Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Παραδοξότητες

Τάσος Τσακίρογλου - Εφημερίδα τών Συντακτών

efsyn.gr/Sebastian Gansrigler

Παραδοξότητες

  • A-
  • A+

Στο νέο του βιβλίο «Η κοινωνία των ίσων» (Εκδόσεις Πόλις) ο σπουδαίος Γάλλος κοινωνιολόγος Πιέρ Ροζανβαλόν, στην ανάλυσή του για την κρίση που περνά η έννοια της ισότητας, περιγράφει το περίφημο «παράδοξο του Bossuet». Αυτό, όπως λέει, συνίσταται στο γεγονός ότι στις μέρες μας «έχουμε μια γενική απόρριψη της σημερινής μορφής της κοινωνίας, η οποία συνυπάρχει με μια μορφή αποδοχής των μηχανισμών που την παράγουν».

Εκφραση αυτού του παράδοξου είναι πως, ενώ η συντριπτική πλειονότητα καταγγέλλει τις ανισότητες (υπερβολικά μπόνους, υπέρογκες αμοιβές, φοροαπαλλαγές κ.λπ.), ταυτόχρονα υπάρχει μια μορφή σιωπηρής ανοχής απέναντί τους. Στην ουσία, όπως λέει ο Ροζανβαλόν, «οι άνθρωποι αποκηρύσσουν γενικά αυτό στο οποίο συγκατατίθενται ειδικά».

Ενα άλλο παράδοξο επισημαίνει ο σημαντικός Βρετανός καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης Κόλιν Κράουτς, στο δικό του τελευταίο βιβλίο, υπό τον τίτλο «Ο περίεργος μη θάνατος του νεοφιλελευθερισμού» (Εκδόσεις Εκκρεμές). Διαπιστώνει πως ενώ η πρόσφατη χρηματοπιστωτική κρίση, που ξεκίνησε το 2008, απέδειξε τη φενάκη της ικανότητας των λεγόμενων αγορών να αυτορρυθμίζονται και να προάγουν το κοινό καλό, η κυριαρχία των ιδεών του νεοφιλελευθερισμού συνεχίζεται και κρατά αιχμάλωτες τις συνειδήσεις.

Αποδίδει δε αυτό το φαινομενικά παράδοξο στην απόκρυψη του γεγονότος ότι στη μάχη μεταξύ των κρατών και των αγορών υπάρχει και ένας (αφανής) παίκτης, οι «εταιρείες-γίγαντες», μεταξύ των οποίων και οι χρηματοπιστωτικές, οι οποίες έχουν καθυποτάξει τόσο τις αγορές όσο και τα κράτη και μπορούν να «ψωνίζουν καθεστώς» αναλόγως των συμφερόντων τους, διαβρώνοντας έτσι κάθε έννοια δημοκρατίας.

Επί της ουσίας αυτά τα δύο παράδοξα δημιουργούν το καθεστώς κοινωνικής σχιζοφρένειας που βιώνουμε σήμερα και το οποίο χρήζει θεωρητικής, πολιτικής, αλλά και ψυχαναλυτικής μελέτης. Ο βαθύς διχασμός του καθενός μας ανάμεσα σ’ αυτό που είμαστε (ή μας έχει κάνει η κοινωνία των αγορών) και σ’ αυτό που θέλουμε ή φανταζόμαστε ότι είμαστε ή, πολύ περισσότερο, σ’ αυτό που μπορούμε να γίνουμε, μας εγκλωβίζει σε μια κατάσταση παθητικότητας και απραξίας που εξυπηρετεί με τον καλύτερο τρόπο την υπάρχουσα τάξη πραγμάτων.

Η όποια Αριστερά ευαγγελίζεται την αλλαγή θα πρέπει να ασχοληθεί σοβαρά με τα προβλήματα αυτά, στα οποία, όπως δείχνει και η καθημερινή εμπειρία, δεν διαθέτει ανοσία. Η σιωπηρή αποδοχή πολλών πλευρών ενός άρρωστου συστήματος και η πρόσδεση σε νοοτροπίες και συμπεριφορές που παραπέμπουν σε καθεστώτα ιεραρχίας, υποταγής, εκμετάλλευσης και ετερονομίας δεν είναι προνόμιο των «άλλων», αλλά βρίσκονται καλά κρυμμένα και στον δικό της πυρήνα.

Ενα πολιτικό πρόγραμμα (εάν υποθέσουμε ότι υπάρχει τέτοιο) δεν αποτελεί παρά την πυξίδα που οδηγεί στην Ουτοπία, στη Γη της Επαγγελίας ή στον επιθυμητό πολιτικό προορισμό. Ωστόσο, «πρώτη ύλη» αποτελούν οι άνθρωποι και όσο αυτοί αντιμετωπίζονται στο επίπεδο της «διαχείρισης πραγμάτων», δηλαδή γραφειοκρατικά και διοικητικά, ο προορισμός αυτός θα θολώνει και θα απομακρύνεται.

Πρέπει να απαντήσουμε στο γιατί ένα σημαντικό μέρος της κοινωνίας κλείνει τα μάτια, βουλώνει τ’ αυτιά και σφυρίζει αδιάφορα όταν έρχεται η ώρα της πράξης. Τα παράδοξα, ακόμα και εάν τα κατονομάσουμε (του Bossuet κ.λπ.), δεν ερμηνεύονται και δεν ξεπερνιούνται. Η άρση τους προϋποθέτει μελέτη, ερμηνεία και ανάληψη πρωτοβουλιών. Και κυρίως, ειλικρίνεια.

ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Το ζώο που διαλέγει
«Είμαστε το επιλέγον ζώο και καμιά ποσότητα πίεσης, όσο εξαναγκαστική, σκληρή και άκαμπτη κι αν είναι, δεν έχει καταφέρει ποτέ να καταπιέσει εντελώς τις επιλογές μας και συνεπώς να καθορίσει ξεκάθαρα και...
Το ζώο που διαλέγει
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Το μονοπάτι το φτιάχνεις περπατώντας
Η καθημερινή εμπειρία ότι η κοινωνία μας είναι πιασμένη σε ένα δόκανο έλλειψης εναλλακτικών λύσεων και πολιτικών διεξόδων δημιουργεί μιαν αίσθηση ματαιότητας και μοιρολατρίας, η οποία συνήθως συνοψίζεται στη...
Το μονοπάτι το φτιάχνεις περπατώντας
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Στη θέση των άλλων
Η ενσυναίσθηση, η συμπάθεια, η συμπόνια, ο αλτρουισμός και η αλληλεγγύη ορίζουν μια ανθρώπινη περιοχή που οριοθετήθηκε εξελικτικά στη διάρκεια χιλιάδων χρόνων και αποτέλεσαν μια δέσμη ανθρώπινων...
Στη θέση των άλλων
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
«Τι είναι τελικά το νερό;»
Η πολλαπλότητα, η ποικιλομορφία, η πολυπλοκότητα, ακόμα και η αντιφατικότητα του κόσμου γύρω μας είναι που τον καθιστούν ενδιαφέροντα. Και ο καθένας από εμάς καλείται να κατανοήσει και διά της συμμετοχής να...
«Τι είναι τελικά το νερό;»
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Proud to be neoliberal (Υπερήφανος που είμαι νεοφιλελεύθερος)
Ο,τι και αν λέει ο κ. Μανδραβέλης για τον «παράδεισο» που έφτιαξε ο νεοφιλελευθερισμός στις χώρες όπου εφαρμόζεται, η αλήθεια είναι ότι η εφαρμογή του συνδυάστηκε με τον κρατικό αυταρχισμό και τον ακρωτηριασμό...
Proud to be neoliberal (Υπερήφανος που είμαι νεοφιλελεύθερος)
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Εκανε λάθος τελικά ο Κέινς;
Το 1930 και στη σκιά της Μεγάλης Υφεσης, ο Αγγλος οικονομολόγος Τζον Μέιναρντ Κέινς, στο βιβλίο του «Οικονομικές δυνατότητες για τα εγγόνια μας», επιχειρώντας να εξωραΐσει την καταθλιπτική διάθεση που...
Εκανε λάθος τελικά ο Κέινς;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας