Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Βουρτσάκια και ακτίνες Χ: όλα για τα αρχαία

Αποκατάσταση χάλκινης υδρίας στο τμήμα συντήρησης μετάλλων

ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Βουρτσάκια και ακτίνες Χ: όλα για τα αρχαία

  • A-
  • A+

Και είδαμε από κοντά τον μόχθο και την αγωνία του προσωπικού. Αλλοτε σκυμμένοι πάνω σε εύθραυστα αντικείμενα και άλλοτε γύρω από κολοσσιαία γλυπτά.

Είδαμε την ακτινογραφία από τη χρυσοποίκιλτη φαρέτρα του Φίλιππου Β΄, αλλά και σπάνιες αρχαιότητες από το Ναυάγιο των Αντικυθήρων χωρίς βάθρα και προθήκες, ξαπλωμένες στους πάγκους για μελέτη ή φροντίδα.

Προετοιμάζονται για το ταξίδι τους στη Βασιλεία της Ελβετίας, όπου το φθινόπωρο θα παρουσιαστεί η έκθεση με τα ευρήματα από το ναυάγιο.

 

ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Το ΕΑΜ διαθέτει εργαστηριακή παράδοση από την αρχή της λειτουργίας του, έχει εφαρμόσει νέες τεχνικές και μεθόδους συντήρησης και συνεργάζεται με αντίστοιχα τμήματα μεγάλων μουσείων του εξωτερικού.

Απασχόλησε τον πρώτο χημικό στις αρχές του 20ού αιώνα. Εκτοτε, επιστήμονες, καλλιτέχνες, συντηρητές αρχαιοτήτων και έργων τέχνης, τεχνίτες επιτελούν την βασική αρχή της συντήρησης, επεμβάσεις, δηλαδή, που διατηρούν το εύρημα, αλλά και τις πληροφορίες που μεταφέρει.

Το ΕΑΜ λειτουργεί ως βάση για τα 202 δημόσια μουσεία της χώρας. Στα εργαστήριά του καταφθάνουν αρχαιότητες από όλη τη χώρα.

Το προσωπικό διαθέτει υψηλή τεχνογνωσία, αίσθηση ευθύνης, όρεξη, μεράκι. Απολαμβάνει τον σεβασμό των συναδέλφων του στο εξωτερικό κάθε φορά που συνοδεύει αρχαιότητες στις περιοδικές εκθέσεις, καθώς βάσει συμβολαίου εκείνοι επιμελούνται το στήσιμό τους.

Αρχαιολογία χωρίς συντήρηση υπάρχει; «Οχι φυσικά», είναι η απάντηση.

Η συντήρηση είναι το στάδιο που το αρχαιολογικό εύρημα αποκτά τη μορφή του μετά την απομάκρυνση των ξένων υλών ή την αποκατάστασή του. Συχνά ο συντηρητής είναι ο πρώτος που θα αποκαλύψει κάτω από το μικροσκόπιο ένα ίχνος επιχρύσωσης, ένα υπόλειμμα χρώματος ή οποιαδήποτε άλλη πληροφορία. Αυτός θα διαφυλάξει και θα αναδείξει το ίδιο το αντικείμενο, αλλά και τις πληροφορίες. Συντηρημένο και διαφυλαγμένο, το παραδίδει στον αρχαιολόγο για τη δική του μελέτη.

Εργαστήριο μετάλλων

Είναι ενιαίος χώρος, φωτεινός με μεγάλα παράθυρα, πάγκους, ατομικά γραφεία και μικροσκόπια, κομπιούτερ, πινέλα και χρώματα, βαριά εργαλεία που κόβουν πλέξιγκλας και ειδικούς σωλήνες, που απομακρύνουν τη σκόνη.

Εχουμε τουλάχιστον διπλό ρόλο. Εδώ συντηρούνται αντικείμενα από οποιοδήποτε μέταλλο, σίδηρο, χαλκό, χρυσό, άργυρο, μόλυβδο, αλλά και σύνθετα υλικά όταν βρίσκονται μαζί, όπως το ξύλο. Γίνεται η αισθητική αποκατάσταση, όπως σε αυτή τη χάλκινη υδρία, που δυστυχώς δεν βρέθηκαν όλα τα κομμάτια της. Τώρα συμπληρώνονται τα θραύσματα που λείπουν και χρωματίζεται. Παράλληλα το εργαστήριο κάνει μελέτες στήριξης των αντικειμένων. Η στήριξη είναι πολύ σημαντική και μέρος της παρουσίασης του αρχαίου. Στόχος είναι να το στηρίξουμε με ασφάλεια χωρίς να το βλάψουμε.

Συντήρηση οργανικών υλών, χαρτιού και αρνητικών φωτογραφιών

ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Ερχονται από τις αποθήκες ή την έκθεση όποια αντικείμενα κρίνουμε ότι έχουν ανάγκη για θεραπεία. Κατ’ αρχάς γίνεται ο καθαρισμός της επιφανειακής σκόνης, των ρύπων και στερέωση σε ό,τι έχει αποκολληθεί για να μην υπάρξει περαιτέρω φθορά. Ξεκινάμε από τον λιγότερο δραστικό καθαρισμό -ένα απλό ξεσκόνισμα- και αναλόγως προχωράμε. Κάθε αντικείμενο είναι ξεχωριστό. Ο καθαρισμός φτάνει μέχρι ένα σημείο.

Η αρχαιολογική μέθοδος είναι η “λιγότερη επέμβαση”. Προτιμούμε την πατίνα του χρόνου από οποιαδήποτε συντήρηση, αρκεί να μην κινδυνεύει το αντικείμενο. Παράλληλα εδώ ετοιμάζεται το Δελτίο Κατάστασης, όταν πρόκειται το αντικείμενο να ταξιδέψει. Είναι η ταυτότητά του, θα λέγαμε, καθώς περιγράφει την ακριβή κατάσταση στην οποία βρίσκεται. Είναι λεπτομερέστατο και περιγράφει τα πάντα, το παραμικρό χάραγμα ή χτύπημα. Ετσι είμαστε σίγουροι ότι παραλαμβάνουμε ό,τι παραδώσαμε.

Εργαστήριο αγγείων

ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Πάνω σε μεγάλους πάγκους εργασίας βρίσκονται οργανωμένα θραύσματα και όστρακα, λευκοί λήκυθοι. Κι εδώ πινέλα και χρώματα, βουρτσάκια καθαρισμού, ειδικά υλικά συγκόλλησης, ενίσχυσης και μικροσκόπια.

Οι συντηρητές πιάνουν στα χέρια τους από ένα ελάχιστο κομμάτι μέχρι μεγάλων διαστάσεων αγγεία, όπως ο αμφορέας του Διπύλου, τον οποίο φρόντισαν τέσσερις συντηρητές επί τρεις μήνες.

ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Κάνουμε έρευνες στο υπόγειο και βρίσκουμε ευρήματα από παλαιότερες ανασκαφές του 1920-30, που δεν έχουν συντηρηθεί ποτέ. Αυτά που βλέπετε είναι ευρήματα από την ανασκαφή του 1920 των Βασιλικών Στάβλων, πριν χτιστεί το Μετοχικό Κτίριο Στρατού, το σημερινό Αττικα. Εκεί βρέθηκε νεκροταφείο εξίσου μεγάλο με τον Κεραμικό.

Φέραμε τα ευρήματα από τα υπόγεια, τα καθαρίζουμε και τα στερεώνουμε για να διατηρηθούν στον χρόνο. Κάποια έχουν συγκολληθεί με παλαιότερο τρόπο και υλικά. Οπου υπάρχει περιθώριο αφαιρούμε και αντικαθιστούμε με νέα, αλλά αν κρίνουμε ότι κινδυνεύει το αντικείμενο, το αφήνουμε ως έχει.

Ενα αντικείμενο μπορεί να συντηρηθεί ξανά και ξανά. Αν οι επεμβάσεις αλλοιωθούν στον χρόνο, έρχεται για αισθητική αποκατάσταση. Εδώ έρχονται αντικείμενα από τον εκθεσιακό χώρο και όσα πρόκειται να ταξιδέψουν για περιοδικές εκθέσεις. Νόμος μας είναι να κάνουμε την ελάχιστη επέμβαση. Η δουλειά μας είναι συνδυασμός πραγμάτων, θέλει αγάπη, υπομονή και ένα καλό χέρι. Κυρίως όμως αγάπη, γιατί αυτά τα αντικείμενα είναι πολύ ευαίσθητα.

Το χημείο

ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Με πολλά μικρά δωμάτια, ειδικά μηχανήματα και οθόνες προβολής ακτινογραφιών, ειδικά συστήματα μέτρησης, μπουκαλάκια και καλώδια το εργαστήριο Χημικών και Φυσικών Ερευνών και Αρχαιομετρίας, το χημείο, σε κάνει να ξεχάσεις ότι βρίσκεσαι στην καρδιά μουσείου.

ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Ασχολιόμαστε με αναλύσεις οποιουδήποτε υλικού (μέταλλο, γυαλί, ξύλο). Τους αρχαιολόγους τους ενδιαφέρει η χημική σύσταση των υλικών γιατί δείχνει την προέλευση του αντικειμένου και σε ορισμένες περιπτώσεις φέρει ενδείξεις για τη χρονολόγηση. Μια βασική παράμετρος είναι οι ακτινογραφήσεις, που γίνονται σε ειδικό θάλαμο θωρακισμένο εκτός της μονάδας ελέγχου για λόγους ακτινοπροστασίας.

Το χημείο συνεργάζεται με τον «Δημόκριτο», έχει ειδική άδεια από την Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας, διαθέτει Ακτίνες Χ.

Αν θεωρήσουμε ότι το μουσείο είναι το νοσοκομείο, το χημείο είναι το ακτινολογικό. Οι συντηρητές θέλουν να ξέρουν τι ακριβώς είναι αυτό που βλέπουν και η ακτινογραφία τούς καθοδηγεί στον καθαρισμό. Η δυνατότητα που έχουμε εδώ είναι μοναδική στον ελλαδικό χώρο.

Γλυπτά και εκμαγεία

Με ανοιχτούς και κλειστούς χώρους, ειδικά εργαλεία και μικροσκόπια, έχει άλλη δυναμική. Οι ειδικοί κάνουν τον καθαρισμό, συμπληρώσεις, επιδιορθώσεις και συγκολλήσεις όπου χρειάζονται και επιμελούνται το στήσιμο.

Ιδιαίτερα απαιτητική δουλειά όταν πρόκειται για μεγάλα γλυπτά, έχουν ειδικές προδιαγραφές και τα μελετούν οι αρχαιολόγοι σε συνεργασία με τους γλύπτες. Ο γλύπτης είναι απαραίτητος γιατί γνωρίζει από πρώτο χέρι ποιος είναι ο σωστός άξονας με τον οποίο πρέπει να στηθεί, τη στατικότητα του γλυπτού, πώς θα σηκωθεί και τι βάση θα κατασκευαστεί για να τοποθετηθεί.

Ιδιαίτερη περίπτωση είναι το κολοσσιαίο γλυπτό γυμνού ανδρικού κορμού που βρισκόταν στις αποθήκες και ετοιμάζεται για τη Μαδρίτη, ρωμαϊκό αντίγραφο πρωτότυπου της υστεροκλασικής περιόδου. Από τα πιο δύσκολα και απαιτητικά ήταν ο Εφηβος των Αντικυθήρων, μοναδικό και ευαίσθητο γλυπτό, που τελικά δεν θα ταξιδέψει στη Βασιλεία, αφού κατά κοινή ομολογία πρόκειται για πρωτότυπο που χρονολογείται στη δεκαετία 340-330 π.Χ..

ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Οι εργαζόμενοι στα εργαστήρια του μουσείου

■ Τμήμα συντήρησης, φυσικών και χημικών ερευνών και αρχαιομετρίας: προϊσταμένη: δρ Γεωργιάννα Μωραΐτου.

■ Εργαστήριο συντήρησης αγγείων και μικροτεχνίας: Παναγιώτης Αθανασόπουλος, Αικατερίνη Ιωαννίδου, Ευρ. Βελοπούλου, Σταματίνα Κουτούβαλη, Δαυίδ Δέλιος, Ειρήνη Καπίρη, Ιωάννα Ντάλλα, Αικατερίνη Ξυλινά.

■ Εργαστήριο συντήρησης γλυπτών: Δάφνη Μπίκα, Ιωάννης Παναγάκος, Κώστας Αλεξίου, Θανάσης Καλατζής, Νίκος Κυρίτσης.

■ Εργαστήριο συντήρησης οργανικών υλικών, χαρτιού και φωτογραφικών αρνητικών: Παναγιώτης Λάζαρης.

■ Εργαστήριο συντήρησης μετάλλων: Ουρανία Καψικόλη, Μαρία Κοντάκη, Σοφία Σπυριδάκη, Παντελής Φέλερης, Γεωργία Καραμαργίου, Γεράσιμος Μακρής.

■ Εργαστήριο φυσικών και χημικών ερευνών και αρχαιομετρίας: Καλλιόπη Τσακρή, Γιώργος Κούρος, Γιώργος Σκάνδαλος.

ART - ΝΕΑ
Ασύλητος τάφος πολεμιστή με χρυσά κοσμήματα
Ο τάφος ανήκε σε πολεμιστή 30-35 ετών, χρονολογείται περίπου το 1500 π.Χ. και αποτελεί την πιο εντυπωσιακή περίπτωση επίδειξης προϊστορικού πλούτου σε ταφικά μνημεία της ηπειρωτικής Ελλάδας, που έχει έρθει στο...
Ασύλητος τάφος πολεμιστή με χρυσά κοσμήματα
ART - ΝΕΑ
Ευγενική υπενθύμιση προς Λούβρο
Για πρώτη φορά κατηφορίζουν στην Αθήνα οι θησαυροί του Μουσείου Σαμοθράκης, που ανακαινίζεται. Με την ευκαιρία, το υπουργείο θα ζητήσει από τους Γάλλους να αναφέρουν ότι, μετά την απελευθέρωση, τους στείλαμε...
Ευγενική υπενθύμιση προς Λούβρο
ART - ΝΕΑ
Γυμνάσιο Ολυμπίας: αποκάλυψη υπό βροχή
​Οι συνεχιζόμενες ανασκαφές στο αρχαίο Γυμνάσιο της Ολυμπίας, αποκάλυψαν 30 επιπλέον μέτρα της Ανατολικής Στοάς, του μοναδικού τμήματος του επιβλητικού κτιρίου που σώζεται μέχρι σήμερα. Το ΚΑΣ έβαλε μπροστά τη...
Γυμνάσιο Ολυμπίας: αποκάλυψη υπό βροχή
ART - ΝΕΑ
Εργα για την ανάδειξη του αρχαίου Γυμνασίου
Ο αρχαιολογικός χώρος της Ολυμπίας και τα δύο μουσεία, Αρχαιολογικό και Αρχαίων Ολυμπιακών Αγώνων, «είναι απολύτως έτοιμα να υποδεχτούν τους επισκέπτες», είπε η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, που...
Εργα για την ανάδειξη του αρχαίου Γυμνασίου
ART - ΝΕΑ
O Σπύρος Λούης, ο σκύφος-έπαθλο και ο ναζί συλλέκτης
Η απίστευτη περιπέτεια του πολύτιμου αρχαίου αγγείου, που δόθηκε στον νικητή του Μαραθωνίου του 1896, αλλά στη συνέχεια εξήχθη παράνομα στη Γερμανία, είχε αίσιο τέλος. Εντοπίστηκε στη συλλογή του Πανεπιστημίου...
O Σπύρος Λούης, ο σκύφος-έπαθλο και ο ναζί συλλέκτης
ART - ΝΕΑ
Εξώδικο στο ΥΠΠΟ για την παραχώρηση μνημείων στο Υπερταμείο
Εξώδικο προς την πολιτική ηγεσία του υπουργείου Πολιτισμού, δηλαδή, την υπουργό Μυρσίνη Ζορμπά, τον υφυπουργό Κώστα Στρατή και τη γενική γραμματέα Μαρία Ανδρεαδάκη Βλαζάκη απέστειλε ο Ενιαίος Σύλλογος...
Εξώδικο στο ΥΠΠΟ για την παραχώρηση μνημείων στο Υπερταμείο

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας