Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Μην περιμένετε μια documenta φιλόδοξη και πολυτελή

Ο Ανταμ Σίμτσικ στο Μουσείο Fridericianum

Μην περιμένετε μια documenta φιλόδοξη και πολυτελή

  • A-
  • A+

ΑΠΟΣΤΟΛΗ: ΚΑΣΕΛ  

Οι πωλήτριες στα μαγαζιά και οι σερβιτόρες στα εστιατόρια του Κάσελ ή είναι πολύ εκλεπτυσμένες και ενημερωμένες στη σύγχρονη τέχνη ή όντως η documenta είναι προσωπική υπόθεση κάθε τυχερού κατοίκου αυτής της ήσυχης, καλοβαλμένης γερμανικής πόλης. «Είστε Ελληνίδες; Α, ήρθατε για την έκθεση» λένε στο μικρό δημοσιογραφικό μας τιμ.

Δεν φαίνεται να έχουν πρόβλημα που όταν σε λίγες εβδομάδες, στις 8 Απριλίου, ανοίξει τις πύλες της για το κοινό η 14η documenta δεν θα είναι στην πόλη τους, αλλά στη μακρινή Αθήνα.

Για πρώτη φορά στην ιστορία της μία από τις κορυφαίες εκθέσεις του πλανήτη, που από το 1955 γίνεται κάθε πέντε χρόνια στο Κάσελ, θα μοιραστεί σε δύο ευρωπαϊκές πόλεις.

Η δεύτερη είναι η Αθήνα της κρίσης, των μνημονίων και του αντιγερμανισμού. Ομως με αποκλειστικά δημόσια κονδύλια -της πόλης του Κάσελ και του κρατιδίου της Εσσης- η πρωτεύουσα της Ελλάδας όχι μόνο θα γίνει για τρεις μήνες (8 Απριλίου με 16 Ιουλίου) ένας τεράστιος εκθεσιακός χώρος σύγχρονης τέχνης, αλλά θα θεραπεύσει και για λίγο τη μεγαλύτερη ίσως σύγχρονη καλλιτεχνική της πληγή: την ανυπαρξία κρατικού μουσείου σύγχρονης τέχνης.

Αιφνιδιάζοντας τους πάντες ο Ανταμ Σίμτσικ, ο 47χρονος Πολωνός καλλιτεχνικός διευθυντής τής documenta 14, ανακοίνωσε στις 7 Μαρτίου στο Κάσελ, έχοντας στο πλευρό του την Κατερίνα Κοσκινά, ότι η περίφημη συλλογή του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ), που μόνο ο Θεός ξέρει πότε θα εκτεθεί στο ΦΙΞ, θα κάνει την παρθενική της δημόσια εμφάνιση στο Μουσείο Fridericianum, κέντρο και έδρα τής documenta. Εστω και για τρεις μήνες, όσο διαρκεί το δεύτερο, γερμανικό, σκέλος της έκθεσης (10 Ιουνίου-17 Σεπτεμβρίου).

Ως καλός αριστερός, που ομνύει στα δημόσια καλλιτεχνικά ιδρύματα, ο Σίμτσικ κατάφερε να επιβάλλει στην πόλη του Κάσελ, που δεν κοιμάται και ξυπνάει με την αγωνία για τα κρατικά μουσεία στη φτωχή Ελλάδα, μια «έμμονη ιδέα» του. Ετσι χαρακτηρίζει ο διάσημος curator τη σχέση του με το ΕΜΣΤ.

Kαθισμένος απέναντι από τη ελληνική δημοσιογραφική αποστολή στο Κάσελ εξηγεί την τολμηρή απόφασή του να βάλει στο κέντρο μιας έκθεσης, τεράστιας και καλομαθημένης σε παγκόσμια προβολή και σταρ καλλιτέχνες, μια ελληνική συλλογή σύγχρονης τέχνης που δεν μπορεί να είναι και κάτι το μοναδικό. Οσο σημαντικά ελληνικά και ξένα έργα κι αν διαθέτει.

«Από την πρώτη στιγμή που ήρθα στην Αθήνα “κόλλησα” με το ΕΜΣΤ» ομολογεί. «Με πολλά πράγματα ένιωθα κατάθλιψη, ένα από αυτά ήταν να βλέπω ένα πανέτοιμο μουσείο με τα όλα του να μην είναι ανοιχτό. Τώρα, εντάξει, ανοίγει σιγά σιγά, γίνονται κάποιες σποραδικές εκδηλώσεις, αλλά δεν μπορείς να πας όποτε θες και να δεις τέχνη.

Υπάρχει μια συλλογή κρυμμένη, λανθάνουσα, χωρίς υλική παρουσία, που απαιτούσε από μένα κάποιου είδους δράση. Και τότε σκέφτηκα: Γιατί να μην τη φέρω στο Κάσελ; Να τη βάλω στο κέντρο της διεθνούς προσοχής, να προκαλέσω μια παγκόσμια συζήτηση με θέμα “γιατί να υπάρχουν εκατοντάδες μουσεία σύγχρονης τέχνης σε όλη την Ευρώπη και είναι αδύνατον να υπάρξει ένα τέτοιο στην Αθήνα;”».

Είναι φανερό πώς πέρα από τα ίδια τα έργα της συλλογής του ΕΜΣΤ, στα οποία δεν στέκεται όσο θα περίμενε κανείς από έναν θεωρητικό της τέχνης, ο Σίμτσικ παθιάζεται κυρίως με την πολιτική πλευρά της υπόθεσης. «Ηθελα να θέσω το ζήτημα του τι σημαίνει σήμερα “δημόσιο μουσείο” σε μια χώρα, που ο δημόσιος τομέας συνεχώς συρρικνώνεται, αποδεκατίζεται κάτω από την πίεση της οικονομίας» επιμένει.

Οχι, δεν χρησιμοποιεί τίποτα «κακές» λέξεις όπως «δανειστές». Βρίσκεται άλλωστε επί γερμανικού εδάφους, αλλά και με έναν σοσιαλδημοκράτη δήμαρχο, τον Μπέρτραμ Χίλγκεν, στο πλευρό του. «Από την πρώτη στιγμή ο δήμαρχος του Κάσελ με στήριξε σε όλα. Οχι μόνο επειδή σέβεται την καλλιτεχνική ελευθερία, αλλά και από μια ευρύτερη φιλική διάθεση προς την Ελλάδα.

Και μην ξεχνάτε ότι όταν βγήκε ο ΣΥΡΙΖΑ η κυρίαρχη στάση στα γερμανικά μίντια ήταν επικριτική, αποδοκιμαστική, παρουσιαζόταν σαν ένα αριστερίστικο, λαϊκίστικο κόμμα. Ετσι ναι, η πόλη εξεπλάγη με τις επιλογές μου, δεν ήταν εύκολο να τις αποδεχτεί, αλλά μη φανταστείτε ότι προσπάθησαν και να με υπονομεύσουν. Θα τους ήταν δύσκολο από ηθική άποψη να πουν «όχι, δεν θα κάνουμε την documenta στην Ελλάδα»».

Εχει άραγε ο ίδιος απάντηση στο ερώτημα «γιατί δεν ανοίγει το ΕΜΣΤ;» Την έχει. «Γιατί υπάρχει από τη μια η μεγάλη οικονομική κρίση και από την άλλη γραφειοκρατία και ανεπάρκειες της διοίκησης για πάνω από δέκα χρόνια».

Να λοιπόν που ο Σίμτσικ, αυτός που από την πρώτη στιγμή που ήρθε στην Ελλάδα δεν έπαψε να δηλώνει ότι η χώρα έγινε «ένα πεδίο πειραματισμού των ξένων», αναγνωρίζει και άλλες παραμέτρους της κρίσης. «Δεν μπορούσα να καταλάβω γιατί αλλού τα πράγματα πήγαιναν καλύτερα και κάποια μέτρα πετύχαιναν» λέει.

«Στην Ελλαδα υπεισέρχονται όμως κι άλλα, όπως η έλλειψη μιας ισχυρής συνείδησης ευθύνης του πολίτη, η κομματικοποίηση του κράτους, η διαφθορά». Μέχρι εκεί. Σταματά. «Η άποψη ότι η Ελλάδα έκανε κακά πράγματα και την πλήρωσε, βολεύει πολλούς» λέει. Σημασία γι’ αυτόν έχει κάτι άλλο. Οτι «οι άνθρωποι που πληρώνουν την κρίση δεν είναι αυτοί που τη δημιούργησαν».

Ολο αυτό το ηθικό και ιδεολογικό «πλεονέκτημα» δεν έκανε πάντως ευκολότερο το στήσιμο της documenta στην Αθήνα. Το αντίθετο. «Δεν έπρεπε με τίποτα να παρουσιάσουμε μια πολυτελή και υπερβολικά φιλόδοξη έκθεση στο στιλ κάποιων άλλων μεγάλων εικαστικών γεγονότων που γίνονται πότε πότε στην Ελλάδα» λέει, ξεσηκώνοντας θύελλα ερωτημάτων, «σαν ποια; σαν ποια;».

Δεν απαντάει, αλλά συνεχίζει. «Καμιά φορά ένιωθα και ενοχές, γιατί αυτό που ίσως θα ‘θελα να κάνω είναι να διορθώσω τα πράγματα. Αλλά το μόνο που είχα στα χέρια μου ήταν το δικό μου βασίλειο, τη σύγχρονη τέχνη. Μέσα σ’ αυτό έπρεπε να παραμείνω, όσο και να το τράβαγα στα άκρα».

Μήπως όμως το παρατράβηξε; Εχει βέβαια μάθει για την κριτική την οποία δέχτηκε η πολιτική ανάλυση που συνόδευε το Πρόγραμμα Δημοσίων Δράσεων, μια σειρά εκδηλώσεων στο Πάρκο Ελευθερίας. Πέρα από μια δυσνόητη γλώσσα, σαν να σου έλεγαν «η documenta, φίλε, δεν είναι για σένα, κάτσε σπίτι σου», υπήρχε και ένας αριστερότερος του αναμενόμενου για εικαστικές εκθέσεις λόγος, που επίσης ίσως απομάκρυνε φίλους της σύγχρονης τέχνης.

Ο Ανταμ Σίμτσικ δεν έχει πρόβλημα να σχολιάσει. «Μπορεί να έχετε και δίκιο. Ισως όμως ζητάτε πολλά. Δεν είναι εύκολο να παράγεις μια αφήγηση πασπαρτού, που να μιλά σε όλους. Ισως στο Πρόγραμμα Δημοσίων Δράσεων να υπερτονίσαμε το περιεχόμενο. Ισως πάλι να ήταν για όλους εμάς ένα είδος εξορκισμού, μια διάθεση να βγάλουμε από μέσα μας όσο πιο πολλά μπορούσαμε κι ας μας έλεγαν μεροληπτικούς και επιφανειακούς.

Δεν υπήρχαν όμως μόνο μεροληπτικά και επιφανειακά πράγματα. Είχαμε και μερικές βαθιές εκδηλώσεις, από τις οποίες έμαθα πολλά για την ελληνική ιστορία των πενήντα τελευταίων χρόνων, περισσότερα από τα βιβλία που διάβασα. Επιπλέον μην ξεχνάτε ότι μιλάγαμε ξεκάθαρα από την πλευρά του ξένου που παρατηρεί τα πράγματα στην Ελλάδα.

Και ότι κανείς μας δεν είναι πολιτικός, σε αντίθεση με τους Ελληνες που είστε όλοι σας και από ένας. Οταν συζητούσα με Ελληνες, έμενα με το στόμα ανοιχτό, όλοι είχαν απόψεις, όλοι ήξεραν από πολιτική και ιστορία, χρονολογίες, ονόματα, ποιος ήταν πού και με ποιον, από την εποχή του Διχασμού μέχρι σήμερα.

Αντικρουόμενες αφηγήσεις, δεν μας βοηθούσαν να πάρουμε θέση ούτε και θέλαμε βέβαια να ταυτιστούμε με μια πλευρά. Εκτός ίσως από το ότι όλοι μας πιστεύουμε ότι πρέπει να χτυπηθεί, να απομονωθεί και να τελειώσει η αντίδραση».

Η Αθήνα δεν θα γίνει ποτέ απρόσωπη και ψεύτικη

«Τι γίνεται; Τελείωσαν οι διαπραγματεύσεις; Πόσες φορές έχουν ήδη αποχωρήσει;», μας ρωτάει. Εχει μια ανεπαίσθητη ειρωνεία, εκτός κι αν είναι ιδέα μας. «Μπα, συνεχίζονται», του λέμε οι Ελληνες δημοσιογράφοι.

Ο Ανταμ Σίμτσικ -υπάρχει άλλωστε και μια Ελληνίδα σύντροφος στη ζωή του, κι ας μην του αρέσει να γίνεται λόγος για τα προσωπικά του- κοντεύει να πολιτογραφηθεί Ελληνας.

Από το τέλος του 2014 πηγαινοέρχεται στην Αθήνα. Συνεργάζεται με Ελληνες (καλλιτέχνες, επιμελητές), έχει συναντηθεί με 3(!) υπουργούς Πολιτισμού («καθόμουν και κοίταζα έναν μικρό πίνακα πίσω από το γραφείο τους, αυτοί άλλαζαν, ο πίνακας παρέμενε», λέει), αλλά ούτε με τον Βαρουφάκη ούτε με τον Τσακαλώτο, που τον αποκαλεί με χιούμορ «γλυκομίλητο».

«Απέφυγα αυστηρά να συναντήσω οποιονδήποτε πολιτικό, εκτός από τους υπουργούς Πολιτισμού», ξεκαθαρίζει. «Αλλά δεν υπήρχε και κανένα ενδιαφέρον από τη μεριά τους».

Θα εγκαταλείψει, άραγε, την Αθήνα μετά την documenta 14; «Οχι, για τον απλό λόγο ότι δεν έχω πού αλλού να πάω», μας εκπλήσσει ο περιζήτητος curator, ένας από τους δέκα κορυφαίους παράγοντες της σύγχρονης τέχνης στον κόσμο.

«Δεν είμαι “πληρωμένος φονιάς”, που αναλαμβάνει μια αποστολή, την εκπληρώνει και ψάχνει για άλλη. Θέλω να σκεφτώ πάνω στην εμπειρία μου, να την καταλάβω και ίσως να συνεχίσω πάνω σε μερικές γραμμές που αναδείχτηκαν δουλεύοντας την documenta.

»Υπάρχουν στην Αθήνα λαμπροί άνθρωποι, κάποιοι ήρθαν και από το εξωτερικό, δημιουργήσαμε μια πολύ ενδιαφέρουσα ομάδα, που θα μπορούσε να συνεχίσει».

Εχει, άλλωστε, μια αισιόδοξη άποψη για την Αθήνα. «Με άγγιξε, βέβαια, πολύ η καταστροφή του εμπορικού και επιχειρηματικού κέντρου, αλλά, ok, δεν είναι και το τέλος του κόσμου. Ισως κάτι καινούργιο θα ακολουθήσει, η πόλη θα μεταμορφωθεί.

Είναι γεμάτη αντιθέσεις και δημιουργικότητα, συμβαίνει κάτι το περίεργο με την οικονομία της, κάτι μοναδικό που δεν υπάρχει σε άλλο μέρος του κόσμου. Κλείνουν μαγαζιά και εργαστήρια, αλλά αμέσως ανοίγουν άλλα. Δεν θα παραδοθεί, πιστεύω, εύκολα η Αθήνα στους καπιταλιστικούς μηχανισμούς και στη βίαιη κτηματομεσιτική ανάπτυξη για να γίνει ακόμα μια απρόσωπη, ψεύτικη μεγαλούπολη».

Η γιορτή αρχίζει στις 8 Απριλίου

Δεν καταλαβαίνετε τι σημαίνει «Η Κοινότητα των Απάτριδων της Πολιτικής Ετερότητας» (τίτλος μιας από τις πολλές δημόσιες δράσεις της documenta 14 στο Πάρκο Ελευθερίας) και έχετε μια απλή, απτή, αγαπησιάρικη σχέση με τη σύγχρονη τέχνη, όσο βαριά από νοήματα κι αν είναι;

Χαίρετε και αγαλλιάσθε. Η γιορτή θα αρχίσει σύντομα, 8 Απριλίου, σε μουσεία (ΕΜΣΤ, Μπενάκη, Βυζαντινό, Χατζηκυριάκου-Γκίκα) και ανοιχτούς χώρους. Επιτέλους, θα δούμε έργα τέχνης.

Μεγάλα, ζωντανά, ωραία, προκλητικά, εύκολα ή μυστηριώδη, ελληνικά ή ξένα. Εργα που μπορούν να μας κρατήσουν επί ώρα να τα κοιτάμε από ‘δώ και από ‘κεί (άντε, να ρίχνουμε και καμιά ματιά για βοήθεια στο καρτελάκι ή στον κατάλογο).

Σαν αυτό εδώ της φωτογραφίας του Αφρικανού Ιμπραχίμ Μαχάμα, που στήθηκε και ξεστήθηκε το πρωί της Πέμπτης στην πλατεία Συντάγματος από μια ενθουσιώδη ομάδα νεαρών συνεργατών της documenta, ενώ άλλοι τόσοι εξηγούσαν στους περίεργους τι θέλει να πει ο καλλιτέχνης από την Γκάνα.

Κάτι για τις άθλιες συνθήκες εργασίας στην πατρίδα του. «Σε τέτοια τσουβάλια βάζαμε κι εμείς κάποτε τις ελιές», σχολιάζει χαρούμενα φίλος της σύγχρονης τέχνης, που το ‘πιασε το νόημα.

Τριήμερα θα είναι τα εγκαίνια της documenta 14. Στις 6 και 7 Απριλίου ο Ανταμ Σίμτσικ και οι συνεργάτες του θα δώσουν συνέντευξη Τύπου και θα παρουσιάσουν την έκθεση σε 1.400 δημοσιογράφους και 5.000 επαγγελματίες από όλο τον κόσμο. Στις 8 Απριλίου θα έρθει η ώρα του κοινού. Και η ώρα ενός μεγάλου στοιχήματος για την Αθήνα.

  

ART - ΝΕΑ
Στον άγριο κήπο του Αστεροσκοπείου
Ο 38χρονος σταρ της διεθνούς εικαστικής σκηνής Αντριάν Βιλάρ Ρόχας, ήρθε προσκεκλημένος από τον οργανισμό ΝΕΟΝ του Δημήτρη Δασκαλόπουλου, για να δοκιμάσει κι εδώ, για πρώτη φορά σε αρχαιολογικό χώρο, την ήδη...
Στον άγριο κήπο του Αστεροσκοπείου
ART - ΝΕΑ
Η ελληνική πρωτοπορία στο Κάσελ
Η κορυφαία εικαστική έκθεση ανοίγει το Σάββατο για το κοινό στη γερμανική πόλη και το μουσείο Fridericianum φιλοξενεί την πρώτη παρουσίαση της μόνιμης συλλογής τού Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης. Τη σημασία...
Η ελληνική πρωτοπορία στο Κάσελ
ART - ΝΕΑ
Η σύγχρονη τέχνη μπήκε στο Μουσείο Ακρόπολης
Η εικαστική εγκατάσταση, «Unconformities» (Aσυμφωνίες) των διάσημων Γαλλο-λιβανέζων εικαστικών-κινηματογραφιστών Τζοάνα Χατζηθωμά και Χαλίλ Ζορέζ, ταιριάζει απόλυτα αισθητικά και θεματικά στο Μουσείο...
Η σύγχρονη τέχνη μπήκε στο Μουσείο Ακρόπολης
ART - ΝΕΑ
Το 2018... θα τα δούμε όλα!
Η τελευταία χρονιά των μνημονίων -σύμφωνα με τις υποσχέσεις- θα είναι όπως φαίνεται μια καλή χρονιά για τις τέχνες, που ταλαιπωρήθηκαν κι αυτές από την κρίση. Το νέο Μουσείο Γουλανδρή μπαίνει στον χάρτη, η...
Το 2018... θα τα δούμε όλα!
ART - ΝΕΑ
Τα έργα ήρθαν, η διευθύντρια φεύγει;
Στο παρά πέντε της λήξης της θητείας της η Κατερίνα Κοσκινά παρουσίασε τα καινούργια αποκτήματα του οργανισμού και περιμένει το πράσινο φως από την υπουργό Πολιτισμού Λυδία Κονιόρδου. Η Μπουμπουλίνας τηρεί...
Τα έργα ήρθαν, η διευθύντρια φεύγει;
ART - ΝΕΑ
Ενα μουσείο, πολλές εκκρεμότητες
Θα κρατήσει τη θέση της η διευθύντρια Κατερίνα Κοσκινά; Θα δοθεί η δωρεά του Ιδρύματος «Σταύρος Νιάρχος» προκειμένου το μουσείο να αποκτήσει τον απαραίτητο εξοπλισμό και να λειτουργήσει πλήρως; Η ημερομηνία...
Ενα μουσείο, πολλές εκκρεμότητες

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας