Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η Λυρική αποχαιρετά την έδρα της
X. ΜΠΙΛΙΟΣ

Η Λυρική αποχαιρετά την έδρα της

  • A-
  • A+

Οι παλαιότεροι το αποκαλούν τα Ολύμπια. Οι νεότερες γενιές προτιμούν τον ενικό. Τα ή το θέατρο Ολύμπια μετρά αντίστροφα τον χρόνο για την τελευταία του πρεμιέρα. Την ερχόμενη Παρασκευή 19 του μηνός, η αίθουσα θα γεμίσει κόσμο, στα καμαρίνια θα στριμωχτούν τραγουδιστές και μουσικοί, οι τεχνικοί θα ανάψουν φώτα και θα ανεβοκατεβάσουν σκηνικά.

Για τελευταία φορά όλοι θα δουλέψουν σε μια αίθουσα που εδώ και εφτά δεκαετίες αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της σύγχρονης πολιτιστικής ζωής. Το κτίριο που γνωρίζει τα πιο μεγάλα μυστικά του λυρικού τραγουδιού, εκεί που μεγάλωσαν γενιές και καθορίστηκε η σχέση μας με την όπερα «συνταξιοδοτείται», καθώς η Εθνική Λυρική Σκηνή έχει πια βρει στέγη στο νέο της μεγαθήριο. Ακόμα ένα ιστορικό κτίριο της Αθήνας αδειάζει και αναζητά τους επόμενους ενοίκους.

Το Ολύμπια, ωστόσο, θα παραμείνει για πάντα ταυτισμένο με το λυρικό τραγούδι. Είναι το κτίριο που μας έμαθε τι σημαίνει όπερα, που δοκίμασε λόγω περιορισμένων τεχνικών δυνατοτήτων τις αντοχές τραγουδιστών, μουσικών, χορευτών, λοιπών συντελεστών, που αποτέλεσε τη στέγη ενός οργανισμού ο οποίος βρέθηκε δεκάδες φορές στη δίνη προβλημάτων και άρα αποτέλεσε αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας τους.

ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Η αίθουσα με τους κατακόκκινους τοίχους, οι χώροι με τις παλιομοδίτικες ταπετσαρίες και τις φθαρμένες πολυθρόνες, τα θεόστενα καμαρίνια, η σκηνή με τους απαρχαιωμένους μηχανισμούς σκηνικών σίγουρα δεν έχουν τη λάμψη, τις ανέσεις, την προοπτική, τις τεχνολογικές δυνατότητες του νέου παλατιού της ΕΛΣ. Θα έχουν όμως για πάντα ένα κομμάτι της καρδιάς μας.

Και μη νομίζετε, μπορεί σήμερα το Ολύμπια να μοιάζει σαν μια μεγάλη αγάπη, που κουβαλά όπως όλες οι μακροχρόνιες σχέσεις τη φθορά του χρόνου, αλλά στην εποχή του υπήρξε ένα ευρύχωρο και πολυτελές δείγμα αστικού θεάτρου που επικράτησε στην Αθήνα κατά το πρώτο μισό του 20ού αιώνα.

ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Η αισθητική του ακολουθούσε το πνεύμα του παριζιάνικου εκλεκτικισμού. Μάλιστα, η μεταλλική του στέγη μπορούσε να ανοίγει ώστε η αίθουσα να λειτουργεί και το καλοκαίρι! Ενώ η πλατεία μπορούσε γρήγορα να μετασχηματιστεί σε αίθουσα χορού ή να διαμορφωθεί κατάλληλα για πειραματικές παραστάσεις της εποχής.

Το κτίριο ανήκει στο Μετοχικό Ταμείο της Τραπέζης της Ελλάδος, η οποία το ενοικιάζει όλα αυτά τα χρόνια στην Εθνική Λυρική Σκηνή (σήμερα το ενοίκιο ανέρχεται σε 16.500 ευρώ τον μήνα).

ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Φέτος πάντως το καλοκαίρι το κτίριο θα αξιοποιηθεί ξανά για παραστάσεις του Φεστιβάλ Αθηνών, ενώ, σε ό,τι αφορά το μέλλον του -σύμφωνα με φήμες-, μεταξύ των διεκδικητών είναι το Φεστιβάλ Αθηνών, η ΕΡΤ και ο Δήμος Αθηναίων (οι δύο τελευταίοι προφανώς για τα Μουσικά τους Σύνολα).

Βλέπετε, το 2003, με απόφαση του υπ. Πολιτισμού Ευάγγελου Βενιζέλου χαρακτηρίστηκε -έπειτα από γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων- χώρος αφιερωμένος στο λυρικό θέατρο κι έτσι η απόφαση αυτή δεσμεύει τους μελλοντικούς μνηστήρες.

Το πρώτο θέατρο Ολύμπια χτίστηκε το 1915-16 επί της οδού Ακαδημίας από τους Κεφαλονίτες επιχειρηματίες Νικόλαο Μεταξάτο και Νικόλαο Καραντινό, με αρχικό στόχο τη στέγαση του θιάσου του Γ’ Ελληνικού Μελοδράματος.

Ως αρχιτέκτονας αναφέρεται ο Κωνσταντινουπολίτης Σταύρος Χρηστίδης. Φαίνεται, ωστόσο, ότι την περίοδο 1916 έως 1940 στην αίθουσά του παρουσιάζονταν κάθε είδους θεάματα: συναυλίες, παραστάσεις μελοδράματος ελληνικών και ξένων θιάσων, παραστάσεις οπερέτας, βαριετέ.

Η αίθουσα διέθετε πλατεία με δύο διαδρόμους, μεγάλο αμφιθέατρο ημικυκλικού σχήματος, 24 θεωρεία. Η σκηνή, πλάτους 14,50 μ., βάθους 9 μ., ήταν μεγαλύτερη από αυτήν άλλων εμπορικών θεάτρων, αλλά σαφώς μικρότερη από αυτές του Εθνικού Θεάτρου, του Δημοτικού Θεάτρου της Αθήνας, του Δημοτικού Θεάτρου του Πειραιά. Με αφορμή την οριστική εγκατάσταση της Εθνικής Λυρικής Σκηνής το 1944, το θέατρο ανακαινίστηκε από τον αρχιτέκτονα Κίμωνα Λάσκαρι.

■ H Εθνική Λυρική Σκηνή (ΕΛΣ) ιδρύθηκε το 1939, κατά τη διάρκεια της μεταξικής δικτατορίας, αρχικά ως τμήμα του τότε Βασιλικού (Εθνικού) Θεάτρου με την ονομασία Λυρική Σκηνή του Βασιλικού Θεάτρου. Η πρωτοβουλία ανήκε στον Κωστή Μπαστιά, τότε διευθυντή του Εθνικού.

■ Στις 14 Οκτωβρίου 1941 το Εθνικό Θέατρο υπέγραψε για πρώτη φορά συμβόλαιο με τον επιχειρηματία του θεάτρου Ολύμπια της οδού Ακαδημίας και τον χειμώνα του 1941-42 στέγασε σε αυτό το κτίριο τις παραστάσεις της Λυρικής Σκηνής, όμως μονάχα για μία καλλιτεχνική περίοδο.

Ως πρώτη παράσταση στο Ολύμπια φέρεται ακόμα μία «Μαντάμα Μπατερφλάι» τον Νοέμβριο του 1941, με πρωταγωνίστριες εναλλάξ τις Φανή Αϊδαλή, Ζωή Βλαχοπούλου και Αννα Ρεμούνδου.

■ Στις 5 Μαΐου 1944, πριν από την Απελευθέρωση (12 Οκτωβρίου 1944), η ΕΛΣ μετατράπηκε σε Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου με το όνομα Εθνική Λυρική Σκηνή. Ο νέος οργανισμός στεγάστηκε οριστικά στο θέατρο Ολύμπια.

■ Την άνοιξη του 1953 η κρατική επιχορήγηση προς την ΕΛΣ διακόπηκε λόγω της γενικότερης κακής οικονομικής κατάστασης του ελληνικού κράτους. Μέχρι τον Απρίλιο του 1954 οι καλλιτεχνικές δραστηριότητες ανεστάλησαν.

■ Οταν το θέατρο πέρασε στην κυριότητα του Mετοχικού Tαμείου Yπαλλήλων Tραπέζης της Eλλάδος αποφασίστηκε η κατεδάφισή του (1954) και η ανέγερση νέου (1957). Ως τότε η Λυρική φιλοξενούνταν στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά.

■ Στο νέο Ολύμπια βελτιώθηκαν οι συνθήκες άνεσης και θέας στην αίθουσα, αλλά όχι οι συνθήκες εργασίας προσωπικού και καλλιτεχνών.

Λόγω στενότητας χώρου, τα περιορισμένου εμβαδού καμαρίνια βρίσκονται σε επάλληλους ορόφους, ενώ η έλλειψη ανεξάρτητης εισόδου σκηνής αναγκάζει τους τεχνικούς να μεταφέρουν τα σκηνικά από την κύρια είσοδο μέσω της αίθουσας.

■ Στη σημερινή της μορφή η αίθουσα τού Ολύμπια φιλοξενεί περίπου 670 θεατές.

■ Την καλλιτεχνική περίοδο 1995-96, με διευθυντή τον Αλκη Μπαλτά, εισήχθη στην αίθουσα σύστημα υπερτιτλισμού.

■ Το 2006 με πρωτοβουλία του καλλιτεχνικού διευθυντή Στέφανου Λαζαρίδη πραγματοποιήθηκε διεύρυνση της «τάφρου» των μουσικών, ώστε να διευρυνθεί το ρεπερτόριο και το μπαλέτο να χορεύει με ζωντανή ορχήστρα.

■ Από τότε μέχρι και σήμερα ο χώρος της ορχήστρας χωρά έως και 65 μουσικούς.

Σημ: Πολύτιμα στοιχεία για το ρεπορτάζ μάς έδωσε ο Νίκος Α. Δοντάς, διδάκτωρ Μουσικολογίας, μουσικοκριτικός και υπεύθυνος του Τομέα Δραματολογίας της ΕΛΣ.

Αρχή και φινάλε με «Ρέα»

Μπορεί να πέρασαν 73 χρόνια, αλλά ο κύκλος της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στο θέατρο Ολύμπια θα ολοκληρωθεί με το έργο που άνοιξε. Με μια υψηλού συμβολισμού κίνηση, ο οργανισμός τιμά την ιστορία του, αποχαιρετά έναν χώρο-σύμβολο για την πορεία του και παρουσιάζει την όπερα «Ρέα» του Κερκυραίου συνθέτη Σπυρίδωνος-Φιλίσκου Σαμάρα, η οποία εγκαινίασε το θέατρο την 1η Απριλίου του 1944. Η «Ρέα» θα παρουσιαστεί σε ημισκηνοθετημένη μορφή, σε σκηνοθετική επιμέλεια Νίκου Διαμαντή.

Στην Ελλάδα, πρώτη αναφορά για ανέβασμα της «Ρέας» έχουμε το 1911 στο θέατρο Κεδιβιάλ των Αθηνών. Στη Λυρική Σκηνή ανέβηκε πρώτη φορά το 1944 με πρωτοβουλία του γενικού διευθυντή της, Μανώλη Καλομοίρη. Την ορχήστρα διηύθυνε ο Αντίοχος Ευαγγελάτος και πρωταγωνιστούσαν η υψίφωνος Μιρέιγ Φλερύ, ο τενόρος Νίκος Γλυνός και ο βαρύτονος Τίτος Ξηρέλλης. 

Αυτή τη φορά την όπερα θα διευθύνει ο διακεκριμένος αρχιμουσικός Βύρων Φιδετζής, τέως καλλιτεχνικός διευθυντής της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών, ο οποίος έχει εργαστεί συστηματικά για την αναβίωση της δημιουργίας του Σαμάρα και την επανατοποθέτησή του στην ελληνική μουσική ιστορία.

«Είναι μεγάλη χαρά και ευθύνη να συμμετέχω σ’ αυτή τη γιορτή που σηματοδοτεί το τέλος μιας εποχής, αλλά ανοίγει τον δρόμο σε νέες περιπέτειες της τέχνης. Είμαι εδώ με ένα έργο συμβολικό», λέει ο σκηνοθέτης της «Ρέας» και καλλιτεχνικός διευθυντής του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά, Νίκος Διαμαντής.

«Πρόκειται για μια τρίπρακτη όπερα, όπου ο συνθέτης διαπλάθει μια ιδιαίτερη μουσική γλώσσα επιστρατεύοντας στοιχεία του ιταλικού βερισμού, του γαλλικού λυρικού δράματος και του ελληνικού δημοτικού τραγουδιού.

»Η υπόθεση της όπερας διαδραματίζεται στη Χίο την εποχή που οι Γενοβέζοι είναι κυρίαρχοι του νησιού κι έχει θέμα τον έρωτα. Με τη "Ρέα", λοιπόν, στο μεταίχμιο ενός κύκλου που κλείνει, ανοίγοντας νέες προοπτικές αναζητάμε διαρκώς δρόμους για νέες υπερβάσεις, βαθιά ελληνικές κι αενάως εξελισσόμενες».

Πιο συγκεκριμένα σε ό,τι αφορά την υπόθεση (βασισμένη σε ποιητικό κείμενο του Πολ Μιλιέ) η όπερα εξιστορεί έναν παράνομο έρωτα. Είναι ένα μουσικό δράμα σε τρία μέρη με πρωταγωνιστές του «σκανδάλου» τη Ρέα, σύζυγο του Γενουάτη κυβερνήτη της Χίου, Σπινόλα, η οποία ερωτεύεται τον Ελληνα αθλητή Λυσία.

Με τη Ρέα είναι ερωτευμένος ο Ενετός ταξιάρχης Γουάρχης, που γνωρίζει το ένοχο μυστικό της και την εκβιάζει. Οταν ο Γουάρχης σκοτώνει τον Λυσία, η Ρέα αυτοκτονεί.

Ο Γιώργος Κουρουπός θυμάται...

Για πρώτη φορά είδα ζωντανές παραστάσεις όπερας στο Δημοτικό Θέατρο του Πειραιά την περίοδο που η Λυρική Σκηνή είχε μετοικήσει προσωρινά πριν επιστρέψει στα ανακαινισμένα Ολύμπια. Θα ήμουν περίπου 12 ετών, μαθητής ήδη στο Ωδείο Αθηνών, και οι παραστάσεις εκείνες έχουν βαθιά χαραχτεί στη μνήμη και στ' αυτιά μου. Συνέχισα να παρακολουθώ παραστάσεις της Λυρικής στα Ολύμπια ως μαθητής, ως φοιτητής αργότερα ώς την αναχώρησή μου για το Παρίσι το 1968.

Θυμάμαι επίσης πόσο με εντυπωσίαζε το φανατικό, εκδηλωτικό κοινό της εποχής εκείνης. Θυμάμαι μια βραδιά στο τέλος της άριας «Celeste Aida» από την ομότιτλη όπερα, έναν ευτραφή τενόρο ο οποίος είχε την ατυχή έμπνευση να τραγουδήσει φαλσέτο την κορόνα του τέλους. Μέσα στην απόλυτη ησυχία και πριν τελειώσει η κορόνα ακούστηκε δυνατά, με ειλικρινή απορία η φωνή ενός θεατή από τα θεωρεία: «Τι λες, βρε βόδι;». Εγινε το έλα να δεις!

Ποτέ δεν φανταζόμουν ότι το 1981 η Μελίνα Μερκούρη θα μου ζητούσε να αναλάβω την προεδρία του Δ.Σ. της Λυρικής. Ηταν μια δύσκολη αλλά ενδιαφέρουσα θητεία. Δύσκολη διότι ο αναχρονιστικός οργανισμός της εποχής εκείνης, με πολλές ασάφειες στην περιγραφή των αρμοδιοτήτων και με υποβαθμισμένο τον ρόλο του καλλιτεχνικού διευθυντή, δεν άφηνε πολλά περιθώρια σωστής λειτουργίας. 

Ενδιαφέρουσα, ωστόσο, καθώς έγιναν κάποιες πολύ επιτυχείς παραστάσεις, όπως η «Τραβιάτα» του Κακογιάννη, ο «Βέρθερος» του Δημήτρη Μαυρίκιου σε σκηνικά Διονύση Φωτόπουλου. Παραιτήθηκα το 1983 επειδή η Μελίνα δεν μπόρεσε να κρατήσει την υπόσχεσή της να αλλάξει τον οργανισμό, παρ' όλο που από το πρώτο 4μηνο είχαμε εκπονήσει ένα σύγχρονο σχέδιο με τη βοήθεια διεθνούς επιτροπής από σημαντικές προσωπικότητες. 

Θυμάμαι ότι λίγο πριν παραιτηθώ καταπονημένος από τις ανυπέρβλητες δυσκολίες και τα ατέλειωτα διοικητικά συμβούλια έπεσα λιπόθυμος. Την επομένη έκοψα το τσιγάρο. Οταν το πρόσεξε κάποιος αρχισυνδικαλιστής και με ρώτησε γιατί το έκοψα, του απάντησα: «Λυρική και τσιγάρο δεν πάνε μαζί». Κι εκείνος με τη σειρά του μου είπε: «Λάθος πράγμα έκοψες».

Να όμως που ο σπόρος της εποχής εκείνης δεν πήγε χαμένος. Εμελλε στα τέλη του 1994 με υπουργό τον Θάνο Μικρούτσικο να κληθώ να αναλάβω και πάλι την προεδρία του οργανισμού και να εφαρμόσουμε επιτέλους το σχέδιό μας, το οποίο σημειωτέον ισχύει ακόμα και σήμερα. Περιττό να προσθέσω ότι για μένα τα Ολύμπια ήταν και θα παραμείνουν το συνώνυμο της όπερας.

 Πρωταγωνιστούν: Τζούλια Σουγλάκου, Μαρία Μητσοπούλου, Γιάννης Χριστόπουλος, Κύρος Πατσαλίδης, Δημήτρης Κασιούμης, Νίκος Στεφάνου. Κοστούμια:  Γιώργος Πάτσας. Διεύθυνση Χορωδίας ΕΛΣ: Αγαθάγγελος Γεωργακάτος. Τιμές εισιτηρίων: €15-€35, Φοιτ.-παιδ.: €10 Περιορισμένης ορατότητας: €7-€12.

 

ART - ΝΕΑ
Τόλμη, λάμψη και η ελληνική αφρόκρεμα
Στην πρώτη παρουσίαση μετά την ανάληψη των καθηκόντων του, ο καλλιτεχνικός διευθυντής Γιώργος Κουμεντάκης ανακοίνωσε 14 φιλόδοξες παραγωγές και δεσμεύτηκε ότι θα ξαναβάλει την όπερα σε διάλογο με την κοινωνία.
Τόλμη, λάμψη και η ελληνική αφρόκρεμα
ART - ΝΕΑ
Στο μυαλό του Ρέντσο Πιάνο
Στάση στην Αθήνα κάνει η εντυπωσιακή έκθεση με μακέτες των σπουδαιότερων έργων του πρωτοποριακού Ιταλού αρχιτέκτονα, από τον τερματικό σταθμό του διεθνούς αεροδρομίου στην Οσάκα μέχρι το μουσείο Whitney στη...
Στο μυαλό του Ρέντσο Πιάνο
ART - ΝΕΑ
«Είμαστε εδώ για να ωθήσουμε τις πραγματικές αξίες της τέχνης»
Οι μαχητικές φεμινίστριες ετοιμάζονται να «εισβάλουν» στις 9 Μαρτίου στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση για να καταγγείλουν ανισότητες, διακρίσεις, προκαταλήψεις στις τέχνες, την πολιτική, την κοινωνία. Μην...
«Είμαστε εδώ για να ωθήσουμε τις πραγματικές αξίες της τέχνης»
ART - ΝΕΑ
Τα ηνία σε Κιμούλη και Μανωλόπουλο
Προσωπικότητες οικείες από τον χώρο του πολιτισμού, επιλογές αναμενόμενες, εκπλήξεις αλλά και πρόσωπα που φέρουν τη σφραγίδα του υπουργού Οικονομικών έκρυβε η ανακοίνωση του νέου διοικητικού συμβουλίου του...
Τα ηνία σε Κιμούλη και Μανωλόπουλο
ART - ΝΕΑ
Η dream team του Κουμεντάκη
Ο νέος καλλιτεχνικός διευθυντής παρουσίασε το πλούσιο πρόγραμμα της Εναλλακτικής Σκηνής, που συγκεντρώνει την αφρόκρεμα του εγχώριου δυναμικού, έδωσε το στίγμα της Κεντρικής και περιέγραψε τους στόχους της...
Η dream team του Κουμεντάκη
ART - ΝΕΑ
Η Λόρι Αντερσον στο Κέντρο Πολιτισμού Νιάρχος
Αρχισαν οι μεγάλες εκπλήξεις από το Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ). Και η πρώτη ακούει στο όνομα Λόρι Αντερσον. Η σπουδαία Αμερικανίδα καλλιτέχνις θα είναι φέτος προσκεκλημένη καλλιτεχνική...
Η Λόρι Αντερσον στο Κέντρο Πολιτισμού Νιάρχος

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας