Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Στον άγριο κήπο του Αστεροσκοπείου

Καλαμπόκια και ξεροί κορμοί από ελιές στο δρόμο προς το κτίριο

ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Στον άγριο κήπο του Αστεροσκοπείου

  • A-
  • A+

Μάλλον είναι καλό να πηγαίνεις διαβασμένος σε μια έκθεση σύγχρονης τέχνης. Αλλά και πάλι. Υπάρχουν μερικά πρότζεκτ που προσκαλούν τον θεατή για λόγους που ο καλλιτέχνης δεν θα θεωρούσε και τόσο πρωταρχικούς στην έμπνευσή του, αν και αποκλείεται να μην τους είχε υποψιαστεί.

Για παράδειγμα, σε εμάς ειδικά τους Ελληνες και δη τους κατοίκους της Αθήνας, το ερώτημα πώς μεταμόρφωσε ο Αργεντινός Αντριάν Βιλάρ Ρόχας το Αστεροσκοπείο Αθηνών στον λόφο των Μουσών, προηγείται του πιο ουσιαστικού και δύσκολου: «Και τι να θέλει, άραγε, να πει;».

Ο 38χρονος σταρ της διεθνούς εικαστικής σκηνής ήρθε προσκεκλημένος από τον οργανισμό ΝΕΟΝ του Δημήτρη Δασκαλόπουλου, για να δοκιμάσει κι εδώ, για πρώτη φορά σε αρχαιολογικό χώρο, την ήδη διάσημη εικαστική του εγκατάσταση «The Theater of Disappearance», που ξεκίνησε την πορεία της ανά τον κόσμο από το Roof Garden του Μητροπολιτικού Μουσείου της Νέας Υόρκης.

Αυτό κάνει ο Ρόχας, εισβάλλει σε ένα μουσείο και το κάνει άνω-κάτω˙ ωραία άνω-κάτω. Βάζει τον επισκέπτη να ξεχάσει ό,τι ήξερε, να μπει σε μια νέα περιπέτεια εξερεύνησης.

Για το δικό μας Αστεροσκοπείο έκανε την ίδια στιγμή δύο μαζί σπουδαία έργα. Ενα κοινωφελές, αφού νοικοκύρεψε τον χώρο, ακόμα και κάτι σπηλιές καθάρισε, όπου είχε να πατήσει πόδι ανθρώπου είκοσι χρόνια. Κι ένα καθαρά αρτιστίκ, με εκλεπτυσμένες πολιτικές και κοινωνικές προεκτάσεις.

Κατ' αρχάς θέλησε να ανοίξει έναν διάλογο με το ίδιο το έδαφος, το χώμα της ελληνικής γης. Είχε στο μυαλό του το αργεντίνικο, που τον παρέπεμπε σε γονιμότητα, κοπάδια και σοδειές, λογικά πράγματα, δηλαδή. Εδώ, όμως, όλα είναι βαριά και σύνθετα.

Το χώμα μας είναι η ιστορία και η μνήμη μας. Απόδειξη; Το Αστεροσκοπείο Αθηνών ανήκει στην επικράτεια του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου. Απαγορεύεται αυστηρά το σκάψιμο!

«Θέλετε να μετατρέψετε τον χώρο σε έναν τεράστιο, 4.500 τ.μ., άγριο κήπο; Προσθέστε χώμα», του είπαν. Να μην πήξουμε σε γεωπονικές λεπτομέρειες, αλλά ο Ρόχας και οι συνεργάτες του δουλεύοντας από τον Φεβρουάριο, και χώμα πρόσθεσαν πάνω σε ειδικές ξύλινες κατασκευές (1.983 τσουβάλια) και φύτεψαν 46 χιλιάδες φυτά από 26 είδη.

Κυρίως καλαμπόκια, αλλά και μπαμπού και φρούτα και λαχανικά. Περπατάς έκπληκτος και μαγεμένος σε στενά μονοπάτια, χάνεσαι, ακούς τα καλαμπόκια να θροΐζουν (και τα πουλιά να κελαηδάνε), κοιτάς κάτι πελώριες κολοκύθες που κάλλιστα πήγαιναν τη Σταχτοπούτα σε χορό, θυμάσαι το παλιό, καλό, γυμνό αστεροσκοπείο (μόνο κάτι λίγα δέντρα είχε) και σκέφτεσαι πως, να, ένας ακόμα εικαστικός, μετά τον Ρέντσο Πιάνο με τους κήπους του στο Ιδρυμα Νιάρχος, βάλθηκε να μας θυμίσει την ελληνική φύση.

Και ξαφνικά, εκεί που οδεύεις προς το Εθνικό Αστεροσκοπείο, από τη μια μεριά καλαμπόκια, από την άλλη σωροί από κορμούς ελιάς, βλέπεις στη ζωφόρο του ωραίου κτιρίου του 1846, που είχε σχεδιάσει ο Θεόφιλος Χάνσεν, το σύνθημα «SERVARE INTAMINATUM» (Nα μείνει ως έχει, αμόλυντο και ανέγγιχτο).

Τι αντίφαση. Γιατί ο Αργεντινός το θαύμα του εκεί είναι κυρίως που το έχει κάνει, στο εσωτερικό του παλιού Αστεροσκοπείου, που φιλοξενεί μουσείο γεωαστροφυσικής.

Τα σκέπασε όλα τα εκθέματα, τα κάλυψε κάτω από χοντρές σκούρες κουρτίνες-παραβάν, δημιουργώντας έναν υποβλητικό λαβύρινθο από μικρούς, σκοτεινούς χώρους, στους οποίους προσεκτικά σε καθοδηγούν οι ίδιοι οι επιστήμονες-εργαζόμενοι.

Λίγα μόνο, αλλά πολύτιμα, μεγάλα όργανα (τηλεσκόπια, εκκρεμή κ.ά.) άφησε. Ανάμεσά τους κι εκείνα που βοηθούσαν στο «δωμάτιο του χρόνου» -έτσι το έλεγαν- τον πρώτο διευθυντή του Αστεροσκοπείου, τον καθηγητή Γεώργιο Βούρη, να καθορίζει την Ωρα Ελλάδας. Λίγο φως μπαίνει από τις ελάχιστα τραβηγμένες κουρτίνες και να σου η Ακρόπολη να σε κοιτάει από παντού.

ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Το πιο μυστηριώδες, όμως, και πολιτικό μέρος της εγκατάστασης, εκεί όπου ο Αντριάν Βιλάρ Ρόχας ξεδιπλώνει όλη τη φαντασία του και την καλλιτεχνική του ταυτότητα, είναι το τρίτο και απόμακρο. Στον άγονο, γυμνό χώρο με τις σπηλιές, που λέγαμε.

Ο επισκέπτης ζορίζεται λίγο σωματικά, ανεβοκατεβαίνοντας σε πλαγιές, αλλά οι πανταχού παρόντες νέοι του ΝΕΟΝ είναι περισσότερο από πρόθυμοι να δώσουν ένα χέρι, εκτός από το να εξηγήσουν τα εκθέματα, που τη θέλουν την αποκωδικοποίησή τους. Γιατί εδώ υπάρχουν πραγματικά εκθέματα, κλεισμένα μέσα σε 11 βιτρίνες.

Μια ξεσκισμένη σημαία της Αργεντινής, άρβυλα και κράνη από τους πολέμους των Φόκλαντς, αστέρια οθωμανικά, ρέπλικες από στολή αστροναύτη και όχημα που κατέβηκε στον Αρη συνυπάρχουν με αρχαία πετρώματα, απολιθωμένα οστά ηλικίας 3,2 εκατομμυρίων χρόνων και μια Νίκη της Σαμοθράκης ξαπλωμένη, γεμάτη αθηναϊκά γκραφίτι, αφίσες και μηνύματα.

Συμπυκνώνουν τις αγωνίες του Ρόχας για εθνικές ταυτότητες και πατριωτισμούς, σύνορα, αποικιοκρατίες και κατακτήσεις ξένων εδαφών (ακόμα και της σελήνης), απληστία και επιθετική-πολεμική μανία που συνεχίζεται ανά τους αιώνες.

Ο καθένας παίρνει το δικό του «The Theater of Disappearance». Και το ξαναπαίρνει. Μια φορά να πας στο Αστεροσκοπείο, σχεδιάζεις ήδη την επόμενη.

 Ελεύθερη είσοδος. Εως 24 Σεπτεμβρίου.
 Τετάρτη με Κυριακή. 11.00-21.00.

 

ART - ΝΕΑ
Η ελληνική πρωτοπορία στο Κάσελ
Η κορυφαία εικαστική έκθεση ανοίγει το Σάββατο για το κοινό στη γερμανική πόλη και το μουσείο Fridericianum φιλοξενεί την πρώτη παρουσίαση της μόνιμης συλλογής τού Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης. Τη σημασία...
Η ελληνική πρωτοπορία στο Κάσελ
ART - ΝΕΑ
Μην περιμένετε μια documenta φιλόδοξη και πολυτελή
Αιφνιδιάζοντας τους πάντες ο Ανταμ Σίμτσικ, ο 47χρονος Πολωνός καλλιτεχνικός διευθυντής τής documenta 14, ανακοίνωσε στις 7 Μαρτίου στο Κάσελ, ότι η περίφημη συλλογή του ΕΜΣΤ, θα κάνει την παρθενική της...
Μην περιμένετε μια documenta φιλόδοξη και πολυτελή
ART - ΝΕΑ
Η σύγχρονη τέχνη μπήκε στο Μουσείο Ακρόπολης
Η εικαστική εγκατάσταση, «Unconformities» (Aσυμφωνίες) των διάσημων Γαλλο-λιβανέζων εικαστικών-κινηματογραφιστών Τζοάνα Χατζηθωμά και Χαλίλ Ζορέζ, ταιριάζει απόλυτα αισθητικά και θεματικά στο Μουσείο...
Η σύγχρονη τέχνη μπήκε στο Μουσείο Ακρόπολης
ART - ΝΕΑ
Το 2018... θα τα δούμε όλα!
Η τελευταία χρονιά των μνημονίων -σύμφωνα με τις υποσχέσεις- θα είναι όπως φαίνεται μια καλή χρονιά για τις τέχνες, που ταλαιπωρήθηκαν κι αυτές από την κρίση. Το νέο Μουσείο Γουλανδρή μπαίνει στον χάρτη, η...
Το 2018... θα τα δούμε όλα!
ART - ΝΕΑ
Τα έργα ήρθαν, η διευθύντρια φεύγει;
Στο παρά πέντε της λήξης της θητείας της η Κατερίνα Κοσκινά παρουσίασε τα καινούργια αποκτήματα του οργανισμού και περιμένει το πράσινο φως από την υπουργό Πολιτισμού Λυδία Κονιόρδου. Η Μπουμπουλίνας τηρεί...
Τα έργα ήρθαν, η διευθύντρια φεύγει;
ART - ΝΕΑ
Ενα μουσείο, πολλές εκκρεμότητες
Θα κρατήσει τη θέση της η διευθύντρια Κατερίνα Κοσκινά; Θα δοθεί η δωρεά του Ιδρύματος «Σταύρος Νιάρχος» προκειμένου το μουσείο να αποκτήσει τον απαραίτητο εξοπλισμό και να λειτουργήσει πλήρως; Η ημερομηνία...
Ενα μουσείο, πολλές εκκρεμότητες

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας