Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Περιδιαβάζοντας τον εικοστό αιώνα*

Περιδιαβάζοντας τον εικοστό αιώνα*

  • A-
  • A+

Η Λίνα Αλεξίου γράφει με αγάπη για τον άνθρωπο και τον χρόνο του, αναδεικνύει ταυτόχρονα τη μικρότητα και το μεγαλείο του, τη φρίκη και το θαύμα της συνύπαρξης.

Γνωρίζει σαν τον μακρινό πρόγονο από την Εφεσο ότι αιὼν παις εστί πεσσεύων· παιδὸς η βασιλίη. Ξέρει επίσης από τον δεύτερο μεγάλο τραγικό ποιητή μας ότι πολλά τα δεινά κουδέν ανθρώπου δεινότερον πέλει.

Συγκλονισμένη από αυτήν την τραγικότητα του ανθρώπου κι έχοντας βιώσει η ίδια το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, σημειώνει στον μικρό της πρόλογο: «Στο γύρισμα του αιώνα ο κόσμος μοιάζει καινούργιος, σαν ξανακερδισμένος. Οι Κασσάνδρες, βέβαια, προβλέπουν θύελλες, υπερτερεί όμως η ελπίδα.

»Υπάρχει διάχυτη αισιοδοξία, μια άδολη πίστη στο “μεγαλείο του ανθρώπου”. Αλλά ο 20ός αιώνας θα αποδειχτεί ο πυκνότερος κι αγριότερος των αιώνων. Σφαγές κι επαναστάσεις βυθίζουν έθνη στο αίμα και στη σκλαβιά. Δύο παγκόσμιοι πόλεμοι τελειοποιούν την ανθρώπινη θηριωδία. Αλήτες κι εγκληματίες κυβερνούν ολόκληρους λαούς».

Παρέθεσα το μικρό απόσπασμα διότι δίνει ανάγλυφα θαρρώ τη λιτή και καίρια-υπαρξιακή, πολιτική και φιλοσοφική της προσέγγιση και αποτίμηση της ώς τούδε πορείας του ανθρώπου.

Ο εικοστός αιώνας ξεκινάει εκρηξιγενώς· η τεχνολογία απογειώνεται όπως και η μουσική και η φιλοσοφία, η ψυχανάλυση, τα λογοτεχνικά ρεύματα, η μόδα, το θέατρο, η ζωγραφική, η αρχιτεκτονική, οι ανακαλύψεις θαυμαστών αρχαιολογικών χώρων.

Απαριθμώντας τα γεγονότα της κάθε χρονιάς δεν αρκείται σε μια τηλεγραφική τους υποτύπωση, αλλά τα εμπλουτίζει με οξυδερκείς παρατηρήσεις και εύστοχα βραχύλογα σχόλια, όπως π.χ., η πεποίθησή της ότι «τέχνη και επιστήμη υπερτερούν της πολιτικής» ή ότι «ο πολιτισμός χτίζει τη συνοχή των κοινωνιών και βοηθά στη συνέχειά τους» ή ακόμη ότι «η βία φαίνεται δομική».

Μερικές φορές αρκεί ένα ευτυχώς (περίπτωση Κάφκα) ή ένα δυστυχώς (το 3ο μνημόνιο που ψήφισε η πρώτη φορά Αριστερά). Δεν διστάζει επίσης να εκφράσει τη γνώμη της για την πολιτική σκηνή της χώρας, λέγοντας ότι -αλίμονο!- σε αυτήν κυριαρχούν -πάλι- τα θλιβερά δύο βήτα της ελληνικής μοίρας: βία και βλακεία.

Εμφανείς οι δημοκρατικές της πεποιθήσεις όπως και η αγάπη της για τον πολιτισμό και την τέχνη, όπως και η απέχθειά της προς τον φασισμό και τις κάθε είδους δικτατορίες. Πρώτη είδηση για το 1952 λ.χ. επιλέγει την αποκρυπτογράφηση της Γραμμικής Β' από τους Βέντρις και Τσάτγουικ και σχεδόν τελευταία τις διαπραγματεύσεις του Σοφοκλή Βενιζέλου για είσοδο της Ελλάδας στο ΝΑΤΟ.

Δεν κρύβει τι την έχει σημαδέψει στη ζωή της. Η ρήση του Τζον Λένον λ.χ. ότι οι Beatles είναι πιο δημοφιλείς από τον Χριστό, η εικόνα του Τζίμι Χέντριξ να σπάει την κιθάρα του, ο Τζον Κένεντι να λέει ότι είμαστε όλοι Βερολινέζοι, ο Καραμανλής που αναρωτιέται ποιος κυβερνά αυτόν τον τόπο, η Μέριλιν Μονρόε και το φόρεμά της που το σηκώνει ο αεραγωγός, το Γούντστοκ, η αποκάλυψη το 1998 του υπέροχου αρχαίου θεάτρου στη Λάρισα, το Πολυτεχνείο, ο Μάης του '68, ο Πιοτρ Κροπότκιν και η θεωρία του τής αλληλεγγύης.

Ενα μαγευτικό ταξίδι το βιβλίο στον αιώνα των πιο δραματικών αλλαγών, στον αιώνα που άλλαξε τα πάντα στη συνύπαρξη, που διέγραψε με μια μονοκοντυλιά ό,τι είχε προηγηθεί στην οικονομία και στην τεχνολογία, στις συγκοινωνίες και τη σεξουαλική απελευθέρωση, που έφερε τα πάνω κάτω στην επικοινωνία αλλά και στις κοινωνικές σχέσεις.

Μια ματιά διαφορετική, τόσο στην Ελλάδα όσο και σε όλον τον πλανήτη. Γιατί διαφορετική; Διότι η ίδια έχει υπηρετήσει την παλιά καλή δημοσιογραφία -συναρπαστική όπως την αποκαλεί- και αυτή η δημοσιογραφία είχε μέτρο την ανιδιοτέλεια, την αποκάλυψη, την προσωπική έρευνα, ασκούσε κριτική στην εξουσία και όχι στην κοινωνία όπως ξεδιάντροπα συμβαίνει σήμερα.

* Απόσπασμα από τη χθεσινή παρουσίαση του βιβλίου της Λίνας Αλεξίου «Στιγμές του 20ού αιώνα» στις εκδόσεις Γαβριηλίδης

 

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
Οι πολιτικοί αντίπαλοι... κι ο Αίσωπος
Ξεκινάμε με τον Αίσωπο, πολυταξιδεμένο, λένε, άντρα του 6ου π.Χ. αιώνα με κοφτερό μυαλό και σκωπτικό πνεύμα. Τους μύθους που του αποδίδονται δεν τους ξέρουμε όλους -είναι και πολλοί και καλοί. Ενας απ’ αυτούς...
Οι πολιτικοί αντίπαλοι... κι ο Αίσωπος
ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
Ο Κονδύλης και η γενιά του ’60
​Η πνευματική διαδρομή του Παναγιώτη Κονδύλη, εξέχοντος διανοητή [1943-1998], προσεγγίζεται έως τώρα ιδεαλιστικά κυρίως και όχι ιστορικο-υλιστικά, έξω από τις κοινωνικές συνθήκες. Το επιχειρεί αυτό στο...
Ο Κονδύλης και η γενιά του ’60
ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
Για τα ένστικτα του λαού
To έχω ξανασημειώσει (Μέτερλινκ, «Αφορισμοί», εκδόσεις Στιγμή): «Καμία κυβέρνηση δεν θα είναι ποτέ καλή, διότι ο μαζοποιημένος άνθρωπος είναι ένα τόσο ηλίθιο ζώο, που δεν αφήνεται να καθοδηγηθεί από τους...
Για τα ένστικτα του λαού
ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
Αντίο, εραστή του καλού γούστου...
Ο Σταύρος Λαγκαδιανός γεννήθηκε (1954) και μεγάλωσε στον Πειραιά. Σπούδασε νομικά και ασκούσε τη δικηγορία, το πάθος του, όμως, ήταν η συγγραφή βιβλίων. Ευτύχησε να απολαύσει τη στενή φιλία του Γιάννη Ρίτσου,...
Αντίο, εραστή του καλού γούστου...
ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
Ξεγυμνώνοντας τις εξουσίες
Ολα τα βιβλία του Κυριάκου Σιμόπουλου, παρά τις μικρές επικαλύψεις ή επαναλήψεις, είναι δραματικά επίκαιρα -κι έτσι θα μείνουν εσαεί όσο οι εξουσίες αποθρασύνονται και όσο οι κόλακες πολλαπλασιάζονται.
Ξεγυμνώνοντας τις εξουσίες
ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
Λογοτεχνία
Χαίρεσαι ν’ ακούς συναδέλφους να μιλάνε για λογοτεχνικά βιβλία, τι προτιμάνε, ποιοι συγγραφείς τους ενθουσιάζουν, ποιοι τους κουράζουν και ποιοι τους ψυχαγωγούν... Δεν έχει σημασία να αναφερθούν ονόματα, αλλά...
Λογοτεχνία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας