Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ποιος έχει (επιτέλους) τις απαντήσεις;
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ποιος έχει (επιτέλους) τις απαντήσεις;

  • A-
  • A+

ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΒΙΒΛΙΑ που μας ψυχαγωγούν, βιβλία που μας ταξιδεύουν στη χώρα της φαντασίας και άλλα που μας μαθαίνουν πράγματα για συγκεκριμένους τομείς της γνώσης. Συναντάμε όμως σπάνια και βιβλία που μας μυούν στο μυστήριο και στην τέχνη της ζωής. Που το περιεχόμενό τους, όπως το φως το φακού, δεν μας αποκαλύπτει μόνο πράγματα μέσα στο σκοτάδι, αλλά μας κάνει να καταλαβαίνουμε το μέγεθος του σκοταδιού, δηλαδή της άγνοιάς μας.

ΕΝΑ ΤΕΤΟΙΟ ΒΙΒΛΙΟ ΕΙΝΑΙ και το «Γνώση, άγνοια, μυστήριο», του Εντγκάρ Μορέν, το οποίο κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου. Ο 97χρονος Γάλλος φιλόσοφος, στη δύση πλέον της βιολογικής του πορείας, «κοιτά» με κριτικό και αναδρομικό βλέμμα την ανθρώπινη περιπέτεια, μέσα από τις τρεις συνιστώσες του τίτλου του βιβλίου. «Η έκπληξη είναι η αρχή της φιλοσοφίας και αυτό που βρίσκουμε στο τέλος της. Το σύμπαν είναι εκπληκτικό, η ζωή είναι εκπληκτική, ο άνθρωπος είναι εκπληκτικός» γράφει, αποκαλύπτοντας ότι το απορείν και το θαυμάζειν, η ικανότητα να νιώθουμε έκπληξη για τον κόσμο γύρω μας είναι η αρχή κάθε γνώσης.

 

Ο Μορέν ασκεί καταλυτική κριτική στη σημερινή κυριαρχία της τεχνοκρατίας και αμφισβητεί τα θεμέλια της κοινωνικής λειτουργίας της επιστήμης, λέγοντας ότι αυτή «μας κατέστησε γνώστες των γραναζιών της μηχανής, μα αδαείς όσον αφορά τη μηχανή την ίδια». Μια μεγα-μηχανή που κατακερματίζει τη γνώση, διαλύει τον κοινωνικό ιστό, αποδιοργανώνει τον άνθρωπο. Εξειδίκευση, ατομικισμός, αλλοτρίωση. Ενας μονοδιάστατος (και μισερός) άνθρωπος σε μια κοινωνία υπερμεγέθη και πολυσύνθετη.

Χαρακτηριστικό αυτής της κοινωνικής, όπως και τη φυσικής, πραγματικότητας -τονίζει ο Μορέν- είναι η υπερπολυπλοκότητα, η οποία «εμπεριέχει πληθυντικότητα και δη ετερογένεια, πραγμοποίηση, φανταστικό, αβεβαιότητα, άγνωστο και, τέλος, μυστήριο». Οι αναφορές στο άγνωστο και στο μυστήριο δεν παραπέμπουν σε κάποιου είδους αγνωστικισμό, αλλά στη διαλεκτική γνώσης-άγνοιας και στην αναγκαστική μερικότητα και σχετικότητα της πρώτης, εξαιτίας του ιστορικού της χαρακτήρα.

Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ είναι παιδί του σύμπαντος, φτιαγμένος από το υλικό των άστρων, ριγμένος στις ίδιες δίνες, αφημένος στις ίδιες αβεβαιότητες, έρμαιο πολλές φορές του τυχαίου, το οποίο, όπως λέει ο Μορέν, «είναι τέκνο του χάους που παρέμεινε μέσα στον κόσμο». Το τυχαίο είναι πανταχού παρόν, αλλά το σύμπαν δεν εξαρτάται μόνο από το τυχαίο. Κάπου εδώ παρεμβαίνει και η ανθρώπινη συνείδηση, η οποία «είναι το τελικό προϊόν του ανθρώπινου πνεύματος, αλλά, όπως κάθε τελικό προϊόν, είναι το πιο πολύτιμο και συνάμα το πιο εύθραυστο, έτοιμο να ξεψυχήσει, να σβήσει».

Αυτή η συνείδηση «θα έπρεπε να είναι το μέλλον του ανθρώπου». Η συνείδηση δηλαδή σαν ουτοπία και σαν τόπος προορισμού -ατομικού και συλλογικού. Το δίπολο για το μέλλον μας περιγράφεται από την αντιφατικότητα του όρου που εισάγει ο Μορέν, του homo sapiens/demens, δηλαδή του έμφρονος/παράφρονος ανθρώπου.

Και, φυσικά, οι εξελίξεις σχετικά με την παρέμβαση στην ανθρώπινη φύση από τη γενετική ή «το όνειρο μιας ανθρώπινης κοινωνίας ολοκληρωτικά αυτοματοποιημένης υπό την εξουσία του αλγόριθμου» θα οδηγούσε όχι στον υπεράνθρωπο, αλλά στον απάνθρωπο. Και αυτό γιατί ο άνθρωπος, όπως και η ιστορία, δεν είναι αλγοριθμοποιήσιμος και προβλέψιμος. Ενα βιβλίο-φόρος τιμής στο ανθρώπινο πλάσμα και στον κόσμο του, στην ταυτότητα και στην αντιφατικότητά του.

 

ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Ενας Αμερικανός στην Ηπειρο
O, βραβευμένος με Γκράμι, μουσικός παραγωγός, κριτικός και φιλόσοφος Κρίστοφερ Κινγκ κάνει την... έκπληξη με το βιβλίο του «Ηπειρώτικο μοιρολόι», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Δώμα».
Ενας Αμερικανός στην Ηπειρο
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Παρακμή ή κατάρρευση του δυτικού πολιτισμού;
Ενα μυθοπλαστικό ταξίδι στο έτος 2393, σε έναν κόσμο αγνώριστο, μετά τη Μεγάλη Κατάρρευση του 2093 κατά την οποία «η αποσύνθεση του στρώματος πάγου της Ανταρκτικής προκάλεσε τη μαζική μετανάστευση και την...
Παρακμή ή κατάρρευση του δυτικού πολιτισμού;
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Αρκεί το «Πρώτη φορά Αριστερά»;
Την επιστροφή της ελπίδας με την εκλογική νίκη του ΣΥΡΙΖΑ τον Ιανουάριο του 2015, αλλά και τη δραματική πορεία από την «ανταρσία» στον συμβιβασμό του περσινού Ιουλίου επιχειρούν να αναλύσουν και να ερμηνεύσουν...
Αρκεί το «Πρώτη φορά Αριστερά»;
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Eνας οδηγός επιβίωσης στην πολιτική
Ο Μαξ Βέμπερ μελετά τις βασικές χώρες της Ευρώπης και τις ΗΠΑ και αναλύει τη μετάβαση από τα κόμματα των αρχόντων, των ευγενών και των γαιοκτημόνων στα σύγχρονα κόμματα της φιλελεύθερης δημοκρατίας, τα οποία...
Eνας οδηγός επιβίωσης στην πολιτική
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Η ψυχική υγεία σε καιρό κρίσης
Δέκα χρόνια μετά το ξέσπασμα της χρηματοπιστωτικής κρίσης και το νέο τεύχος του περιοδικού «ΟΥΤΟΠΙΑ» (αριθμός 126), που εκδίδει ο Ευτύχης Μπιτσάκης, επιχειρεί να δώσει απάντηση στο «τι μπορούμε να κάνουμε ώστε...
Η ψυχική υγεία σε καιρό κρίσης
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Τι μπορεί να μας πει σήμερα ο Επίκτητος;
Ο στωικός φιλόσοφος Επίκτητος κατά έναν τρόπο είναι ένας προφήτης του κόσμου που έρχεται και ένας αντίλαλος του κόσμου που φεύγει. Μας καλεί να κατακτήσουμε κυρίως το εσωτερικό κάστρο και να αποβάλουμε τους...
Τι μπορεί να μας πει σήμερα ο Επίκτητος;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας