• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 23.1°C / 27.4°C
    1 BF
    51%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 18.1°C / 23.8°C
    0 BF
    71%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    22°C 19.0°C / 23.8°C
    1 BF
    68%
  • Ιωάννινα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    16°C 15.9°C / 15.9°C
    1 BF
    100%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 15.9°C / 16.9°C
    0 BF
    88%
  • Βέροια
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    20°C 17.5°C / 22.0°C
    2 BF
    80%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    16°C 16.2°C / 18.3°C
    0 BF
    72%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    22°C 18.6°C / 24.7°C
    1 BF
    72%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    24°C 23.8°C / 27.2°C
    2 BF
    73%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    23°C 17.9°C / 22.9°C
    0 BF
    64%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    26°C 23.5°C / 27.9°C
    1 BF
    53%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 21.6°C / 26.8°C
    0 BF
    73%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    24°C 20.9°C / 23.9°C
    2 BF
    94%
  • Λάρισα
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 18.9°C / 19.5°C
    0 BF
    72%
  • Λαμία
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 19.5°C / 24.6°C
    2 BF
    50%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    24°C 19.8°C / 24.9°C
    3 BF
    88%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    25°C 23.3°C / 27.6°C
    2 BF
    54%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    22°C 16.3°C / 21.6°C
    1 BF
    76%
  • Κατερίνη
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    21°C 18.2°C / 23.9°C
    1 BF
    81%
  • Καστοριά
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    17°C 16.8°C / 16.8°C
    1 BF
    82%

«Μετά την καταστροφή των Ψαρών», Νικόλαος Γύζης

Mύθος και λόγος των κοινωνιών

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

Ας μη βιαστούμε να αποφανθούμε αξιωματικά ότι ο μύθος είναι ή δεν είναι λόγος. Στις πρώτες κοινωνίες είναι σαφώς μια προεπιστημονική αποτύπωση, αρχικά των πρώτων γνώσεων για τη φύση και τη ζωή και στη συνέχεια της πρώτης τραυλής μετάφρασης του άγνωστου και του περιβάλλοντος.

Σε μύθους βασίστηκαν τα πρώτα μεγάλα κείμενα του Ομήρου και του Ησίοδου, των διαφωτιστών προσωκρατικών, των μεγάλων τραγωδών, ακόμη και του Πλάτωνα. Μέσα απ’ αυτούς αντλήθηκαν οι μεγάλες αξίες του δικαίου και της ελευθερίας και της ίδιας της επιστήμης. Δεν χρειάζεται να τους απορρίπτουμε ή να τους χλευάζουμε και να τους υποτιμούμε χωρίς πρώτα να δούμε την πηγή τους, τον λόγο κατασκευής τους.

Δεν γίνεται λόγος για συλλογικό ασυνείδητο αλλά για μια λαχτάρα του μικρού και αδύναμου ανθρώπου να συλλαβίσει την πραγματικότητα και να την αντιστρέψει, να τη μεταφέρει στα όρια της διανοητικής του επάρκειας. Δύσκολα πράγματα, που απαιτούν τόλμη και φαντασία, αλλά και γερή κατανόηση της μικρότητάς μας, που απορρέει βέβαια από τη θνητότητα και το χάος του σύμπαντος.

Γελιόμαστε όσοι δεν αναγνωρίζουμε τη σημασία των μύθων στον λόγο των κοινωνιών ακόμη και σήμερα, σε μια κορυφαία στιγμή για την επιστήμη και τις υλικές της κατακτήσεις. Φαινόμαστε να ’χουμε βαθιά ριζωμένη μέσα μας την ανάγκη να φτιάχνουμε την πραγματικότητα σύμφωνα με τη λαχτάρα μας να την ξεπεράσουμε, να την κάνουμε πιο υποφερτή, ειδικά όταν ζούμε σε δύσκολες και ανελεύθερες συνθήκες, όταν κινδυνεύει η μικρή μας ταυτότητα.

Δεν πράττουμε ορθά όταν αφαιρούμε από τον μύθο τον συμβολισμό του, την αλληγορία του ή όταν περιφρονούμε την πηγή του. Στο βάθος του μύθου κρύβεται η πνευματική αφύπνιση του ανθρώπου, η γραμματική του και το συντακτικό του (η κραυγή, ο θυμός, ο χορός και λοιπά).

Να, λ.χ., είμαστε στον εικοστό πρώτο αιώνα και η πλειονότητα των κατοίκων του πλανήτη εξακολουθούμε να πιστεύουμε στον μεγαλύτερο μύθο που γέννησαν οι κοινωνίες - κι εννοώ τις θρησκείες βεβαίως.

Ξεριζώνονται οι θρησκείες από τον νου; Εμ, δεν ξεριζώνονται όσο κι αν η επιστήμη βοηθά (και βοά) ώστε να μας πείσει για τη μεγάλη αυτή πλάνη της ανθρωπότητας.

Η εξουσία βεβαίως έχει άκρως φιλικές σχέσεις με τους μύθους διότι γνωρίζει καλά ότι αυτοί (οι μύθοι) είναι αρεστοί στους εξουσιαζόμενους και άρα μπορεί εύκολα -χρησιμοποιώντας τους- να τους χαλιναγωγήσει, να τους χειραγωγήσει, να τους καταστήσει άβουλα όντα (και στη συνέχεια να γλεντάει εις υγείαν των κορόιδων).

Και όταν βλέπει ότι οι υπάρχοντες μύθοι δεν αρκούν, τότε κατασκευάζει καινούργιους, ενδύοντάς τους με εθνική υπερηφάνεια και φιλότιμο.

Παρ’ όλα αυτά, επιμένω ότι είναι φρονιμότερο να προσεγγίζουμε την ουσία του μύθου με περισσότερο ανοιχτό μυαλό ώστε να μην πληγώνουμε με την οιονεί επιστημονική απολυτότητά μας όσους τους πιστεύουν και τους θεωρούν κτήμα τους στη συνείδησή τους.

Εάν απαλειφθεί ο φανατισμός των πιστών και φανερωθεί η σκοπιμότητα της εξουσίας, θα είμαστε πιο ανεξάρτητοι στο να σχηματίσουμε μια οντική αφήγηση των μύθων που μας περιζώνουν.

Ποιος νοιάζεται για το πότε υψώθηκε το λάβαρο του ξεσηκωμού ή για το αν υπήρχαν κρυφά σχολειά ή όχι; Είναι βέβαιο ότι ο φανατισμός διακατέχει και τους μεν και τους δε. Οπότε;

 

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
Οι γελοιοποιούμενοι
Γούστο έχει ότι όλοι αυτοί δηλώνουν υπερέλληνες, ότι προασπίζονται τα ελληνικά ιδεώδη [να μας εξηγήσουν κάποια στιγμή ποια ακριβώς είναι αυτά τα ιδεώδη]. Μήπως το άκαπνον της υπόστασής τους και η απέχθειά τους...
Οι γελοιοποιούμενοι
ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
Συντηρητικοί και επαναστάτες
Τρανταχτά μυαλά έχουν μιλήσει για τη βλακεία και την ευφυΐα των μαζών. Βλάκες, λένε, είναι οι συντηρητικοί και ευφυείς οι επαναστάτες -αφού λοιπόν σήμερα δεν βρίσκεις επαναστάτες εύκολα συνάγεται ότι είμαστε...
Συντηρητικοί και επαναστάτες
ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
Το ιστορικό «Καφέ Κήπος» στα Χανιά
Μικρά, στρογγυλά, μαρμάρινα τραπεζάκια, πλαισιωμένα με άνετες ξύλινες καρέκλες με δερμάτινο κάθισμα. Λιτοί πολυέλαιοι, πίνακες και καθρέφτες, βαριά και κομψοτεχνημένα πράσινα και κίτρινα ριντό, κίονες, λείο,...
Το ιστορικό «Καφέ Κήπος» στα Χανιά
ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
Mαγιάτικα τινά
Ταυτισμένος με την εξέγερση των λαών είναι ο Μάης, κυρίως στη Γαλλία. Παρ' ότι δεν έχει μείνει τίποτε όρθιο και πολλοί από τους πρωταγωνιστές κουράστηκαν και πήγαν σε δώματα εξουσίας, ο μήνας έχει γίνει κάτι...
Mαγιάτικα τινά
ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
Ο δήμος, ο νόμος, το τείχος
Σήμερα δεν υπάρχουν τείχη, η χώρα είναι μπάτε σκύλοι, αλέστε, οι πολίτες της δεν είναι υποχρεωμένοι να την υπερασπίζονται διότι οι ηγέτες της αποφάσισαν ότι είναι καλύτερα να εκχωρήσουμε την εθνική κυριαρχία...
Ο δήμος, ο νόμος, το τείχος
ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
Η αποδυνάμωση των πέντε αισθήσεων
Παρατηρείται μες στην πανδημία μια απίσχνανση των αισθήσεων -λίγες οι προσλαμβάνουσες έτσι κι αλλιώς. Βλέπουμε τους τέσσερις τοίχους του σπιτιού, τον φούρναρη και τους υπαλλήλους των σούπερ μάρκετ· το πολύ.
Η αποδυνάμωση των πέντε αισθήσεων

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας