λαών της λεκάνης αυτής, είναι ένα με τη ζωή όλων μας.

Η Μεσόγειος είναι θάλασσα της ομορφιάς, του ταξιδιού, των πολιτιστικών παραδόσεων και της ιστορίας που ενώνει τους λαούς της, αλλά παράλληλα των στρατιωτικών επεμβάσεων, των μεταναστών και προσφύγων, θάλασσα που βάλλεται ποικιλότροπα από τα μεγάλα οικονομικά συμφέροντα των πολυεθνικών, με τη μόλυνση από τα απόβλητα, με την οικολογική καταστροφή, μα πάνω από όλα με την τεράστια ανθρώπινη καταστροφή που συντελείται. Όλα αυτά είναι ένα και με τη δική μας τη ζωή. Φυσικό λοιπόν πολλοί καλλιτέχνες πολλά να έχουν να πουν.

Οι τελευταίες εξελίξεις, οι γεωπολιτικές, οικονομικές και πολιτιστικές αναταράξεις και συγκρούσεις που εμφανίστηκαν στο προσκήνιο θέτουν ακόμα πιο σύνθετα προβλήματα και ανησυχίες. Πόσο επηρεάζουν η ανεργία, η οικονομική ανασφάλεια, η παρατεταμένη λιτότητα –πέρα των άλλων– την ελευθερία έκφρασης αλλά και την αισθητική πλευρά της τέχνης και των γραμμάτων; Θα μπορούσε αυτή η γενικευμένη παρακμή να προοιωνίζεται μια νέα ευκαιρία αναστοχασμού, επαναξιολόγησης, αναδημιουργίας, ευαισθητοποίησης και αδέλφωσης των λαών της, όπως συνέβη σε άλλες προγενέστερες εποχές, μέσω μιας μακραίωνης κοινής διαπολιτισμικής κουλτούρας και κληρονομιάς; Υπάρχει η προς τούτο αναγκαία και ισχυρή οξυδέρκεια και πολιτική βούληση των ηγεσιών της ή όλο αυτό αποτελεί έναν ευσεβή και ρομαντικό πόθο μέσα στο ευρύτερο συγκρουσιακό πεδίο της παγκοσμιοποίησης; 

Φυσικά η ανεργία, η οικονομική ανασφάλεια, η παρατεταμένη λιτότητα –πέραν των άλλων– περιορίζουν την ελευθερία έκφρασης και επηρεάζουν την αισθητική. Και αυτό γιατί η επιδείνωση της ζωής των πλατιών λαϊκών στρωμάτων φέρνει μεγάλα κοινωνικά προβλήματα, εξαθλιώνει.

Μέσα σ’ ένα ευρέως εξαθλιωμένο κοινωνικό περιβάλλον με οξυμένα προβλήματα, η πλατιά επικοινωνία των εργαζομένων με την τέχνη καταντάει για τους πολλούς άπιαστη πολυτέλεια. Άλλωστε η πολιτική των κυβερνήσεων θεωρεί την τέχνη εμπόρευμα και προωθεί τη διείσδυση στον χώρο μεγάλων επιχειρηματικών ομίλων, που με τη μορφή των επενδύσεων, όχι μόνο κερδίζουν από την εκμετάλλευση της τέχνης, αλλά, εν τέλει παρεμβαίνουν και στη διαμόρφωσή της.

Η κρατική πολιτική μέσα στα τελευταία χρόνια με την υπερφορολόγηση οδήγησε εκατοντάδες καλλιτέχνες στο να μην μπορούν ν’ ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους και να «παύσουν» επαγγελματικά. Από την άλλη, η πολιτική των κυβερνήσεων στον ασφαλιστικό τομέα με τον νόμο 4387/2016 τσακίζει μισθωτούς και συνταξιούχους καθώς και όσους εργάζονται ελεύθερα.

Η άρνηση της Πολιτείας –των κυβερνήσεων όλων των αποχρώσεων- να εφαρμόσει το νόμο του 1% για τη δημιουργία και τοποθέτηση έργων εικαστικών καλλιτεχνών σε δημόσιους χώρους και κτίρια –κάτι που θα έδινε ανάσα ζωής στους εικαστικούς αλλά και θα ομόρφαινε το περιβάλλον– και παράλληλα η απαξίωση της υπόστασης του εικαστικού καλλιτέχνη, πρώτα-πρώτα από τους ίδιους τους κρατικούς θεσμούς, όλα αυτά παροπλίζουν τους καλλιτέχνες δημιουργώντας μια πολύ δύσκολη καθημερινότητα.

Βέβαια το πνεύμα και οι καρδιές δεν φυλακίζονται και οι δημιουργοί συνεχίζουν, παρά τις δυσκολίες, να δημιουργούν, παρόλο που ο χώρος της διακίνησης και πλατιάς προβολής της τέχνης είναι κλειστός και ελεγχόμενος.

Δεν είναι εύκολο να προβλέψουμε αν η σημερινή κατάσταση θα δώσει πνεύμα αντίστασης και συναδέλφωσης των λαών. Φυσικά, η όποια θετική εξέλιξη δεν είναι θέμα ηγεσιών αλλά των ίδιων των πλατιών λαϊκών στρωμάτων. Εμείς, ως συλλογικός φορέας, έχουμε υποχρέωση να δημιουργούμε τις προϋποθέσεις ώστε ν’ αναπτυχθεί και η επικοινωνία, και η αντίσταση, και η αλληλεγγύη των καλλιτεχνών και των λαών απέναντι σ’ αυτή την κατάσταση.

Δοθείσης της ευκαιρίας της συνάντησής μας με αφορμή τη συγκεκριμένη έκθεση θα μου επιτρέψετε να επεκταθώ στον ευρύτερο ρόλο του ΕΤΕΕ τού οποίου διατελείτε, επί σειρά ετών, πρόεδρος. Tα προβλήματα που καλείστε ν’ αντιμετωπίσετε ξεπερνούν κάθε προηγούμενο. Κρίνοντας από τη γενικότερη κοινωνικοπολιτική κατάσταση, η στήριξη της πολιτείας εάν δεν είναι μηδενική, το πολύ να είναι στοιχειώδης. Ένα από τα φλέγοντα ζητήματα για το οποίο δίνετε μάχη είναι οι τιμητικές συντάξεις των καλλιτεχνών που τείνουν να εξαφανιστούν. Σε ποιο σημείο βρίσκεται το ζήτημα;

Οι εικαστικοί παραμένουν ανασφάλιστοι και χωρίς σύνταξη. Το πρόβλημα της έλλειψης καθεστώτος συνταξιοδότησης των καλλιτεχνών ήρθε να καλύψει από το 1973 ο θεσμός των λεγόμενων «τιμητικών συντάξεων» του ΥΠΠΟ, που λειτουργεί τώρα με τον νόμο 4151/2013 που είχε ψηφίσει η ΝΔ. Με το νόμο της ΝΔ εξακολουθεί να λειτουργεί και σήμερα το ΥΠΠΟΑ στο θέμα αυτό! 

Συνταξιοδοτούνται μόνο 20 καλλιτέχνες από όλους τους καλλιτεχνικούς κλάδους, οι οποίοι κλάδοι είναι 36! Στην ουσία, ο κλάδος των εικαστικών –που είναι ανασφάλιστοι– μένει εντελώς ακάλυπτος. Διεκδικούμε ν’ αλλάξει ο νόμος 4151/2013 που ψηφίσθηκε το 2013 και στην ουσία καταργεί ολοκληρωτικά τις συντάξεις των καλλιτεχνών μετατρέποντάς τες σε συντάξεις πρόνοιας.

Το ΕΕΤΕ, θα μιλούσε διαφορετικά γι’ αυτές τις συντάξεις, εάν τόσα χρόνια είχε λυθεί το ασφαλιστικό-συνταξιοδοτικό των καλλιτεχνών, ιδιαίτερα των δημιουργών. Θα συζητούσαμε σε άλλη βάση με ποιους τρόπους η Πολιτεία θα μπορούσε να τιμήσει τους καλλιτέχνες. Όμως, σήμερα, αυτές οι συντάξεις είναι ο μοναδικός πόρος ζωής για τους ηλικιωμένους εικαστικούς.

Μάλιστα, με τις περικοπές που έγιναν το 2016 από τη σημερινή κυβέρνηση οι συντάξεις αυτές εξανεμίζονται: αυτοί οι λίγοι που πήραν τις πενιχρές συντάξεις του ΥΠΠΟΑ, καλέστηκαν να επιστρέψουν υπέρογκα ποσά που τους παρακρατούνται κατ’ εφαρμογή από τη σημερινή κυβέρνηση νόμου της ΝΔ του 2012.

Έχουμε καταθέσει, κατ’ επανάληψη, τις απόψεις μας πάνω στο νόμο 4151 που ψηφίσθηκε το 2013 και διεκδικούμε την αλλαγή του. Για το ΕΕΤΕ αυτό είναι από τα σημαντικότερα θέματα διεκδίκησης όπως και το θέμα της αναδρομικής περικοπής των συντάξεων. Βέβαια –και το επισημαίνω αυτό– με 4 υπουργούς που πέρασαν από το ΥΠΠΟΑ με την παρούσα κυβέρνηση, δεν έχει υπάρξει η πολιτική βούληση ν’ αλλάξει η κατάσταση στο θέμα αυτό.

Πλην των μελών του Δ.Σ. που εργάστηκαν ως δημόσιοι υπάλληλοι σε σχολεία οι υπόλοιποι δεν αμείβονται από πουθενά ενώ στην πλειονότητά τους ασκούν εθελοντική εργασία. Οι εκδόσεις του ΕΤΕΕ διατίθενται δωρεάν. Πλην της ετήσιας συνδρομής των μελών σας, από πού αλλού αντλεί το Επιμελητήριο τους αναγκαίους πόρους όχι μόνο για ν’ ανταποκρίνεται στις υποχρεώσεις του αλλά και να διατηρείται μάχιμο; Πόσο σας στηρίζει το Υπουργείο Πολιτισμού;

Τα συλλογικά όργανα του ΕΕΤΕ (Διοικητικό Συμβούλιο και Επιτροπές) είναι άμισθα. Το ΕΕΤΕ επιχορηγείται ως φορέας από το ΥΠΠΟΑ και στηρίζεται και από τις συνδρομές των μελών του. Η ετήσια επιχορήγησή του από το ΥΠΠΟΑ βρίσκεται οριακά κάτω από τις βασικές λειτουργικές του ανάγκες (μισθούς υπαλλήλων, λογαριασμούς).

Δεν υπάρχει καμία χρηματοδότηση για πολιτιστικές δραστηριότητες, καθώς και για την περιφερειακή του ανάπτυξη, που είναι αναγκαία, δεδομένου ότι σήμερα πάρα πολλά μέλη του ζουν εκτός Αθηνών. Το ΕΕΤΕ από τις συνδρομές των μελών αναπτύσσει τη δραστηριότητά του, αν και αυτό πολλές φορές δεν είναι εφικτό, γιατί είναι υποχρεωμένο να καλύπτει και με τις συνδρομές βασικές λειτουργικές του ανάγκες.

Ωστόσο, δίνουμε μάχη για να γίνεται πολύ σφιχτή και συνετή διαχείριση αυτών των ελάχιστων ποσών που μένουν από τις συνδρομές για καλλιτεχνική δραστηριότητα. Αλλά μην ξεχνάμε τη μεγάλη δύναμη του ΕΕΤΕ που είναι τα ίδια τα μέλη του, η προσφορά και το έργο τους.

Μετά από διεκδίκηση, φέτος το ΥΠΠΟΑ επιχορηγήθηκε με 80.000,00 ευρώ για να ανακαινίσει τριώροφο κτίριο στο Πόρτο Ράφτη που κληρονόμησε από τη ζωγράφο Βασιλική Μπινιώρη, η οποία δεν βρίσκεται πια στη ζωή, ώστε να το κάνει χώρο πολιτιστικών δράσεων και ανταλλαγών.

Δεν θα υπερέβαλα εάν έλεγα ότι το μάθημα των Καλλιτεχνικών υπόκειται σε διωγμό από το ίδιο το εκπαιδευτικό σύστημα. Πλην της συρρίκνωσης των ωρών σε δημοτικό και γυμνάσιο, στο λύκειο τα καλλιτεχνικά ανήκουν πλέον στα κατ’ επιλογήν μαθήματα. Αποσκοπεί κάπου ο διωγμός και πόσο βαθιές είναι οι συνέπειές του;

• Η Παιδεία διαρκώς υποβαθμίζεται σε κατάρτιση και δεξιότητες, με στόχο τη δημιουργία ενός ευάλωτου φθηνού «ευέλικτου» εργατικού δυναμικού με ελαστικές σχέσεις εργασίας, και μέσα σε αυτήν την κατεύθυνση δεν χωρούν η αισθητική αγωγή, η καλλιτεχνική παιδεία. Διαρκώς συρρικνώνονται και αυτό απομακρύνει ακόμα περισσότερο τους πολλούς από την τέχνη.

Οι άνθρωποι αποξενώνονται όχι μόνο από την εργασία τους –εάν έχουν– αλλά και από τον ίδιο τους τον εαυτό αφού ακρωτηριάζεται ένα μέρος της ανθρώπινης ύπαρξης: η αισθητή νόηση. Ο συναισθηματικός τους κόσμος, η δημιουργικότητά τους απονεκρώνονται. Η καπιταλιστική κοινωνία μας απαιτεί ανθρώπους- καταναλωτές, πολίτες «εντός πλαισίου».

Η διδασκαλία της τέχνης, το σχέδιο, συμβάλλουν στο ν’ αναπτύσσεται η προσωπικότητα των παιδιών, να γίνονται δημιουργικά, να μαθαίνουν να ονειρεύονται, να ερευνούν, να εκφράζονται μα, πάνω απ’ όλα, να σκέφτονται, να επιλέγουν και να δρουν. Και αυτό δεν είναι επιθυμητό από το σύστημα για τους πολλούς. Κατά τη γνώμη μου, η απαξίωση της τέχνης στη δημόσια εκπαίδευση γίνεται από σκοπιμότητα.

Πόσο δύσκολο είναι –όχι μόνο λόγω της κοινωνικοπολιτικής κατάστασης αλλά και λόγω των προσωπικών ερίδων για τις οποίες φημιζόμαστε οι καλλιτέχνες– να διατηρείται ενότητα και ομοψυχία μεταξύ μας;

Όπως σε όλες τις κοινωνικές ομάδες, έτσι και στον χώρο της τέχνης συγκρούονται ιδεολογικές απόψεις και αντιλήψεις. Δεν σκεφτόμαστε όλοι το ίδιο. Κατά την προσωπική μου γνώμη, οι καλλιτέχνες, όπως και οι ερευνητές επιστήμονες, αντικειμενικά καταπιέζονται από τον καπιταλισμό. Ούτε η Επιστήμη ούτε η Τέχνη μπορούν ν’ αναπτυχθούν ελεύθερα μέσα στην ελευθερία της αγοράς. Για τους καλλιτέχνες, η ελευθερία της τέχνης είναι ο κοινός παρονομαστής των αιτημάτων μας.

Επικρατεί η άποψη ότι οι διαγωνισμοί ανάθεσης έργου δεν τελούνται αξιοκρατικά ενώ πολλές φορές παρακάμπτεται και το ίδιο το Επιμελητήριο. Σε ποιο βαθμό όντως συμβαίνει;

Αυτό που είχε διεκδικήσει και κατακτήσει το συνδικαλιστικό κίνημα των καλλιτεχνών στο χώρο των δημόσιων καλλιτεχνικών έργων είναι ότι μόνο εικαστικοί καλλιτέχνες, μόνο φυσικά πρόσωπα, (μόνο μέλη του Επιμελητηρίου Εικαστικών Τεχνών Ελλάδος), δηλαδή όχι εταιρείες, μπορούν ν’ αναλαμβάνουν για λογαριασμό του Δημοσίου αναθέσεις δημόσιων καλλιτεχνικών έργων.

Αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό, όχι γιατί οι διαγωνισμοί για τα καλλιτεχνικά δημόσια έργα απευθύνονται αποκλειστικά (μέχρι σήμερα) σε κατά τεκμήριο καλλιτέχνες, αλλά γιατί διασφαλίζει το απόλυτα αναγκαίο για την προστασία του δημόσιου συμφέροντος, της δημόσιας αισθητικής:

Αυτός που κάνει το δημόσιο καλλιτεχνικό έργο είναι εικαστικός καλλιτέχνης, έχει όλα εκείνα τα επιστημονικά και αισθητικά εχέγγυα για να το κάνει, έχει τις γνώσεις στις εικαστικές τέχνες, γνώσεις θεωρίας, τεχνικής και αισθητικής, αλλά και γιατί έτσι προστατεύεται, κατά το δυνατόν, το δημόσιο χρήμα που είναι χρήμα των φορολογουμένων, αφού αποκλείονται μέχρι τώρα οι μεσάζοντες και τα δαπανούμενα ποσά αφορούν αποκλειστικά αμοιβή εργασίας του δημιουργού και κόστος υλικών.

Βέβαια, η νομοθεσία, και σήμερα, είναι ανεπαρκής. Στις επιτροπές κρίσης των διαγωνισμών πλειοψηφία έχουν παράγοντες εξωκαλλιτεχνικοί, με ό,τι αυτό συνεπάγεται.

Θέση μας είναι να γίνονται πάντα καλλιτεχνικοί διαγωνισμοί, να κρίνεται το έργο και όχι το όνομα, και στην επιτροπή κρίσης πλειοψηφία να είναι οι καλλιτέχνες (να μετέχουν και κριτές αιρετοί από το σώμα κριτών του ΕΕΤΕ).

Το ζήτημα της δημόσιας αισθητικής πάντα νοσούσε στον τόπο μας. Το 1989 ψηφίσθηκε νόμος (μετά από μεγάλους αγώνες) ότι θα δίδεται κατ’ έτος ένα δισεκατομμύριο δραχμές για τη δημιουργία και τοποθέτηση εικαστικών έργων σε δημόσιους χώρους και κτίρια, με πανελλήνιους καλλιτεχνικούς διαγωνισμούς. Αυτό το ποσό δεν εγγράφτηκε ποτέ στους κρατικούς προϋπολογισμούς με το επιχείρημα ότι ποτέ δεν έφθαναν τα κρατικά χρήματα ώστε να δίνονται και για την τέχνη.

Το 1997 ψηφίσθηκε (πάλι μετά από αγώνες των εικαστικών) η αλλαγή του νόμου αυτού και θεσμοθετήθηκε να δίνεται το 1% της συμβατικής δαπάνης των δημοσίων κτιρίων για την τοποθέτηση σε αυτά έργων εικαστικών τεχνών. Όμως και αυτό, με ευθύνη των εκάστοτε κυβερνήσεων ποτέ δεν υλοποιήθηκε (γιατί άραγε;).

Η αναγκαία Υπουργική Απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού που καθόριζε τους όρους και τις προϋποθέσεις (2001) ήταν δυσλειτουργική (δεν άκουσαν ποτέ τις παρατηρήσεις του συλλογικού φορέα των εικαστικών που πήγαζαν από τη γνώση του θέματος).

Το ΕΕΤΕ καταθέτει συνεχώς πρόταση αναμόρφωσης της δυσλειτουργικής αυτής απόφασης του 2001, αλλά εσκεμμένα οι κυβερνήσεις την αγνοούν. Έτσι, το 1% ουδέποτε δόθηκε για καλλιτεχνικά έργα που θα ομόρφαιναν σχολεία και νοσοκομεία και άλλα δημόσια κτίρια και τον χώρο γύρω από αυτά.

Άλλωστε, το 1997, εν όψει των μεγάλων δρόμων που ήταν υπό κατασκευή, το «1%» περιορίσθηκε στα δημόσια κτίρια και όχι στους δημόσιους χώρους και έτσι απαλλάχθηκε από αυτή την υποχρέωση το μεγάλο κατασκευαστικό κεφάλαιο στις μεγάλες οδικές αρτηρίες και δημόσιους χώρους.

Σήμερα η κατάσταση έχει επιδεινωθεί: ο δημόσιος χώρος συρρικνώθηκε, δεν γίνονται δημόσια καλλιτεχνικά έργα. Αλλάζει το τι θεωρείται δημόσιο. Το ιδιωτικό επιχειρηματικό κεφάλαιο έχει διεισδύσει παντού.

Ο νόμος 4412/16 (της σημερινής κυβέρνησης) αλλά και οι νόμοι του 2011 για τους μεικτούς διαγωνισμούς, (ν. Μπιρμπίλη) εντάσσουν ουσιαστικά την Τέχνη στη διαδικασία των μειοδοτικών διαγωνισμών, που διαχειρίζονται ορισμένα εργολαβικά μεγαλογραφεία, διεθνή και εγχώρια, που καραδοκούν να κερδοσκοπήσουν και από την τέχνη και να καρπωθούν το 1% κόστους από τα μεγάλα πολεοδομικά έργα και τις «αναπλάσεις» που εξαγγέλλονται.

Η σημερινή σύγχυση που υπάρχει στο ζήτημα αυτό οδηγεί όχι μόνο στην οικονομική εκμετάλλευση του εικαστικού δυναμικού του τόπου μας αλλά κύρια στην χειραγώγηση της καλλιτεχνικής δημιουργίας από εξωκαλλιτεχνικούς παράγοντες όπως η κερδοφορία των επιχειρήσεων και η χειραγώγηση της εικαστικής έρευνας και της καλλιτεχνικής έκφρασης. Και αυτό πλήττει τις εικαστικές τέχνες στον τόπο μας στο σύνολό τους.

Θεωρούμε ότι ο νόμος 4412/16 που ψήφισε η Κυβέρνηση ΔΕΝ πρέπει να έχει εφαρμογή στα καλλιτεχνικά έργα.

Το ΕΕΤΕ, μετά από ειδικές συνεδριάσεις και συνελεύσεις των τμημάτων του και την ειδική Γενική Συνέλευση που έγινε, κατέθεσε Πρόταση Νόμου που αφορά συνολικά στα έργα Τέχνης, τις αγορές, αναθέσεις και δωρεές όσον αφορά στο Δημόσιο και τους ΟΤΑ, καθώς και θέτει κυρώσεις για τη μη εφαρμογή του νόμου του 1%. Ενδεικτικά αναφέρω ότι το 2017, η Κυβέρνηση αρνήθηκε να φέρει στη Βουλή το να έχει κυρώσεις όποιος δεν εφαρμόζει το νόμο του 1%.

Το ΕΕΤΕ διεκδικεί τη θεσμοθέτηση νέου ολοκληρωμένου νομικού πλαισίου για τη δημιουργία και αγορά καλλιτεχνικών έργων από το Δημόσιο Τομέα, πλαισίου που περιλαμβάνει τις αναγκαίες τυπικές προϋποθέσεις και θα διασφαλίζει την αισθητική ποιότητα και τη διαφάνεια στον τομέα των καλλιτεχνικών έργων που παραγγέλλει ή προμηθεύεται το Δημόσιο.

Το ΕΕΤΕ, συγκεντρώνοντας την πείρα των καλλιτεχνών από το 1944 που ιδρύθηκε, έχει μελετήσει εκ νέου το όλο θέμα και έχει συγκροτημένες προτάσεις. Η Τέχνη ασκεί Παιδεία ως περιβάλλον η ίδια μέσα από την αισθητική διαμόρφωση του περιβάλλοντος, του δημόσιου χώρου. Το θέμα της Τέχνης όμως δεν είναι θέμα των καλλιτεχνών μόνο. Είναι συνολικά της εργατικής τάξης, των φτωχών λαϊκών στρωμάτων, του λαού. Αυτοί «θα πληρώσουν το πάπλωμα», δικά τους χρήματα μέσα από τη φορολογία τους.

Αν και πάνω-κάτω, με ελάχιστες εξαιρέσεις, βράζουμε όλοι στο ίδιο καζάνι, έχω την τύχη (και δυστυχώς αυτοσαρκάζομαι) να γράφω και να μη βιοπορίζομαι από την τέχνη μου. Το να δημιουργώ μού κοστίζει πρακτικά λιγότερο –αφού τα υλικά μου μπορούν να περιοριστούν σ’ ένα χαρτί και ένα μολύβι– από ό,τι κοστίζει σ’ έναν ζωγράφο, πόσο μάλλον σ’ έναν γλύπτη. Πολλοί φίλοι εικαστικοί, μολονότι και αξιολογότατοι και διακεκριμένοι, ζουν στα όρια της πενίας. Τι προβλέπεται γι’ αυτούς και πώς μπορεί ένας καλλιτέχνης όταν μετά βίας επιβιώνει να κρατά τη δημιουργική του φλόγα αναμμένη;

Το να κάνεις τέχνη θέλει αγώνα. Και αυτός ο αγώνας θέλει συλλογικότητα και εξωστρέφεια. Για να κρατά κανείς τη δημιουργική του φλόγα αναμμένη θα πρέπει να συγχρονίζει το βήμα του με τη ζωή γύρω του, με τους ανθρώπους που μάχονται, που προσπαθούν.

Είναι μονόδρομος η πάλη για την απελευθέρωση του ανθρώπου από την εκμετάλλευση, και μέσα απ’ αυτό για την ελευθερία της καλλιτεχνικής δημιουργίας, ο αγώνας για τη δημιουργία προϋποθέσεων για την ελεύθερη καλλιτεχνική δημιουργία. Και αυτό σημαίνει συμμετοχή στη συλλογική ζωή και δράση, συμπόρευση με το εργατικό κίνημα, αγώνας για ν’ αλλάξει συνολικά η ζωή, ν’ ανατραπεί το καπιταλιστικό σύστημα.

• Τι ακόμα οραματίζεστε για τη συνέχεια της προεδρικής θητείας σας;

Μέσα από συλλογικές δράσεις να ενισχυθεί ο ρόλος του ΕΕΤΕ, να κάνει δράσεις ανοιχτές και να συμπορευτεί με τα μεγάλα θέματα της κοινωνίας, να ενισχυθεί οργανωτικά, ν’ αναπτυχθεί και στην περιφέρεια, να δώσουμε αγώνες με αιχμή το ασφαλιστικό, για τις συντάξεις και ενάντια στην απάνθρωπη φορολογία.

Παράλληλα, να βάλουμε στόχο τη δημιουργία ενός νέου θεσμικού πλαισίου για την τέχνη στον δημόσιο χώρο που να διασφαλίζει το 1%, ότι τα έργα θα γίνονται με καλλιτεχνικούς διαγωνισμούς και ότι οι αναθέσεις και οι διαγωνισμοί θ’ αφορούν πάντα φυσικά πρόσωπα καλλιτέχνες-μέλη του ΕΕΤΕ και όχι μεσάζοντες. Με άλλα λόγια, ενίσχυση της υπόστασης του καλλιτέχνη και του ρόλου του μέσα στην κοινωνία.

• Μετά τη συγκλονιστική σας έκθεση «Ξεριζωμένοι», υπάρχει στα σκαριά κάποια ατομική σας έκθεση;

Εργάζομαι συνεχώς και σύντομα θα παρουσιάσω ξανά νέα δουλειά.

* Η έκθεση θα είναι ανοιχτή για το κοινό έως τις 29 Δεκεμβρίου

ART - ΝΕΑ
Άρωμα γυναίκας, κλεφτή ματιά στην ελληνική κοινωνία
Ο επισκέπτης της έκθεσης «Άρωμα Γυναίκας στη Ελληνική Ζωγραφική» στο ίδρυμα Β. & Μ. Θεοχαράκη βρίσκεται μπροστά σε μια πανδαισία έργων εξαιρετικής ομορφιάς, δύναμης και εκφραστικότητας. Αλλά και έργων που πάνε...
Άρωμα γυναίκας, κλεφτή ματιά στην ελληνική κοινωνία
ART - ΝΕΑ
Έργο του Banksy αυτοκαταστράφηκε ενώ πουλήθηκε για 1,3 εκατ.
Μια μάλλον πανάκριβη φάρσα έκανε ο διάσημος καλλιτέχνης γκράφιτι Banksy. Ένα από τα πιο γνωστά έργα του, το «Κορίτσι με το μπαλόνι» πουλήθηκε σε δημοπρασία του Οίκου Sotheby’s αντί του ποσού των 1,3 εκατ....
Έργο του Banksy αυτοκαταστράφηκε ενώ πουλήθηκε για 1,3 εκατ.
ART - ΝΕΑ
Τα ερωτήματα για τη φύλαξη παραμένουν
Σχεδόν 100 κάμερες είναι εγκατεστημένες στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο ώστε να παρακολουθείται η κίνηση των επισκεπτών σε όλους τους χώρους. Τι έβλεπε άραγε ο υπάλληλος που βρισκόταν σε βάρδια στην...
Τα ερωτήματα για τη φύλαξη παραμένουν
ART - ΝΕΑ
Ρώσος «επιτέθηκε» στον «Ιβάν τον Τρομερό»
Ένας από τους πιο διάσημους πίνακες της Ρωσίας, που απεικονίζει τον τσάρο Ιβάν τον Τρομερό με το νεκρό γιο του, υπέστη σοβαρή ζημιά όταν ένας επισκέπτης επιχείρησε να τον καταστρέψει με ένα μεταλλικό στύλο...
Ρώσος «επιτέθηκε» στον «Ιβάν τον Τρομερό»
ART - ΝΕΑ
Πορτρέτα τράγων από έναν κοσμοπολίτη
Δημοφιλής από τα υπέροχα σχέδιά του με την αστική Αθήνα, ο ζωγράφος δραπετεύει συχνά στη φύση, γι' αυτό και παρουσιάζει από σήμερα στην Gallery Genesis έργα του με τραγιά. Επαιζε μαζί τους παιδί στα βουνά της...
Πορτρέτα τράγων από έναν κοσμοπολίτη
ART - ΝΕΑ
Λογοτεχνικά κείμενα Πειραιωτών εικαστικών στη Δημοτική Πινακοθήκη
Εκδήλωση με τίτλο «Όταν οι εικαστικοί... γράφουν», όπου θα παρουσιαστούν ποιήματα και πεζά δέκα εικαστικών Πειραιωτών, θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 14 Μαρτίου, στο αίθριο της Δημοτικής Πινακοθήκης Πειραιά....
Λογοτεχνικά κείμενα Πειραιωτών εικαστικών στη Δημοτική Πινακοθήκη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας