Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
  • Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 16.7°C / 19.4°C
    2 BF
    63%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 16.7°C / 20.0°C
    2 BF
    67%
  • Πάτρα
    Σποραδικές νεφώσεις
    17°C 12.8°C / 20.0°C
    2 BF
    59%
  • Ιωάννινα
    Αραιές νεφώσεις
    16°C 12.8°C / 18.0°C
    3 BF
    39%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 15.0°C / 15.0°C
    2 BF
    58%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 15.6°C / 17.8°C
    2 BF
    69%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 19.0°C / 19.0°C
    2 BF
    32%
  • Αγρίνιο
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 5.6°C / 17.0°C
    2 BF
    59%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    21°C 21.0°C / 21.0°C
    2 BF
    78%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 19.0°C / 19.0°C
    1 BF
    68%
  • Ερμούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    18°C 18.0°C / 18.3°C
    4 BF
    77%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 15.0°C / 15.0°C
    2 BF
    82%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 17.0°C / 17.0°C
    4 BF
    63%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 18.0°C / 18.3°C
    4 BF
    68%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    18°C 16.7°C / 18.3°C
    2 BF
    64%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 25.0°C / 25.0°C
    4 BF
    29%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 15.0°C / 17.8°C
    1 BF
    67%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 14.4°C / 16.0°C
    3 BF
    59%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 15.6°C / 17.8°C
    1 BF
    83%
  • Καστοριά
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 19.0°C / 19.0°C
    2 BF
    32%
Ο τελευταίος άνθρωπος

Ο Φράνσις Φουκουγιάμα

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο τελευταίος άνθρωπος

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

Κάποτε, πριν από 30 χρόνια για την ακρίβεια, ο Φράνσις Φουκουγιάμα έγραψε «Το τέλος της ιστορίας και ο τελευταίος άνθρωπος». Μπεστ σέλερ! Δεκάδες χιλιάδες το αγόρασαν, τώρα πόσοι το διάβασαν, μη ρωτάς. Πάντως τον τίτλο τον θυμούνται - ένεκα πιασάρικος και θυμιστικός. Για να μην πολυμπερδευόμαστε, ο Ιάπωνας Αμερικανός (που λέει ότι είναι σκέτο Αμερικανός) διακήρυττε το τέλος της ιδεολογικής εξέλιξης της ανθρωπότητας, με την επικράτηση της αστικής δημοκρατίας και της ελεύθερης αγοράς ως αναπότρεπτης και αμετάκλητης μοίρας του πλανήτη εις τους αιώνας των αιώνων αμήν.

Να μην πολυμπερδευόμαστε είπα και πολυμπερδεμένα τα 'γραψα. Διορθώνομαι: ο Ιάπωνας Αμερικανός (που δηλώνει σκέτο Αμερικανός), το 1989, με την κατάρρευση των κομμουνιστικών καθεστώτων, υποστήριξε πως ό,τι είδαμε από επαναστάσεις είδαμε. Πλέον, οι αγορές θα κάνουν κουμάντο και οι αστικές δημοκρατίες θα είναι οι κολαούζοι. Τέρμα οι ιδεολογίες, μπάστα με τους - ισμούς. Ο,τι ζήσαμε (όσοι το έζησαν) ζήσαμε, τώρα περνάμε σε κοινωνίες μεταμοντέρνες, που ο καθείς δεν είναι για τον καθένα, μα για την πάρτη του.

Ως εδώ καλά. Λάθος δεν τον λες. Κάτι καλοκατάλαβε τότε ο σκέτο Αμερικανός καθηγητής πολιτικής οικονομίας, κάποιο δίκιο είχε. Ελα όμως που στα τριάντα του μακαρίτη, άλλαξε μυαλά. Και μας τα γύρισε ο Φουκουγιάμα, που τότε ήταν νέος και έλεγε αυτά, αλλά τώρα, 30 χρόνια μετά, λέει άλλα.

Πρόκειται περί παρεξήγησης! Τάδε έφη πριν από λίγο καιρό, πού αλλού; - σε γερμανικό περιοδικό. Εκεί διευκρίνισε πως όχι μόνο δεν ισχυρίστηκε ποτέ πως η φιλελεύθερη δημοκρατία είχε νικήσει παντού, αλλά μια και έχει πλέον νικήσει (κάπου εδώ βραχυκύκλωσα), επέμεινε πως αυτή είναι το «πιο βιώσιμο μοντέλο». Ποιες επαναστάσεις και οράματα; Ο φιλελευθερισμός είναι η λύση, που μπορεί, σου λέει, να μην είναι αναμάρτητος, αλλά «πιθανώς θα αυτοδιορθωθεί».

Και κάπως έτσι φτάνουμε στο ρεζουμέ της ιστορίας (όχι της παγκόσμιας - εδώ, του κειμένου): τι εστί αυτοδιόρθωσις του συστήματος, κύριε καθηγητά; Και μάλιστα «πιθανή» και ακόμα πιο μάλιστα «ιδεολογική», που με τη σειρά της περνάει και στον τρόπο οργάνωσης των κοινωνιών;

Πριν από δέκα χρόνια, η παγκόσμια οικονομία αναστατώθηκε όταν ο αμερικανικός κολοσσός Lehman Brothers κήρυξε πτώχευση. Τι ήταν αυτός ο... κολοσσός; Μια παγκόσμια (!) εταιρεία χρηματοοικονομικών υπηρεσιών.

Τι υπηρεσίες προσέφερε; Ελα μου ντε. Φύκια για μεταξωτές κορδέλες. Βαριέμαι και να τα αναλύσω: δημιουργούσαν αέρα κοπανιστό που αντιστοιχούσε σε χρηματοπιστωτικά προϊόντα (ούτε καν σε χρήμα) και τον πουλούσαν ή τον αντάλλασσαν. Αυτός ο αέρας έσκασε και μας πήρε παραμάζωμα.

Και ποιον υπηρετούσε; Εδώ σε θέλω, Φουκουγιάμα μου. Μήπως αυτό το «αόρατο χέρι» των γνωστών αγνώστων, που πέρα από τη ρύθμιση «των αγορών» αναλαμβάνει και ρυθμίσεις πολιτευμάτων, άρα και συνειδήσεων, οπότε από τους «-ισμούς» που μας κατήργησες, επιβίωσε, σαν τις κατσαρίδες, ένας και μοναδικός, που είναι και θα είναι, ο καπιταλισμός; (Με σθένος και ρυθμό να το διαβάσεις.)

Η απάντηση είναι: φυσικά και ναι. Οπότε; Πού κολλάει εδώ η «αυτοδιόρθωσις»;

Βρέθηκα τις προάλλες σε ορεινό χωριό ελληνικού νησιού. Εκεί, πάνω στην κουβέντα, γύρω από ένα γεμάτο τοπικά καλούδια τραπέζι (να 'ναι καλά οι άνθρωποι, γενναιόδωροι και αρχοντάδες), εις εκ των τραπεζοκαθήμενων είπε πως πολύ απογοητευμένος είναι γιατί καθόλου δεν είναι με τις τράπεζες που ακόμα στηρίζουμε.

Απογοητευμένος ήταν όχι με τον εαυτό του, μα με το σύστημα. Με το σύστημα που ανέλυσε ο Φουκουγιάμα εκ δεξιών στα 65 του και όλοι είμαστε κομμάτι του. Που δεν το θέλουμε, αλλά πού θα πάει, «θα διορθωθούν τα πράγματα».

Οχι από εμάς, φυσικά. Εμείς είμαστε αυτοδιορθωμένοι, ως ήδη έτοιμοι. Τι κι αν τ΄ αφεντικά - αφεντικά και οι απογοητευμένοι - απογοητευμένοι; Εμείς, εκεί! Ενάντια σε όλους, που όλοι ίδιοι είναι και να πάνε από κει που 'ρθαν. Εμείς, όμως, θα μείνουμε. Εδώ, μπάστακες.

Θα μείνουμε, γιατί χωρίς εμάς, ουδείς. Ουδείς δεν θα υπάρχει να απογοητεύει τη μικρο-ιστορία μας, που τέλος δεν έχει. Τι κι αν έχει πιαστεί το πλευρί μας, κοιμώμενοι μονόπαντα;... Εμείς είμαστε «ο τελευταίος άνθρωπος»!

  

ΝΟΡΑ ΡΑΛΛΗ
Παιχνίδια ενηλίκων
Τελευταίος περιστρεφόμενος δερβίσης, ο Μπαρόζο. Από μαοϊκός ιδεολόγος, έγινε πρωθυπουργός της Πορτογαλίας με το κεντροδεξιό κόμμα, ενεπλάκη σε σκάνδαλα υποβρυχίων (τα αντίστοιχα δικά μας) και μετά έγινε...
Παιχνίδια ενηλίκων
ΝΟΡΑ ΡΑΛΛΗ
«Πελάαατες μου!»
Το ζήσαμε κι αυτό. Η UBS, σου λέει, διέθετε μάλιστα ειδικό υπεράκτιο τμήμα ειδικά για τους Ελληνες πελάτες, που είχαν ειδικευτεί στο γνωστό μας «κομπόδεμα». Ηταν, από άποψη πλούτου, σου λέει, ένα από τα...
«Πελάαατες μου!»
ΝΟΡΑ ΡΑΛΛΗ
Εμπρός «πίσω»!
Αν έχεις αγοράσει ένα σπίτι με δάνειο, που το χρωστάς στην τράπεζα και αποφασίσεις να το πουλήσεις, αν δεν αποπληρώσεις αυτά που χρωστάς (ή εσύ ή ο επίδοξος αγοραστής), η τράπεζα σε αφήνει να το δώσεις; Φυσικά...
Εμπρός «πίσω»!
ΝΟΡΑ ΡΑΛΛΗ
Τα βιβλία των φτωχών
Σε τοπική διάλεκτο έγραφε (και γράφει) ο Καμιλέρι. Στη γλώσσα των «φτωχών». «Κανείς δεν θα σε καταλαβαίνει» του είχε πει ο εκδότης του. «Ας με καταλαβαίνουν 500 άνθρωποι, δεν πειράζει» είχε απαντήσει. Και τον...
Τα βιβλία των φτωχών
ΝΟΡΑ ΡΑΛΛΗ
Δουλίτσα να γίνεται
Είναι, τώρα, να μπλέκεις με τη γραφειοκρατία των ειδήσεων; Δουλίτσα να γίνεται. Και για τους μεν. Και για τους δε όμως. Και για τους οδηγούς ταξί και για τους «εξαιρετικά κερδοφόρους τραπεζικούς πελάτες»......
Δουλίτσα να γίνεται
ΝΟΡΑ ΡΑΛΛΗ
Καληνύχτα και καλή τύχη
Βρίσκονται όλοι τώρα εκεί, στο «μαγικό βουνό» (ήταν βλέπεις το Νταβός το σκηνικό του ομώνυμου βιβλίου του Τόμας Μαν), προσπαθώντας να μαζέψουν τ' ασυμμάζευτα ενός διαιρεμένου κόσμου. Του δικού μας. Και πάνω...
Καληνύχτα και καλή τύχη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας