• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.2°C / 24.7°C
    1 BF
    48%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    19°C 16.6°C / 21.8°C
    1 BF
    66%
  • Πάτρα
    Αραιές νεφώσεις
    21°C 20.5°C / 23.2°C
    1 BF
    58%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    18°C 15.9°C / 17.7°C
    1 BF
    44%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 14.9°C / 14.9°C
    0 BF
    77%
  • Βέροια
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 16.8°C / 18.2°C
    1 BF
    66%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 14.4°C / 14.5°C
    0 BF
    55%
  • Αγρίνιο
    Αραιές νεφώσεις
    23°C 23.4°C / 23.4°C
    1 BF
    37%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.2°C / 24.7°C
    2 BF
    53%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    19°C 18.9°C / 21.2°C
    1 BF
    63%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    23°C 20.8°C / 23.4°C
    3 BF
    43%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    23°C 20.7°C / 22.7°C
    2 BF
    56%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 20.9°C / 20.9°C
    0 BF
    56%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    20°C 19.9°C / 20.1°C
    0 BF
    49%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    23°C 21.2°C / 22.7°C
    1 BF
    40%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.8°C / 22.8°C
    2 BF
    60%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    24°C 23.0°C / 23.8°C
    0 BF
    38%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 15.3°C / 18.3°C
    0 BF
    73%
  • Κατερίνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 16.7°C / 21.7°C
    2 BF
    74%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    16°C 16.1°C / 16.1°C
    1 BF
    40%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Τι ζητάς αθανασία στο μπαλκόνι μου μπροστά»

  • A-
  • A+
Νίκος Γκάτσος (1911-1992) - Τριάντα χρόνια από τον θάνατό του: Θα χρειάζονταν τόμοι για να αποτιμήσει κάποιος το έργο και την προσωπικότητα του ποιητή που εκτός από την «Αμοργό» διοχέτευσε όλο το ποιητικό ταλέντο του στα τραγούδια και που δεν κράταγε σημειώσεις και έδινε σπανιότατα συνεντεύξεις. Εμείς απευθυνθήκαμε σε τρεις ανθρώπους που γνώριζαν καλά τον ίδιο ή το έργο του: στην Αγαθή Δημητρούκα, στον Μανώλη Μητσιά και στον επί 20ετία μελετητή του Σταύρο Καρτσωνάκη ▣ Στις 19 Μαΐου, στον «Ιανό», με αφορμή και τα 30 χρόνια από τον θάνατο του ποιητή, θα παρουσιαστεί ο δίσκος/κύκλος τραγουδιών Νίκου Γκάτσου «Η παγωμένη θεατρίνα», παρουσία της Αγαθής Δημητρούκα.

Δεν ξέρω ποια θα ήταν πιο σωστή φράση: «Τι να πρωτοπεί κανείς για τον Νίκο Γκάτσο» ή «Τι να πρωτοτραγουδήσει κανείς απ’ τον Νίκο Γκάτσο». Ο,τι κι αν επιλέξει κάποιος, ένα είναι σίγουρο: όταν η ποίηση τραγουδιέται ακόμα, υπάρχει ελπίδα. Και η ποίηση του Νίκου Γκάτσου, αυτού του μέγιστου των μεγίστων ποιητή, τραγουδιέται ακόμα. Γι’ αυτό την έγραφε εξάλλου. Για να συμβαδίσει ισότιμα με τη μελωδία.

Σήμερα, λοιπόν, κλείνουν ακριβώς τριάντα χρόνια από το «φευγιό» που ανεπανάληπτου αυτού ποιητή. Του ανθρώπου που μετέφρασε θέατρο και ανέβασε θέατρο στο ραδιόφωνο. Του δημιουργού για τον οποίο ο Κουν είχε πει πως καμία του παράσταση δεν την ολοκλήρωνε αν δεν συνομιλούσε μαζί του. Που κι οι δύο νομπελίστες μας, Σεφέρης και Ελύτης δηλαδή, τον θαύμαζαν (και τον συμβουλεύονταν) και όχι μόνον αυτοί. Του δημιουργοί που οι μεγάλοι μας συνθέτες τού έδιναν τις μελωδίες τους για να γράψει στίχους και που τον σιγομουρμουρίζουμε συχνά, ακόμα κι αν δεν ξέρουμε ότι δικοί του είναι οι στίχοι και σ’ αυτό το τραγούδι.

Σήμερα, λοιπόν, καλύτερα εμείς να τραγουδήσουμε Γκάτσο και να μιλήσουν γι’ αυτόν άνθρωποι που τον έζησαν, τον γνώρισαν ή τον μελέτησαν όσο κανείς.

Αγαθή Δημητρούκα

Η Αγαθή Δημητρούκα, η σύντροφος ζωής του Νίκου Γκάτσου, τον γνώρισε μόλις στα 16 της χρόνια, το 1974, αρχικά μέσω αλληλογραφίας: «Ακουγα τα τραγούδια του στο ραδιόφωνο, τα θεατρικά που ανέβαζε, είχα μπολιαστεί με τη δημοτική ποίηση και τον Σολωμό και τον Παλαμά, καθώς μεγάλωνα στο Μεσολόγγι», μας λέει η ίδια. «Και του έγραψα. Μου απάντησε και συνεχίζαμε την αλληλογραφία μέχρι που ανήμερα στα γενέθλιά μου, 17 Μαΐου 1975, όταν γινόμουν 17, ήρθε από την Αθήνα να με γνωρίσει. Μόλις τελείωσα το σχολείο πήγα κι εγώ στην Αθήνα και έως το τέλος της ζωής του ήμασταν μαζί» εξομολογείται.

«Μιλούσαμε την ίδια γλώσσα. Είχαμε βιώσει κοινή μοναξιά ως παιδιά. Είχαμε ουσιαστικά ίδια παιδική ηλικία: και οι δύο από χωριό, ο δικός του πατέρας είχε πεθάνει και η μητέρα του δούλευε και ο δικός μου πατέρας ήταν ανάπηρος και η μητέρα μου δούλευε. Ηταν σαν να υπήρξαμε συνομήλικοι στην παιδική μας ηλικία! Ως σύντροφοι, στη μετέπειτα κοινή μας ζωή; Ανθρωπος δεν χώραγε ανάμεσά μας! Συνεννοούμασταν με το βλέμμα, δίχως λόγια πολλά. Είχαμε και οι δύο ένα βασανισμένο σώμα και ψυχή και ήμασταν -πώς να το πω- μαζί σε όλα, με κοινά πολλά. Ιδιοι οι στόχοι μας και κοινός πνευματικός προσανατολισμός. Αυτή ήταν η ζωή μας. Και δεν είχε καμία δυσκολία, παρά τους δύσκολους καιρούς και για τη χώρα και για μας. Η σχέση μας δεν είχε τίποτα από τη ματαιοδοξία του δεσμού ενός μεγαλύτερου άνδρα με μια νεότερη γυναίκα, όπως συμβαίνει συνήθως. Ηταν ουσιαστικά πνευματική. Και απόλυτη. Μιλούσαμε την ίδια γλώσσα, σ’ το ξαναλέω - αυτό αναγνώρισα σε εκείνον. Γι’ αυτό και μείναμε μαζί τόσα χρόνια, παρ’ όλο που είχαμε αυτήν την τεράστια διαφορά ηλικίας.

Από τα 450 τραγούδια του, τα 300 είναι γνωστά σε όλους. Ακουγε τη μουσική και ήξερε τι θα γράψει, αλλά το δούλευε πολύ μετά. Λέξη προς λέξη. Ηταν τελειομανής ο Νίκος. Αγαπήθηκε και αγαπιέται γιατί τα τραγούδια του μένουν. Και αυτό γιατί έχει καλλιεργήσει με αυτά το γλωσσικό αίσθημα των ποιητών. Γιατί διάλεγε τη συμπαγή γλώσσα, αυτή που δεν αλλάζει με τον καιρό. Γιατί “μιλούσε” για συναισθήματα που μένουν ίδια και σήμερα. Οπως και για πόνους και αγωνίες του κόσμου, που μένουν ίδια και αυτά. Η κοινή μου ζωή με τον Νίκο Γκάτσο ήταν ένα δώρο για μένα. Τον γνώρισα στην αρχή της ζωής μου και έτσι μπόρεσα να βρω τον δρόμο μου. Εκείνος δεν είχε την ανάγκη μου. Ηταν ήδη μεγάλος και ήταν ήδη σε έναν δρόμο. Δεν νομίζω ότι εκείνος είχε το ίδιο “όφελος” από εμένα όσο εγώ από εκείνον».

Η Αγαθή Δημητρούκα έδωσε, ως γνωστόν, το αρχείο του Νίκου Γκάτσου στο Χάρβαρντ το 2018 και ήδη γίνονται ακαδημαϊκές εργασίες πάνω στο έργο του: «Στην πλατφόρμα του Πανεπιστημίου gatsosarchive υπάρχει το έργο του τακτοποιημένο», μας λέει. «Ισως είμαι η μεγαλύτερη κληρονόμος πνευματικής περιουσίας παγκοσμίως - διεκδικώ τον τίτλο», μας λέει και γελάει, «καθώς ασχολούμαι διαρκώς με το έργο του Νίκου. Το θαύμαζα και το θαυμάζω ακόμα και όσο ασχολούμαι με αυτό τόσο μού αποκαλύπτεται...».

Μανώλης Μητσιάς

Ο Μανώλης Μητσιάς που, όπως και η Μαρία Φαραντούρη (η τελευταία έκανε γνωστά τα τραγούδια του ειδικά στο εξωτερικό), τραγούδησε πάρα πολύ τον Γκάτσο, θυμάται:

«Η ζωή μου άλλαξε μαζί του. Και μάλιστα εξαιτίας μιας μέρα μόνο! Τότε που έγινε το ταξίδι της ζωής μου: αυτό μαζί με τον Νίκο Γκάτσο (κ. Γκάτσο, όπως τον έλεγα τότε) στο Αγρίνιο, το 1976, για μια συναυλία. Ο,τι μπορούσε να συμβεί, συνέβη σ’ αυτό το ταξίδι - μέχρι και τ’ αμάξι πήρε σχεδόν φωτιά! Δεν είχαμε πλέον χούντα, μα όλοι οι χουντικοί ακόμα είχαν τις θέσεις τους. Ετσι, στην πρώτη σειρά ήταν ο αξιωματικός της Αστυνομίας και άλλοι τέτοιοι. Και ενώ είχα πει στον παρουσιαστή να μην αναφέρει πως ο ίδιος ο Γκάτσος ήταν παρών, αυτός λέει στο μικρόφωνο: “Μαζί μας είναι και ο σπουδαίος αγωνιστής ποιητής!”. Τ’ ακούει ο Γκάτσος και γυρίζει και μου λέει: “Αμάν! Είναι εδώ ο Ρίτσος!”. Κάθε φορά γελούσε όταν περιέγραφε ο ίδιος στον Χατζιδάκι αυτήν την ιστορία. Ξέρεις τι είναι να είσαι δίπλα σε αυτούς τους ανθρώπους και απλώς να τους ακούς να μιλάνε; Ποτέ δεν θα ξεχάσω, ας πούμε, τον Γκάτσο με τον Μπιθικώτση να βλέπουν τον αγώνα (τελικός Κυπέλλου Ευρώπης ήταν, Τσεχοσλοβακία - Γερμανία κι εκείνος φυσικά ήταν με την πρώτη) και να σχολιάζουν! Απίστευτες στιγμές... Λέμε πως “ουδείς αναντικατάστατος”. Σκεπτόμενος τον Γκάτσο όμως, δεν νομίζω ότι ισχύει τελικά αυτή η φράση».

Σταύρος Γ. Καρτσωνάκης

Ο πλέον ειδικός μελετητής του είναι ο Σταύρος Καρτσωνάκης. Αυτός, ο δάσκαλος στο επάγγελμα, έχει κάνει διδακτορικό για τον Γκάτσο και μόλις εξέδωσε από τον «Μετρονόμο» και την επίτομη μελέτη-καρπό ενδελεχούς και πληρέστατης έρευνας 20ετίας, με τίτλο «Νίκος Γκάτσος. Δώστε μου μια ταυτότητα να θυμηθώ ποιος είμαι. Ποίηση και στιχουργική 1931-1991». Κι όμως δεν πρόλαβε να τον γνωρίσει...

«Είναι πάντα δύσκολο», λέει, «να μιλήσεις ή να γράψεις για κάποιον που δεν γνώρισες προσωπικά. Ισως όμως και να τον έχεις γνωρίσεις αρκετά, γιατί αυτός ο παράξενος “ταξιδιώτης του ονείρου” πέτυχε τελικά πανηγυρικά αυτό το οποίο επιδίωξε (φαντάζομαι όχι και τόσο συνειδητά): να μπει στην καρδιά όλων των Ελλήνων με τους στίχους του. Διαισθάνθηκε πολύ νωρίς ότι το να εκδίδεις συχνά ποιητικές συλλογές δεν σημαίνει και πολλά πράγματα. Κατάλαβε ότι οι σπουδαίοι δεν χρειάζεται να εμφανίζονται, να δίνουν συνεντεύξεις, να διαφημίζονται. Ηταν όμως πάντα εκεί με το έργο του. Και το σπουδαίο έργο, όπως ας πούμε τα δημοτικά τραγούδια (τα οποία πότιζαν το αίμα του), κερδίζει το στοίχημα με τον χρόνο αν είναι βιωμένο, αληθινό, κατανοητό, διαχρονικό στα μηνύματά του. Το “Χάρτινο το φεγγαράκι”, 70 ετών πλέον και ακόμα σε συγκινεί. Τα “Ψεύτικα τα λόγια τα μεγάλα” είναι πάντα εκεί, στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων αλλά και πίσω από κλεισμένες πόρτες, ο “Γιάννης ο φονιάς” πάντα στην άκρη μιας γωνιάς θα ζητάει τη συμπόνια μας, ενώ οι ανεπανάληπτοι “Δροσουλίτες” του θα περιμένουν ευλαβικά να τους ανακαλύψουμε».

 

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΘΕΑΤΡΟ
«Ο έρωτας είναι ένα πολιτικό γεγονός»
Ο Γιάννης Ευθυμιάδης μεταφέρει από σήμερα στη νέα σκηνή «Ωμέγα» του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά δραματοποιημένο το μεγάλο του ερωτικό ποίημα «Αλκίνοος».
«Ο έρωτας είναι ένα πολιτικό γεγονός»
ART - ΝΕΑ
«Οι ποιητές επανενώνουν τη Λευκωσία»
Την ποίηση επέλεξαν νέοι Κύπριοι ποιητές για να εκφράσουν την απέχθειά τους «στο status quo και τα επακόλουθα της τουρκικής εισβολής». Γι’ αυτό και διοργάνωσαν δύο εκδηλώσεις σ’ αυτό το πλαίσιο, μία στη...
«Οι ποιητές επανενώνουν τη Λευκωσία»
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
«Κι εσύ αμείλικτα σκληρός εκεί που είσαι λίγος για μας που σου ζητάμε τα πολλά...»
Ο Παύλος Σιδηρόπουλος αν ζούσε, θα ήταν 70 ετών ο «πρίγκιπας της ροκ», με τα αγαπημένα τραγούδια που εξακολουθούν να επηρεάζουν και τη νέα γενιά. Σε λίγες μέρες μια συλλογή με ανέκδοτα ποιήματά του, τα οποία...
«Κι εσύ αμείλικτα σκληρός εκεί που είσαι λίγος για μας που σου ζητάμε τα πολλά...»
ART - ΝΕΑ
Ο Αλεξανδρινός παγκόσμιος ποιητής
Για δεύτερη χρονιά, στην πανέμορφη Ωνάσειο Βιβλιοθήκη, ανάμεσα σε γλυπτά του Χαλεπά και σπάνια βιβλία, διδακτορικοί φοιτητές και καθηγητές διεθνούς φήμης μελέτησαν την καβαφική ποίηση με καινούργια οπτική....
Ο Αλεξανδρινός παγκόσμιος ποιητής
ART - ΝΕΑ
Η πολιτιστική ατζέντα του τριημέρου
Εκδηλώσεις, εκθέσεις, κινηματογράφο και άλλα πολιτιστικά γεγονότα από όλη την Ελλάδα περιλαμβάνει η ατζέντα για το τριήμερο του Αγίου Πνεύματος και όχι μόνο. Μια καλή αρχή για το φετινό πολιτιστικό καλοκαίρι.
Η πολιτιστική ατζέντα του τριημέρου
ART - ΝΕΑ
Η Αθήνα των αισθήσεων και των παραισθήσεων
Τι κι αν δεν έχουν πατήσει το πόδι τους στα μέρη μας; Οι νέοι καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο, που προσκάλεσε η Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών να εμπνευστούν από την πρωτεύουσα, εκθέτουν τα πιο πρωτότυπα και ωραία...
Η Αθήνα των αισθήσεων και των παραισθήσεων

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας