Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Σήμερα, δυστυχώς, η φτώχεια έγινε σκηνογραφική άποψη»

Ο Λαρισαίος σκηνογράφος, ζωγράφος, Γιώργος Ζιάκας

ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

«Σήμερα, δυστυχώς, η φτώχεια έγινε σκηνογραφική άποψη»

  • A-
  • A+

«Γιώργος Ζιάκας. Θέατρο-Κινηματογράφος-Ζωγραφική», μια ογκώδης, καλαίσθητη έκδοση για τα πενήντα χρόνια δουλειάς ενός σημαντικού σκηνογράφου και ενδυματολόγου που έγραψε ιστορία στο ελληνικό θέατρο, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Θεμέλιο». Η παρουσίαση του βιβλίου θα γίνει στις 27 Απριλίου στην πατρίδα του Γιώργου Ζιάκα, στο θέατρο Ουήλ στη Λάρισα.

Αρχαίο δράμα, ελληνικό, παγκόσμιο θέατρο. Μακέτες, φωτογραφίες, κείμενα, επιστολές, ακόμα κι ένα ποίημα του Δημήτρη Μαυρίκιου εμπνευσμένο από το σκηνικό του για το έργο «Επτά επί Θήβας».

Η ζωγραφική του καθώς και η πλούσια κινηματογραφική του διαδρομή - μόνο με τον Θόδωρο Αγγελόπουλο έκανε επτά ταινίες («Κυνηγοί», «Μεγαλέξανδρος», «Ταξίδι στα Κύθηρα», «Μελισσοκόμος», «Το βλέμμα του Οδυσσέα», «Μια αιωνιότητα και μία ημέρα»), συμπεριλαμβανομένης και της τελευταίας («Αλλη θάλασσα»), στα γυρίσματα της οποίας ο σκηνοθέτης έχασε τη ζωή του.

Η μακροχρόνια καριέρα του Γιώργου Ζιάκα ξεκίνησε μ’ έναν τάφο... Ηταν το 1967 στη διάρκεια της στρατιωτικής του θητείας για την «παράσταση» ενός εθνικοπατριωτικού θεατρικού δρώμενου που ετοίμαζε ο διοικητής του.

Με απλά υλικά, κοτετσόσυρμα, γύψο, τουλπάνι, χρώματα, κατασκεύασε τον τάφο του Ελληνα ήρωα που του ζητήθηκε. «Θα τον ζήλευε και ο ενδοξότερος νεκρός» λέει ο ίδιος...

Πρώτη του επαγγελματική σκηνογραφία «Ο διάδρομος» του Κώστα Μίχου στο Πειραματικό Θέατρο της Μαριέτας Ριάλδη, στην πρώτη σκηνοθεσία του Διαγόρα Χρονόπουλου.

Η δεύτερη ήταν στο θέατρο Βρετάνια στον θίασο της Αννας Συνοδινού («Αντιγόνη» του Μπρεχτ), βοηθός του Αλέξη Σολωμού (μετάφραση-σκηνοθεσία-σκηνικά-κοστούμια), ο οποίος του ζήτησε να φτιάξει την πλαστική μακέτα του σκηνικού που είχε φανταστεί. Εκείνος, δουλεύοντας όλη τη νύχτα, την τελείωσε αλλά παρουσίασε και μία επιπλέον: τη δική του. Οταν την είδε ο Σολωμός, είπε: «Αννα, σκηνικά-κοστούμια, Γιώργος Ζιάκας»...

Είναι γνωστή η αγάπη του Γιώργου Ζιάκα για τα αυθεντικά λαϊκά κοστούμια, ίσως εξαιτίας της συμμετοχής του στο συγκρότημα λαϊκών χορών της Δόρας Στράτου. Κάθε τι παλιό έπαιρνε στα χέρια του καινούργια ζωή.

Ρούχα και κοσμήματα πλεγμένα με σπάγκους, σωλήνες μπρούντζου, χαλκού, αλουμινίου. Θώρακες και ζώνες από παλιά δέρματα και πεταλοθήκες αλόγων του ιππικού στολισμένες με τα μπρούντζινα διακοσμητικά που βάζουν στα σαμάρια, τα χάμουρα και τις πιστριές.

Με παλιά, αγορασμένα από τα παζάρια της Θεσσαλίας και της Ηπείρου ρούχα, έντυσε την ταινία του Θόδωρου Αγγελόπουλου, από το κοστούμι του Μεγαλέξανδρου μέχρι των ληστών και του τελευταίου χωριάτη, δίνοντας γνησιότητα και δωρικότητα στο αισθητικό αποτέλεσμα.

Λαϊκά καταστήματα στο Μοναστηράκι αλλά και στρατιωτικές αποθήκες έγιναν πηγές εφοδιασμού πρώτης ύλης.

Δούλεψε πολύ με στρατιωτικά υλικά που έβαφε και μετέτρεπε σε σκηνικά και κοστούμια εποχής, όπως στον «Αμλετ» του ΔΗΠΕΘΕ Καλαμάτας (έντυσε την Οφηλία με φόρεμα από ατόφια στρατιωτική κουνουπιέρα), στον Πλούτο από τον ΘΟΚ, όπου παντελόνια και αμπέχονα έγιναν χαχόλικα βρακιά για τους άντρες και φούστες για τις γυναίκες...

Μέχρι και λουρίδες από σφαίρες μυδραλιοβόλων αξιοποίησε κάνοντάς τες διακοσμητικές τρέσες σε πολλά έργα. Πίστευε πάντα ότι τα στρατιωτικά και κυρίως τα αμερικάνικα είναι από τα σωστότερα ραμμένα ρούχα.

Στην «Ηλέκτρα» του Ευριπίδη, τη μεγάλη επιτυχία του Θεσσαλικού Θεάτρου, τα ρούχα του Χορού έγιναν από σαγιάκι. Το μαύρο χρώμα, ο υπερβολικός όγκος στο φουστάνι, στο σιγκούνι και στο κεφαλοδέσιμο καθόρισαν τη φόρμα, το ύφος της παράστασης.

Με λευκά μεγάλα ντέφια στο χέρι οι γυναίκες, η Ηλέκτρα ντυμένη με πουκαμίσα Αταλάντης κι ένα σάλι καμωμένο από πέντε μικρά τρίγωνα παλιά σάλια από τα αυθεντικά ρούχα του Μεγαλέξανδρου.

Στην «Ιφιγένεια εν Ταύροις», πάλι από το Θεσσαλικό, χρησιμοποίησε ατόφια χρυσοκεντημένα μοτίβα από παλιά τούρκικα νυφικά. Κατέστρεψε δεκαεννιά νυφικά για να κάνει δεκατέσσερα ρούχα ίδιας ομορφιάς για τις γυναίκες του Χορού και την Ιφιγένεια.

«Μια φράση πυροδότησε το κείμενο που έγραψα στο βιβλίο» λέει ο Γιώργος Ζιάκας. «Δεν έχω ευκολία στον προφορικό λόγο. Νιώθω αμηχανία, ντροπή, γι’ αυτό αποφεύγω τις συνεντεύξεις. Αν όμως ξεκινήσω να γράψω, κάτι ξεκλειδώνει και οι λέξεις ρέουν. Ηθελα να κάνω ένα βιβλίο για τη δουλειά μου, μια καταγραφή των 50 χρόνων στο θέατρο, στον κινηματογράφο, στη ζωγραφική.

Πούλησα ένα εξοχικό σπίτι στη Σκήτη της Θεσσαλίας -το χάρηκα 17 χρόνια- έναντι 130 χιλιάδων ευρώ. Οι 70 χιλιάδες πήγαν στην έκδοση και μου έμειναν τα υπόλοιπα. Το σπίτι δηλαδή έγινε ο μέγας χορηγός… Την επιμέλεια του βιβλίου είχε η Βουβούλα Σκούρα, μια από τις καλύτερες γραφίστες, με άποψη, αισθητική. Δυσκολεύτηκα στη συλλογή φωτογραφιών. Είναι ζήτημα αν είχα φωτογραφίες από 60 έργα.

Ευτυχώς ο Νίκος Χατζόπουλος κρατούσε αρχείο από έργα μου, κάτι που βοήθησε πάρα πολύ. Το Εθνικό με το ζόρι βρήκε δύο φωτογραφίες, ο ΘΟΚ δεν είχε τίποτα από την «Ορέστεια» που ζήτησα κι έτσι έβαλα μόνο μακέτες και το σκηνικό φωτογραφημένο στην Επίδαυρο.

Οταν ολοκληρώθηκε το βιβλίο, πέταξα τις μισές από τις δικές μου φωτογραφίες. Κληρονόμους δεν έχω, θα βρίσκονταν κάποτε στο Μοναστηράκι ή στη χωματερή. Εχω δουλέψει 200 έργα, στο βιβλίο αναφέρονται 48, τα περισσότερα σε σκηνοθεσία του Νίκου Χαραλάμπους, μόνιμος συνεργάτης και για μένα μοναδικός».

• Πάντως το βιβλίο ξεκινάει με το Θεσσαλικό Θέατρο.

Τιμής ένεκεν αρχίζει με τις τραγωδίες «Ηλέκτρα», «Ιφιγένεια εν Ταύροις». Ακολουθούν οι παραστάσεις των ελληνικών έργων με τα οποία ξεκινήσαμε στο Θεσσαλικό: «Αυλή των θαυμάτων», «Πανηγύρι», «Αγγέλα», «Διαθήκη». Το Θεσσαλικό, σταθμός στην ιστορία του ελληνικού θεάτρου, οφείλεται αποκλειστικά στην Αννα Βαγενά.

Αυτή είχε την ιδέα και μας παρέσυρε με τον Κώστα Τσιάνο, Λαρισαίοι και οι τρεις. Εγώ έφυγα λόγω της δουλειάς και ο Τσιάνος μετά από δύο χρόνια για να παίξει στο Αμφιθέατρο. Η Αννα έμεινε μόνη και πάλεψε να κρατήσει το θέατρο για οκτώ χρόνια. Χάρη στο πείσμα της δεν διαλύθηκε.

• Προετοιμάζοντας την έκδοση, ξεφυλλίζοντας τη ζωή σας προς τα πίσω, νιώσατε νοσταλγία;

Δεν ένιωσα απολύτως τίποτα. Δεν μου αρέσει η παρελθοντολογία, τα μνημόσυνα. Μια γιορτή ήταν το θέατρο που πια τελείωσε. Μου έρχονταν στο μυαλό εικόνες από πρόβες έργων που αγάπησα. Δενόμουν με τους ηθοποιούς, τους σκηνοθέτες. Με τις μοδίστρες στο Κρατικό ακόμα μιλάω. «Πού είσαι, μας ξέχασες» μου λένε στο τηλέφωνο.

Με τον Διαγόρα Χρονόπουλο βγήκαμε μαζί στο θέατρο. Με τον Νίκο Χαραλάμπους είχαμε μια σπάνια επικοινωνία. Και στη Λαπωνία να δούλευε, θα του έστελνα το σκηνικό που ήθελε. Δούλεψα με λίγους σκηνοθέτες, στο ελεύθερο θέατρο δεν με ξέρουν... Οχι, δεν έχω βγάλει λεφτά. Τα χρήματα από το σινεμά ήταν αστεία, μόνο στα Κρατικά Θέατρα υπήρχε μια αξιοπρεπής αμοιβή τα καλά χρόνια.

• Οι πιο ευτυχισμένες στιγμές;

Εκείνες της Κύπρου. Εργα σημαντικά, συνεργασία με εξαιρετικούς ανθρώπους και μάλιστα στην αρχή της καριέρας μου. Οι «Ικέτιδες» ήταν μια παράσταση-σταθμός και μετά ο «Πλούτος» - θεωρώ το σκηνικό εμπνευσμένο, από τα καλύτερά μου.

Η τελευταία δουλειά στον ΘΟΚ ήταν η «Σαμία» σε σκηνοθεσία Εύη Γαβριηλίδη. Δεν υπήρξε ούτε ένα έργο που να σκηνογράφησα και να μην το έχω κάνει με κέφι. Αγάπησα το φόρεμα της Ηλέκτρας και τα ρούχα Καραγκούνας του Χορού, της Ιφιγένειας, του Μεγαλέξανδρου. Φτιαγμένα με αυθεντικά υλικά, τα θεωρώ κοστούμια μουσειακά.

• Παρακολουθείτε τι γίνεται σήμερα στο θέατρο;

Για να πω την αλήθεια, δεν παρακολουθώ, βαριέμαι. Πηγαίνω σε παραστάσεις κάποιων φίλων αλλά δεν γνωρίζω τους νέους ηθοποιούς, δεν έχω εικόνα του θεάτρου, ούτε θέλω να αποκτήσω. Δεν με ξαφνιάζουν οι αλλαγές. Είναι λογικό να εξελίσσονται οι ιδέες, οι απόψεις, η αισθητική.

Στα 19 χρόνια που δίδαξα σκηνογραφία ξεχώρισαν αρκετά κορίτσια. Ανάμεσα στις μαθήτριές μου η Λίλη Πεζανού και οι νεότερες Ελλη Παπαγεωργακοπούλου (και μόνο η σκηνογραφία της στην «Γκόλφω» φτάνει), η Εύα Νάθενα, η Ελένη Μανωλοπούλου. Κάποτε μπορούσες να δουλέψεις ελεύθερος. Σήμερα η φτώχεια έγινε άποψη. Δυο καρέκλες και λύνεις το θέμα της σκηνογραφίας…

• Αντιστέκεστε στην τεχνολογία. Γιατί;

Ούτε μέιλ ούτε ίντερνετ. Το μόνο που κάνω είναι να σχηματίζω ένα νούμερο στο κινητό και να απαντώ στις κλήσεις. Τίποτα άλλο. Οχι, δεν είναι άρνηση. Απλώς δεν τα πολυκαταφέρνω, δεν κάνω και κέφι. Ζω πλέον έξω από το θέατρο.

Είμαι 78 χρόνων, συνταξιούχος - ευτυχώς δεν χρειάστηκε να κυνηγήσω τη δουλειά βιοποριστικά τα τελευταία χρόνια. Περνάω πολύ καλά, δεν αναπολώ. Ζωγραφίζω, τον τελευταίο χρόνο ασχολήθηκα αποκλειστικά με το βιβλίο. Περπατάω από την πλατεία Αμερικής μέχρι το Μοναστηράκι για να μου πέσει το σάκχαρο... Απολαμβάνω τη βεράντα μου.

Αν τύχει κάτι, όπως φέτος στο ΚΘΒΕ με το «Ψύλλοι στα αυτιά μου», το κάνω. Δουλέψαμε μαζί με τον φίλο Βασίλη Παπατσαρούχα, εξαιρετικό εικονογράφο, καταπληκτικό ζωγράφο. Ξέρω να διακρίνω τα καλά σκηνικά, για τη ζωγραφική δεν θα έλεγα το ίδιο. Ο Παπατσαρούχας ανήκει στους ταλαντούχους. Από τις τρεις δουλειές του καταλαβαίνεις ότι έχει μέλλον.

• Σας αφήνει αδιάφορο και η πολιτική;

Δεν μου αρέσει σχεδόν καθόλου να μιλάω πολιτικά. Οχι ότι δεν έχω άποψη ή δεν ενημερώνομαι. Ανοίγεις το χαζοκούτι και ορμούν καταπάνω σου τα μαντάτα. Περνάμε δύσκολα, δεν έχουμε όμως διεξόδους. Ποιος να βγει στους δρόμους; Οσο κι αν φωνάζουν, η εποχή δεν είναι για επαναστάσεις.

• Και τώρα η ηθοποιός Λυδία Κονιόρδου, που μαζί της μοιραστήκατε μεγάλες θεατρικές επιτυχίες, υπουργός Πολιτισμού.

Είχαμε υπουργούς Πολιτισμού χωρίς την αξία και τα κότσια της Λυδίας. Τι να πω; Της κάνει κέφι να το παλέψει.

ΣΤΑΧΥΟΛΟΓΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

Η Επίδαυρος, η Παξινού και ένα ειδώλιο

■ «Πιστεύω πως με τις Ικέτιδες έκανα μια ενδυματολογική πρόταση στο ανέβασμα της αρχαίας τραγωδίας. Απλοποίησα τη φόρμα στο ρούχο και νομίζω ότι αυτό προέκυψε από τη χρήση των πλεχτών φορεμάτων.

Την ιδέα την πήρα από ένα μικρό αναθηματικό ειδώλιο του 6ου αιώνα, όχι μεγαλύτερο από τριάντα εκατοστά, στο αρχαιολογικό μουσείο της Λευκωσίας. Είναι μια αντρική φιγούρα -πιθανόν βασιλιάς γιατί φοράει στέμμα- με πλεχτό ρούχο χαραγμένο βελονιά βελονιά πάνω στην πέτρα. Οποτε βρίσκομαι στη Λευκωσία πηγαίνω στο μουσείο και το βλέπω στη δεύτερη αίθουσα, στις αριστερές βιτρίνες πάνω σε ένα ραφάκι. Σαν προσκύνημα».

■ «Το 1966 η Παξινού με εξέπληξε με τη δύναμη του ταλέντου της. Εμφανίστηκε στην κεντρική πύλη, σκοτεινή, με τον πέλεκυ κρατημένο με τα δυο χέρια πάνω από το κεφάλι της, τυλιγμένη στον βαθυκόκκινο χιτώνα που της είχε κάνει ο Αντώνης Φωκάς και έκανε ένα συγκλονιστικής έντασης βουβό περπάτημα άκρια-άκρια στο γύρω της ορχήστρας. Λίγο πριν είχε σκοτώσει, δεν ήταν η Κλυταιμνήστρα φόνισσα, ήταν ο ίδιος ο φόνος».

■ «Ως βοηθός του Βασίλη Βασιλειάδη -δάσκαλός μου στη σκηνογραφία- και μαζί με τέσσερις γλύπτες σπουδαστές στην ΑΣΚΤ κάναμε τη γλυπτική εκτέλεση του σκηνικού επί σκηνής: Εκείνη την εποχή στην Επίδαυρο έκανε παραστάσεις μόνο το Εθνικό Θέατρο. Το καλοκαίρι, όλο το δυναμικό του θεάτρου, καλλιτέχνες και τεχνικοί, μετακόμιζαν στο Λυγουριό.

Για έναν μήνα που δουλεύαμε πριν από την πρεμιέρα, ο χώρος μετά το λογείο και μέχρι τα πεύκα ήταν ένα τεράστιο εργοτάξιο. Ολες οι εργασίες γίνονταν μέσα στον αρχαιολογικό χώρο. Ξυλουργοί, σιδεράδες, φροντιστές, ζωγράφοι, γλύπτες, όλοι εκεί. Τόρνοι, κορδέλες, πλάνες δούλευαν ασταμάτητα και φορτηγά αυτοκίνητα πηγαινοέρχονταν κουβαλώντας υλικά.

Εκεί και η Μαρμάρω. Το μικρό λεωφορειάκι που με οδηγό τον Νούλη μετέφερε ηθοποιούς και τεχνικούς από το Λυγουριό στο θέατρο και κάποιες φορές μας πήγαινε στην παλιά Επίδαυρο για μπάνιο».

 

ART - ΝΕΑ
«Η χώρα χρειάζεται ανάπτυξη, όμως όχι χωρίς πνευματικότητα»
Ο Σωτήρης Χατζάκης πατάει ξανά στο σανίδι μετά από 17 χρόνια. Τώρα σκηνοθετεί και ερμηνεύει το «Ημερολόγιο ενός τρελού» του Γκόγκολ, αργότερα το έργο του Ζουανό «Σονάτα Allegria 147» στο Μέγαρο Μουσικής, ενώ...
«Η χώρα χρειάζεται ανάπτυξη, όμως όχι χωρίς πνευματικότητα»
ART - ΝΕΑ
Ο καουμπόι που ανανέωσε το αμερικανικό θέατρο
Ο πρωτοποριακός, βραβευμένος με Πούλιτζερ θεατρικός συγγραφέας και ταλαντούχος ηθοποιός νικήθηκε από την πλάγια μυατροφική σκλήρυνση στα 73 του. Γοητευτικός, σαν τους παράξενους, λιγομίλητους ήρωες των έργων...
Ο καουμπόι που ανανέωσε το αμερικανικό θέατρο
ART - ΝΕΑ
Από ηθοποιός, αυστηρός κριτικός
Στις 10 το βράδυ της περασμένης Τετάρτης ο Μηνάς Χρηστίδης πέθανε στο σπίτι του σε ηλικία 90 ετών. Δίπλα του βρισκόταν η γυναίκα του Ντόρα Γιαννακοπούλου, που στάθηκε βράχος μέχρι τέλους, στα εύκολα και στα...
Από ηθοποιός, αυστηρός κριτικός
ART - ΝΕΑ
Πέθανε η ηθοποιός Φλωρέττα Ζάννα
Σε ηλικία 83 ετών έφυγε από τη ζωή η ηθοποιός Φλωρέττα Ζάννα, που είχε συμμετάσχει σε πολλές και γνωστές ταινίες της δεκαετίας του 1960. Είχε συμμετάσχει επίσης σε πολλές παραστάσεις-σταθμούς του ελληνικού...
Πέθανε η ηθοποιός Φλωρέττα Ζάννα
ART - ΝΕΑ
«Είναι το μεγαλύτερο λάθος της ζωής μου»
Δεν έσπασε μόνο το απόστημα του Χάρβεϊ Γουαϊνστίν στο Χόλιγουντ. Τα στόματα των γυναικών, που άνοιξαν, δεν ξεσκέπασαν μόνο τον παραγωγό και τις σεξουαλικές του επιθέσεις, αλλά και πολλούς ακόμα επιφανείς,...
«Είναι το μεγαλύτερο λάθος της ζωής μου»
ART - ΝΕΑ
«Το δίκιο του εξηντάρη να υποχωρεί στο άδικο του τριαντάρη»
Ο εικαστικός, τραγουδιστής και ηθοποιός, Αγγελος Παπαδημητρίου μετακινείται από τον έναν χώρο στον άλλον ελαφρύς αλλά και ουσιαστικός, με τη λαχτάρα του παιδιού να μάθει περισσότερα, αλλά και την αγωνία του...
«Το δίκιο του εξηντάρη να υποχωρεί στο άδικο του τριαντάρη»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας