Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το ραγισμένο γυαλί του φιλελευθερισμού

Το ραγισμένο γυαλί του φιλελευθερισμού

  • A-
  • A+

Μια σειρά από ιστορικούς αναχρονισμούς μάς υπενθυμίζει ότι στην πολιτική δεν υπάρχουν κενά: εθνικισμός, ρατσισμός, φασισμός, αβυσσαλέες ανισότητες, διευρυμένη φτώχεια.

Σύμφωνα με τον Ιμάνουελ Βαλερστάιν, η «επανάσταση» του 1968 και η κατάρρευση του πρώην ανατολικού μπλοκ, αρχής γενομένης από το 1989, αποτελούν σε επίπεδο παγκόσμιας ιστορικής εξέλιξης ένα μεγάλο, ενιαίο γεγονός, το οποίο αποδόμησε τη φιλελεύθερη ιδεολογία.

«Η έξαψη του 1968 σύντομα θα εξασθενούσε και θα καταπνιγόταν. Ομως το ραγισμένο γυαλί της φιλελεύθερης συναίνεσης δεν μπορούσε να ξανακολλήσει», γράφει ήδη από το 2002 στο βιβλίο του «Μετά τον φιλελευθερισμό».

Εκφράζει μάλιστα την πεποίθηση ότι η ιδεολογία αυτή, ως αποτελεσματικό και οργανωμένο πολιτικό σχέδιο, έχει τελειώσει και ότι «βρίσκεται πλέον σε διαδικασία κατάρρευσης υπό το βάρος της οργανικής κρίσης της καπιταλιστικής κοσμο-οικονομίας».

Η χρηματοπιστωτική κρίση που ξεκίνησε το 2008, ως «συνέχεια» των κρίσεων στη νοτιοανατολική Ασία και στη Ρωσία, αποσταθεροποίησε ακόμα περισσότερο αυτό το καθεστώς της φιλελεύθερης συναίνεσης, η οποία, υπό το βάρος της αχαλίνωτης παγκοσμιοποίησης που η ίδια έθεσε σε λειτουργία, έφτασε οριστικά στα όριά της.

Οι σημερινοί σπασμοί, με τη μορφή επιστροφής στον προστατευτισμό, στην εθνική περιχαράκωση και στις συντηρητικές ιδεολογίες, εκφράζουν μιαν απελπισμένη και αδιέξοδη αντίδραση στον φιλελευθερισμό, ο οποίος διέψευσε όλες του τις επαγγελίες: ελευθερία του ατόμου, ελευθερία μετακίνησης, προστασία της ιδιωτικότητας και των δικαιωμάτων, ελευθερία των συμβάσεων.

Στην ουσία αυτοαναιρέθηκε, αποδεικνύοντας ότι όλες οι αρχές του ήταν υπονομευμένες εξαρχής. Σήμερα παντού το άτομο είναι δέσμιο και καταπιεσμένο -πλην των κυρίαρχων οικονομικών και πολιτικών ελίτ–, οι ελευθερίες φενάκη και ο πλανήτης σε θανάσιμο κίνδυνο εξαιτίας της απληστίας αυτών ακριβώς των ελίτ που κυβερνούν.

Το περίφημο ιδεολόγημα του «τέλους της Ιστορίας» δεν εξέφραζε παρά την ψευδαίσθηση των φιλελευθέρων ότι το σύστημα του 19ου αιώνα αποτελούσε την κορωνίδα της ανθρώπινης προόδου, οπότε δεν είχαν παρά να το τελειοποιήσουν. Ομως, όπως πολύ σωστά λέει ένα γνωστό ρητό, «ουτοπία δεν είναι να πιστεύεις ότι τα πράγματα θα αλλάξουν, αλλά ότι θα παραμείνουν τα ίδια».

Η διαφορά με τον 20ό αιώνα είναι ότι σήμερα η παρηκμασμένη φιλελεύθερη δημοκρατία αμφισβητείται ουσιαστικά μόνο από τα δεξιά, καθώς η Σοσιαλδημοκρατία παραμένει ένα άταφο πτώμα, ενώ η Αριστερά πολυδιασπασμένη και χωρίς συνεκτικό και ρεαλιστικό σχέδιο για το μέλλον.

Αντίθετα, στο συλλογικό φαντασιακό κυριαρχεί ακόμα η εντύπωση ότι είτε επιδιώκει τη διαχείριση του υπάρχοντος δήθεν με ανθρώπινο πρόσωπο, είτε επιμένει να ταυτίζεται με μοντέλα κυριαρχίας που αποδείχτηκαν ατελέσφορα για την ανθρώπινη χειραφέτηση.

Η ιστορία των ιδεών –και των προσπαθειών εφαρμογής τους– προσφέρει ένα τεράστιο απόθεμα γνώσης και εμπειρίας, το οποίο όμως θα παραμένει ανεκμετάλλευτο, όσο στην Αριστερά θα επικρατεί η νοοτροπία του ενός και μόνου κατόχου της απόλυτης αλήθειας και η καχυποψία για όλους τους υπόλοιπους.

Σήμερα περισσότερο από ποτέ απαιτείται συλλογική επεξεργασία και δράση, αξιοποιώντας ως καύσιμο τις μέχρι τώρα κατακτήσεις. Οπως λέει ο Πασκάλ Μπρικνέρ: «Τι πρέπει να κρατήσουμε από τους Αρχαίους Ελληνες; Την ιδέα μιας συλλογικής συμμετοχής στα κοινά. Και από τον Διαφωτισμό; Το κριτικό πνεύμα συν τον ενθουσιασμό για το μέλλον». Και εγώ θα πρόσθετα: Και τα μαθήματα από την εμπειρία των λαθών του 20ού αιώνα!

ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Ενάντια στη νεοφιλελεύθερη μοιρολατρία
Η Αριστερά πρέπει να αποποιηθεί την κληρονομιά μιας οικονομίστικης ανάγνωσης των πραγμάτων και να στοχαστεί και να δράσει πολιτικά, εάν θέλει να αποτελέσει μια δύναμη πραγματικής κοινωνικής προόδου και να...
Ενάντια στη νεοφιλελεύθερη μοιρολατρία
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Ησυχα, η Αριστερά κοιμάται
Ο Εντσο Τραβέρσο -ίσως ο σημαντικότερος εν ζωή ιστορικός- χαρακτηρίζει τις περισσότερες από τις ακροδεξιές της Ευρώπης ως «μεταφασισμό», θέλοντας να καταδείξει ένα φαινόμενο σε μετάβαση. Ωστόσο...
Ησυχα, η Αριστερά κοιμάται
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Ρεαλισμός, βολονταρισμός και ψευδαισθήσεις
Η καθοριστική γερμανική επιμονή για ελάφρυνση του χρέους με σκληρή επιτήρηση και δικαίωμα βέτο της γερμανικής Βουλής, αλλά και τα ήδη υπογεγραμμένα από ελληνικής πλευράς για εποπτεία μακράς διάρκειας αποτελούν...
Ρεαλισμός, βολονταρισμός και ψευδαισθήσεις
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Η μοιραία σάγκα του νεοφιλελευθερισμού
Ηταν τόσο πειστική αυτή η σάγκα του νεοφιλελευθερισμού, ώστε έπεισε και πολλούς αριστερούς στοχαστές, ενώ, ελλείψει ουσιαστικά αντίπαλου δέους τις τελευταίες δεκαετίες, κυριάρχησε και στην κοινωνία μέσω ενός...
Η μοιραία σάγκα του νεοφιλελευθερισμού
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Τα πέντε μάτια με κοιτούν
Για όσους θεωρούν ότι οι δυτικές δημοκρατίες ξεκίνησαν με αγνές προθέσεις και εκφυλίστηκαν στην πορεία, τα γεγονότα αποκαλύπτουν μια αδυσώπητη αλήθεια: η δημοκρατία ήταν υποθηκευμένη από την αρχή και αφέθηκε...
Τα πέντε μάτια με κοιτούν
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Η χαμένη τιμή της παγκοσμιοποίησης
Στο επίκεντρο της μαζικής δυσαρέσκειας βρίσκονται κυρίως εμπορικές συμφωνίες όπως η TTP (Συμφωνία ΗΠΑ - 11 κρατών του Ειρηνικού) και η ΤΤΙΡ (HΠΑ - Ε.Ε.), οι οποίες πριμοδοτούν τις πολυεθνικές επιχειρήσεις και...
Η χαμένη τιμή της παγκοσμιοποίησης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας