Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο νομπελίστας που αγαπήθηκε και αμφισβητήθηκε
Chris Ison / PA via AP
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο νομπελίστας που αγαπήθηκε και αμφισβητήθηκε

  • A-
  • A+

«Ολη μας τη ζωή διαφωνούσαμε, για την πολιτική, για τη λογοτεχνία. Αλλά νιώθω τόσο θλιμμένος σαν να έχασα έναν αγαπημένο μεγαλύτερο αδελφό. RIP Βίντια», έγραψε στο τουίτερ ο Σάλμαν Ρούσντι.

Ο θάνατος σβήνει τα πάθη. Δυστυχώς οι δύο μεγάλοι επικριτές του «Βίντια», του Β. Σ. Νάιπολ, Νόμπελ Λογοτεχνίας του 2001, που πέθανε το Σάββατο στο Λονδίνο σε ηλικία 85 χρόνων, δεν ζουν πια για να δούμε πώς θα αντιδρούσαν.

Αναφερόμαστε στον επίσης νομπελίστα Ντέρεκ Γούολκοτ, τον Ομηρο της Καραϊβικής. Και στον περίφημο κριτικό λογοτεχνίας και συγγραφέα του «Οριενταλισμού», Εντουαρντ Σαΐντ.

Ο μεν πρώτος τού είχε αφιερώσει το 2008 το βιτριολικό ποίημα «The Mongoose». Σ' αυτό κατηγορούσε τον ινδικής καταγωγής, αλλά γεννημένο το 1932 στο Τρινιντάντ συγγραφέα ότι είχε αρνηθεί την κληρονομιά της πατρίδας τους, της Καραϊβικής, για να γίνει αποδεκτός από το βρετανικό λογοτεχνικό κατεστημένο.

Δεν παρέλειπε να κάνει καυστικές αναφορές στο ότι κάποτε ο Νάιπολ είχε παρομοιάσει τους συμπατριώτες του με «μαϊμούδες».

Και δεν δίσταζε να αναφερθεί στην παροιμιώδη εξάρτησή του από το σεξ με πόρνες, του Λονδίνου αλλά και του Τρινιντάντ. «Δεν του αρέσουν οι μαύροι άνθρωποι, αλλά αγαπάει τα μαύρα μουνιά».

Οσο για τον παλαιστινιακής καταγωγής Εντουαρντ Σαΐντ, θεωρούσε ότι τα δοκίμια του Β. Σ. Νάιπολ για τις χώρες της Καραϊβικής, της Αφρικής, της Λατινικής Αμερικής, την Ινδία και τον ισλαμικό, γενικά, κόσμο κατέληγαν στο συμπέρασμα ότι «εμείς, οι "μη λευκοί", είμαστε η αιτία όλων των προβλημάτων μας» και καλλιεργούσαν «όλoυς τους τετριμμένους, φτηνούς και εύκολους αποικιοκρατικούς μύθους».

Με λίγα λόγια, ο Β. Σ. Νάιπολ αγαπήθηκε και λοιδορήθηκε. Θαυμάστηκε ως μεγάλος μάστορας της γραφής, παρομοιάστηκε με τον Ντίκενς, τον Κόνραντ και τον Τολστόι. Και την ίδια στιγμή αμφισβητήθηκε στον πυρήνα της σκέψης του.

Μήπως, όμως, δεν ήταν τελικά παρά ένας τολμηρός άνθρωπος, που έλεγε πάντα αυτό που σκεφτόταν, χωρίς να χαϊδεύει κανέναν, ούτε τους ίδιους τους συμπατριώτες του;

Σημασία έχει ότι το λογοτεχνικό και άλλο έργο του παραμένει πάντα στην πρώτη γραμμή. Το βιβλίο του «Among the Believers, an Islamic Journey» (1981) είναι πολύτιμο σημείο αναφοράς.

Περιέγραφε σ' αυτό ένα έξι μηνών οδοιπορικό του στην ασιατική ήπειρο, καταγράφοντας την άνοδο του ισλαμικού φονταμενταλισμού με αυστηρό μάτι, αυτός που, όντας ινδουιστής, θεωρούσε πως η επικράτηση του Ισλάμ στις χώρες της περιοχής, από Ιράν και Πακιστάν μέχρι Μαλαισία και Ινδονησία, ήταν η καταστροφή τους.

Και δεν πάει πολύς καιρός, 8 Ιουλίου, που το μυθιστόρημά του «In a free state» (1971), όντας στη βραχεία λίστα του Golden Man Booker, από την οποία είχαν κοπεί μεγαθήρια της αγγλικής λογοτεχνίας, διεκδίκησε αλλά δεν πήρε το βραβείο. Στην τελετή απονομής ο σερ Βίντια έκανε και την τελευταία του δημόσια εμφάνιση, ενώ τον επευφημούσαν, αλλά δεν μίλησε ο ίδιος.

Καθισμένος σε αναπηρικό καροτσάκι άκουσε τη δεύτερη σύζυγό του, Πακιστανή δημοσιογράφο Ναντίρα, να εκθειάζει με τρόπο υπερβολικό, ίσως και χωρίς μέτρο, το έργο του. Δεν διακρινόταν άλλωστε για τη μετριοφροσύνη του. «Ημουν πολύ πιο έξυπνος από τους περισσότερους στο κολέγιο και στο έτος μου», είχε πει, αναφερόμενος στα χρόνια του στην Οξφόρδη, τη δεκαετία του '50.

Η οικογένεια του Β. Σ. Νάιπολ μετανάστευσε στο Τρινιντάντ από την Ινδία το 1880. Ποτέ δεν ένιωσε άνετα στο νησί του, μόνο άγνοια και κακία έβλεπε γύρω του.

Μια κρατική υποτροφία τον στέλνει στη Μεγάλη Βρετανία, ονειρεύεται άλλωστε από μικρός μια λογοτεχνική καριέρα. Αλλά μετά τις σπουδές του, παρ' όλο που έχει αρχίσει ήδη να γράφει διηγήματα, κωμικού κυρίως ύφους, πιάνει δουλειά στο BBC World Service, ασχολούμενος με θέματα της Καραϊβικής.

Το πρώτο του μυθιστόρημα βγαίνει το 1957 («The Mystic Masseur») και παίρνει ένα σημαντικό βραβείο.

Αυτό όμως που τον καθιέρωσε και θεωρείται μέχρι σήμερα το αριστούργημά του ήρθε το 1961, ήταν το μεταφρασμένο και στη γλώσσα μας «Ενα σπίτι για τον κύριο Μπίσβας» (Ωκεανίδα), στο οποίο με πρότυπο τον πατέρα του περιγράφει τη γεμάτη προσβολές και ταπεινώσεις ζωή ενός Ινδού στο Τρινιντάντ και τον αγώνα του να βρει ένα μέρος που να μπορεί να το θεωρεί «σπίτι» του. Οι κριτικές ήταν διθυραμβικές, η καθιέρωση άμεση. Αλλά αυτός επιμένει να τραβάει τον δρόμο του.

Προσκεκλημένος από την κυβέρνηση του Τριντιντάντ και Τομπάγκο να επισκεφτεί τα νησιά με δικά της έξοδα, περνάει πέντε μήνες γυρνώντας όλες τις Δυτικές Ινδίες για να γράψει δύο χρόνια αργότερα το «Middle Passage».

Αντίθετα με τις προσδοκίες της κυβέρνησης, καταλήγει: «Η Ιστορία γράφεται με επιτεύγματα και δημιουργία, αλλά τίποτα δεν δημιουργήθηκε στις Δυτικές Ινδίες».

Πολλοί πάντως για μία ακόμα φορά θαύμασαν τον κριτικό μεν, αλλά ανθρώπινο λόγο του, που πάντα είχε μια γερή αίσθηση του χιούμορ.

Ετσι συνέχισε και τις επόμενες τέσσερις δεκαετίες ο Νάιπολ, μεταξύ μυθοπλασίας και δοκιμίων, πάντα με τον μετα-αποικιοκρατικό κόσμο στο κέντρο της ματιάς του.

Κορυφαία στιγμή της καριέρας του δεν ήταν, βέβαια, ότι τo 1989 έγινε «σερ» από τη βασίλισσα της Αγγλίας, αλλά το Νόμπελ Λογοτεχνίας του 2001, που του απονεμήθηκε γιατί «συνδύασε διορατική αφήγηση και αδιάφθορο εξονυχιστικό έλεγχο σε έργα, που μας επιβάλλουν να αναγνωρίσουμε κρυμμένες ιστορίες».

Το τελευταίο «σκανδαλάκι» στη ζωή του Β. Σ. Νάιπολ ήταν η αποκάλυψη στις αρχές του 2000 ότι στη διάρκεια του πολυετούς πρώτου γάμου του με τη Βρετανή συμφοιτήτριά του στην Οξφόρδη, Πατρίτσια Χέιλ, που πέθανε τo 1996 από καρκίνο, αυτός επισκεπτόταν συνεχώς πόρνες, ενώ είχε και επίσημη, παράλληλη ερωτική σχέση για 24 ολόκληρα χρόνια. Ο νομπελίστας το παραδέχτηκε χωρίς πρόβλημα.

ART - ΝΕΑ
Η νομπελίστρια που γνώρισε τη φρίκη του Τσαουσέσκου
Στις 21 και 22 Μαρτίου θα βρίσκεται στην Αθήνα η Γερμανίδα νομπελίστρια του 2009, Χέρτα Μίλερ, γεννημένη στη γερμανόφωνη βόρεια Ρουμανία το 1953, όπου και έζησε μέχρι το 1987, αφού γνώρισε όλη τη φρίκη του...
Η νομπελίστρια που γνώρισε τη φρίκη του Τσαουσέσκου
ART - ΝΕΑ
Στους νυχτερινούς δρόμους της Πόλης
Διαβάζοντας το νέο βιβλίο του Ορχάν Παμούκ έχεις την αίσθηση ότι, περισσότερο από όλα τα άλλα του, ακόμα και από το «Ιστανμπούλ», είναι γραμμένο για μας τους Ελληνες. Ο Τούρκος νομπελίστας γεμίζει τις σελίδες...
Στους νυχτερινούς δρόμους της Πόλης
ART - ΝΕΑ
«Ο συγγραφέας παλεύει με τη λευκή σελίδα της λήθης»
Κι όμως. Ο Πατρίκ Μοντιανό, που σπάνια μιλάει δημοσίως γιατί έχει πρόβλημα καλής άρθρωσης, κατάφερε την Κυριακή να σταθεί 40 ολόκληρα λεπτά ενώπιον ακροατηρίου και να δώσει στη Στοκχόλμη, στη Σουηδική...
«Ο συγγραφέας παλεύει με τη λευκή σελίδα της λήθης»
ART - ΝΕΑ
«Πολιτική αναταραχή είχαμε, προσωπικές μάχες δεν δώσαμε»
Το «Εκεί που ζούμε», πρώτο μυθιστόρημα του βραβευμένου για τα διηγήματά του νέου συγγραφέα, αφηγείται ένα και μοναδικό εικοσιτετράωρο 35χρονου δικηγόρου. Χωρίς όνειρα και αποφάσεις, αφήνεται στο ρεύμα, στο...
«Πολιτική αναταραχή είχαμε, προσωπικές μάχες δεν δώσαμε»
ART - ΝΕΑ
Πέθανε η βραβευμένη συγγραφέας Νίκη Αναστασέα
Στα 72 της χρόνια έφυγε από τη ζωή η συγγραφέας Νίκη Αναστασέα, που έχει βραβευθεί για δύο μυθιστορήματά της. Εκτός από το συγγραφικό της έργο, είχε δουλέψει πολλά χρόνια στον χώρο του βιβλίου ως βιβλιοπώλης,...
Πέθανε η βραβευμένη συγγραφέας Νίκη Αναστασέα
ART - ΝΕΑ
Πέθανε ο Φίλιπ Ροθ
Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 85 ετών ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους Αμερικανούς λογοτέχνες, διεισδυτικός και διαυγής παρατηρητής της αμερικανικής κοινωνίας. Πολυγραφότατος, με πάνω από τριάντα βιβλία...
Πέθανε ο Φίλιπ Ροθ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας