Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο ξένος μέσα μας

Πως να είναι ο κόσμος με τα μάτια των άλλων;

EUROKINISSI/ΣΤΕΛΙΟΣ ΜΙΣΙΝΑΣ

Ο ξένος μέσα μας

  • A-
  • A+

«Ο ξένος είναι μέσα μας. Και όταν τον αποφεύγουμε ή τον καταπολεμούμε, παλεύουμε ενάντια στο ασυνείδητό μας – αυτό το “αλλότριο” της ανέφικτης “προσωπικής μας επικράτειας”». Αυτό αναφέρει για τους μετανάστες και τους πρόσφυγες η Τζούλια Κρίστεβα, παραθέτοντας ουσιαστικά τον Φρόιντ, ο οποίος, όπως λέει η μεγάλη Γαλλίδα ψυχαναλύτρια, δεν μιλάει για ξένους: «μας μαθαίνει να ανακαλύψουμε το ξένο μέσα μας. Είναι ίσως ο μόνος τρόπος για μην το καταδιώκουμε έξω».

Με αυτή την έννοια είμαστε όλοι ξένοι. Επιτομή της ανθρώπινης κατάστασης, περιστασιακά άρνηση ή επιβεβαίωσή της. Αντιφατικά όντα που αναζητούν διαρκώς ταυτότητα, που ψάχνουν εναγωνίως το «εμείς», που μαθαίνουν να το βρίσκουν στην ομοιότητα και να απορρίπτουν τη διαφορά.

Ομως είναι ακριβώς αυτή η διαφορά στο πρόσωπο του ξένου που αποδεικνύει τον πλούτο της ανθρώπινης ποικιλομορφίας και φανερώνει κατά την Κρίστεβα την «ανυπαρξία της κοινοτοπίας στον άνθρωπο». Κάθε ένας και ένα δακτυλικό αποτύπωμα, κάθε ένας και μια προσωπική ιστορία, μια νέα εκδοχή της ανθρώπινης περιπέτειας, ένα πρωτότυπο σενάριο.

Οι ξένοι προσφέρουν μια μοναδική ευκαιρία σ΄ εμάς τους (συγκυριακά) προνομιούχους, στους βολεμένους: να δούμε μια εκδοχή της δικής μας κατάστασης, να εκπαιδευτούμε να βλέπουμε τον κόσμο με τα μάτια των άλλων, να μάθουμε να μπαίνουμε στη θέση τους.

Προπαντός το τελευταίο. Ο ατομικισμός, ο εγωκεντρισμός και η περιχαράκωση που έχουν καλλιεργήσει οι συνθήκες του όψιμου καπιταλισμού δημιουργούν όχι μόνο την «Ευρώπη-φρούριο», αλλά και τον άνθρωπο-στρείδι. Κλειστό στο καβούκι του, φυλακισμένο στον περιοριστικό ορίζοντα των προσωπικών του εμπειριών και των ατομικών του συμφερόντων.

Τα μεγάλα φιλοσοφικά ρεύματα, μέχρι ενός ορισμένου βαθμού ο ιουδαϊσμός και ο χριστιανισμός, αλλά και η παράδοση του ουμανισμού στον Διαφωτισμό λειτούργησαν στο παρελθόν ως εκπαίδευση στην αποδοχή και ως ανάχωμα στην απόρριψη. Ο ίδιος ο Ιησούς εμφανίζεται ως «ξένος επί γης», ο οποίος ζητά την αποδοχή και την προσέγγιση. Αυτό δεν συνάδει με τον σημερινό φανατισμό των θρησκειών, με τους διαχωρισμούς, τις εντάσεις και τους αποκλεισμούς. Η διδασκαλία σήμερα δεν γίνεται στο όνομα της αλήθειας που, υποτίθεται, ότι εμπεριέχει ένα δόγμα, αλλά για να επιβεβαιώσει την ταυτότητα και να αποκλείσει την ετερότητα. Σ΄ αυτό το φως πρέπει να δούμε και τη θέση της διδασκαλίας των Θρησκευτικών, θέμα που επανήλθε για ακόμα μία φορά στην επικαιρότητα, βγάζοντας από τη μακαριότητα την κεφαλή της Εκκλησίας.

Η τραυματική εμπειρία του ναζισμού αποτελεί την επιτομή της προσπάθειας να επιβληθεί η ταυτότητα στην ετερότητα. Σ΄ αντίθεση με τη ρήση του Τερέντιου «Είμαι άνθρωπος, τίποτα από τ΄ ανθρώπινα δεν μου είναι ξένο», ο εθνικοσοσιαλισμός ενστερνίστηκε το δόγμα «Είμαι Γερμανός και κάθε τι άλλο μου είναι ξένο». Εξ ου και η τάση καθυπόταξης, εξόντωσης και εξαφάνισης κάθε ετερότητας: των αλλοεθνών, των ανάπηρων, των ομοφυλόφιλων, των Εβραίων, των κομμουνιστών κ.λπ..

Ο Φρόιντ μιλά για την προσπάθεια να προβάλουμε έξω από τον εαυτό μας αυτό που θεωρούμε μέσα μας επικίνδυνο και δυσάρεστο και να κατασκευάσουμε έναν ανησυχητικό «δαιμονικό σωσία». Ετσι, ο «άλλος» καταλήγει να είναι το (δικό μου) ασυνείδητο: ένας ξένος μέσα μου.

 

ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Μεταναστευτικό: σταύρωση χωρίς ανάσταση
Η υποκριτική χριστιανική Ευρώπη υπόσχεται μια διαρκή κοιλάδα των δακρύων για τους πρόσφυγες, αλλά και μια διαρκή επί γης τιμωρία για τους «χωρίς εναλλακτική» λαούς της. Ισως η ριζοσπαστική δημοκρατική...
Μεταναστευτικό: σταύρωση χωρίς ανάσταση
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Η ζωή δεν έχει οδηγίες χρήσεως
Η αδιαφορία για τις αιτίες των πραγμάτων, η επικράτηση της ασημαντότητας, η επιδεικτική άγνοια και πολύ χειρότερα η ημιμάθεια αποτελούν το τοξικό περιβάλλον της καθημερινότητας, μέσα στο οποίο καθίσταται όλο...
Η ζωή δεν έχει οδηγίες χρήσεως
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Ευφυΐα, σοφία, βλακεία και εκπαίδευση
«Η πολλαπλότητα της γνώσης δεν καλλιεργεί την εξυπνάδα», αν και «οι εραστές της σοφίας πρέπει να ξέρουν πολλά πράγματα». Μ’ αυτόν τον τρόπο ο Ηράκλειτος ο Εφέσιος έκανε τη διαφοροποίηση ανάμεσα στην πολυμάθεια...
Ευφυΐα, σοφία, βλακεία και εκπαίδευση
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Πόλεμος όλων εναντίον του εαυτού τους
Εάν ο 19ος αιώνας ήταν ο αιώνας στον οποίο άνθησαν οι «Μεγάλες Προσδοκίες» και το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα η εποχή των «Μεγάλων Υποσχέσεων», σίγουρα ο 21ος αμέσως με την είσοδό του κέρδισε τον τίτλο του...
Πόλεμος όλων εναντίον του εαυτού τους
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Η νεύρωση του ελέγχου
Τα περισσότερα από τα σημερινά προβλήματα προέρχονται από τη μονομανία και τον εθισμό μας στο δυτικό όνειρο του απόλυτου ελέγχου του κόσμου γύρω μας... Η προσέγγιση αυτή οδήγησε σε εκτροχιασμό τις αρχές του...
Η νεύρωση του ελέγχου
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Είναι η νεύρωση και η αλλοτρίωση το μέλλον μας;
Η αποξένωση από τους άλλους και τη φύση πρέπει να αρθεί και προϋπόθεση γι’ αυτό αποτελεί η συνειδητοποίηση του χαμένου μας εαυτού. Όπως είπε ο βιολόγος Τζούλιαν Χάξλεϊ, «ο άνθρωπος είναι η εξέλιξη που απέκτησε...
Είναι η νεύρωση και η αλλοτρίωση το μέλλον μας;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας