• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 14.2°C / 17.9°C
    3 BF
    54%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 13.8°C / 17.5°C
    1 BF
    46%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 14.8°C / 18.4°C
    6 BF
    63%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 10.3°C / 15.9°C
    4 BF
    48%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 14.9°C / 14.9°C
    5 BF
    38%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 13.1°C / 16.4°C
    2 BF
    67%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 8.4°C / 10.4°C
    0 BF
    54%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 11.8°C / 19.6°C
    3 BF
    58%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 19.8°C / 22.5°C
    4 BF
    68%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    17°C 16.9°C / 16.9°C
    3 BF
    55%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 16.6°C / 19.1°C
    5 BF
    59%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 14.0°C / 14.6°C
    6 BF
    61%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    20°C 17.9°C / 19.9°C
    2 BF
    68%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 13.9°C / 14.5°C
    4 BF
    58%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 10.1°C / 14.5°C
    2 BF
    100%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 21.8°C / 23.8°C
    2 BF
    57%
  • Χαλκίδα
    Αραιές νεφώσεις
    16°C 14.3°C / 18.1°C
    5 BF
    47%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 14.3°C / 15.4°C
    1 BF
    47%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 13.9°C / 17.6°C
    3 BF
    57%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.8°C / 10.8°C
    3 BF
    89%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η εξάρτησή μας από τα πράγματα

  • A-
  • A+

Ο άνθρωπος είναι «σοφός» (sapiens), με την έννοια της ικανότητας οργανωμένης σκέψης, ομιλίας και φαντασίας, είναι όμως ταυτόχρονα και «τεχνίτης» (faber), δηλαδή ένα ον που μπορεί και κατασκευάζει εργαλεία για να λύνει καθημερινά προβλήματα, αλλά και να σχεδιάζει και να υλοποιεί τέχνεργα – σύνθετες και αναβαθμισμένες κατασκευές για κοινωνική χρήση.

Η ιστορική σύνδεση του ανθρώπου με τα πράγματα –εργαλεία ή προϊόντα– είναι μία από τις πλέον πολύπλοκες σχέσεις, με ισχυρές τάσεις ανάδρασης μεταξύ των δύο, η οποία μεταμόρφωσε κυριολεκτικά τον κόσμο μας, οδηγώντας στο σημερινό κρίσιμο σταυροδρόμι που ορίζεται από την κλιματική αλλαγή.

Στο βιβλίο του «Προς τα πού κατευθυνόμαστε; Η εξέλιξη των ανθρώπων και των πραγμάτων» (εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, μετάφραση Θεόδωρος Παραδέλλης) ο Βρετανός αρχαιολόγος Ιαν Χόντερ αναπτύσσει μια θεωρία αυτής της σχέσης κρατώντας αποστάσεις τόσο από τις γνωστές εξελικτικές προσεγγίσεις της βιολογίας όσο και από την «ιδέα της προόδου» που κυριάρχησε για περίπου δύο αιώνες στις κοινωνικές επιστήμες.

Το ερμηνευτικό εργαλείο του το ονομάζει «συνύφανση», την οποία ορίζει ως τη «διαλεκτική της στήριξης και της εξάρτησης μεταξύ ανθρώπων και πραγμάτων» και στόχος του είναι να μην πέσει στην παγίδα μιας τελεολογικής σκέψης που κυριάρχησε τον 19ο αιώνα.

Χρησιμοποιώντας παραδείγματα από την ανακάλυψη του τροχού και των φραγμάτων μέχρι τις μυλόπετρες άλεσης, ακολουθεί το μονοπάτι της αύξησης των πραγμάτων από τα οποία εξαρτήθηκε σταδιακά ο άνθρωπος, φτάνοντας μέχρι τον σημερινό υπερκαταναλωτικό πολιτισμό του καπιταλισμού, ο οποίος «καταβροχθίζει» ανθρώπους και πράγματα.

Το σχήμα του περιλαμβάνει τις σχέσεις ανθρώπων-πραγμάτων, πραγμάτων-πραγμάτων, αλλά και ανθρώπων-ανθρώπων, καθώς η πρόσβαση στα πράγματα και η κατοχή τους δεν είναι ίσες για όλους, αλλά γεννάνε και αναπαράγουν κοινωνικές ανισότητες, οι οποίες είναι σήμερα περισσότερο ορατές από ποτέ.

Εκείνο που λέει ο Χόντερ είναι ότι δεν υπάρχει μια καθορισμένη κατευθυντικότητα στην ιστορία, η οποία οδηγεί σε έναν συγκεκριμένο προορισμό, αλλά ότι μάλλον η πορεία είναι «μια μείξη της αιτιοκρατίας με την ενδεχομενικότητα». Υπογραμμίζει όμως τις δυσκολίες τού να «γυρίσουμε πίσω» αφότου έχουμε ήδη επιλέξει ένα συγκεκριμένο μονοπάτι. Φέρνει δε ως παράδειγμα τον πολιτισμό του αυτοκινήτου, καθώς οι πολεοδομικές μας επιλογές, αλλά και οι καθημερινές μας συνήθειες και υποχρεώσεις, καθιστούν πολύ δύσκολο έναν επανασχεδιασμό του τρόπου ζωής μας.

Ο Χόντερ δεν μελετά την ιστορία αταξικά, ούτε είναι κατά των υλικών αγαθών γενικώς και αορίστως. Αυτό που προτείνει είναι να αναθεωρήσουμε τις επιλογές μας και να σκεφτούμε πού ακριβώς βρισκόμαστε σήμερα, εάν δεν θέλουμε να καταστρέψουμε το περιβάλλον μέσα στο οποίο εκτυλίχθηκε η ανθρώπινη ιστορία μέχρι σήμερα.

Απαντά επίσης στην ψευδαίσθηση ότι οι τεχνολογικές λύσεις μπορούν να επιδιορθώσουν («techno-fixes») τις ζημιές που έχουμε κάνει στον πλανήτη. Υποστηρίζει ότι οι σύνθετες «λύσεις» της «γεωμηχανικής» ή της «κλιματικής μηχανικής» πιθανότατα θα αυξήσουν σε βάθος χρόνου τις «συνυφάνσεις» και τις προβληματικές εξαρτήσεις ανθρώπου-πραγμάτων-περιβάλλοντος, οδηγώντας σε νέα και πιο καθοριστικά αδιέξοδα.

Η εξάρτηση των ανθρώπων από τα πράγματα, τα οποία είναι από μόνα τους μπλεγμένα σε αλληλουχίες (τροχός, κινητήρας, αμορτισέρ, μπαταρίες, ηλεκτρικά αυτοκίνητα κ.ο.κ.) οδηγεί σε ακόμα μεγαλύτερη εξάρτηση και υποδούλωση σ’ αυτά.

Το βιβλίο του Χόντερ είναι μια γοητευτική περιπλάνηση στην ανθρώπινη περιπέτεια των τελευταίων εκατό χιλιάδων χρόνων, σε αναζήτηση ενός «κλειδιού» που θα «ξεκλειδώσει» την ερμηνεία της ιστορίας.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ
Μπορούμε να αλλάξουμε δρόμο;
Τα 15 μαθήματα του κορονοϊού μέσα από το νέο βιβλίο του αιωνόβιου φιλοσόφου και κοινωνιολόγου Εντγκάρ Μορέν που κυκλοφόρησε πριν από λίγες ημέρες και στην Ελλάδα.
Μπορούμε να αλλάξουμε δρόμο;
ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ
Βιοεξουσία και νεκροπολιτική
Στο δοκίμιό του ο Καμερουνέζος φιλόσοφος, με αφορμή την πανδημία του κορονοϊού, τονίζει ότι στη διάρκειά της οι κυβερνήσεις ουσιαστικά αποφασίζουν ποιος θα ζήσει και ποιος θα πεθάνει.
Βιοεξουσία και νεκροπολιτική
ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ
Μπορούν οι νεκροί να έχουν αναμνήσεις;
Στο βιβλίο της «Οι αναμνήσεις μιας νεκρής» η Χιλιανή Μαρία Λουίσα Μπομπάλ αναπλάθει το κοινωνικό περιβάλλον της δεκαετίας του 1930 περιγράφοντας την προσωπική της ιστορία. Με μία διαφορά: η πρωταγωνίστριά...
Μπορούν οι νεκροί να έχουν αναμνήσεις;
ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ
Τα ζώα είναι ο ηθικός μας καθρέφτης
Υπάρχουν βιβλία που παρά τη μικρή τους έκταση έχουν τεράστια σημασία για την πληροφόρηση, την ενημέρωση, αλλά και τη γνώση. Ενα απ’ αυτά είναι και το βιβλίο «Τα ζώα και εμείς» της Ελλης Βιντιάδη.
Τα ζώα είναι ο ηθικός μας καθρέφτης
ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ
Η τυραννία της ευτυχίας
Η ευτυχιοκρατία αποτελεί μετεξέλιξη του ρεύματος του New Age της δεκαετίας του 1970 και πετυχαίνει με ένα σμπάρο δυο τρυγόνια: και την αποχαύνωση του ατόμου, αλλά και την κοινωνική αδρανοποίησή του.
Η τυραννία της ευτυχίας
ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ
Ωφελέειν ή μη βλάπτειν
Το έξοχο βιβλίο «Ή μη βλάπτειν», με υπότιτλο «Ιστορίες για τη ζωή, τον θάνατο και τη χειρουργική εγκεφάλου», είναι η αυτοβιογραφία του κορυφαίου Βρετανού νευροχειρουργού εγκεφάλου, Χένρι Μαρς, τα τελευταία...
Ωφελέειν ή μη βλάπτειν

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας