Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ενας γοητευτικός και περίπλοκος εικοστός αιώνας
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ενας γοητευτικός και περίπλοκος εικοστός αιώνας

  • A-
  • A+

«Ο Τζον Χιγκς είναι συγγραφέας που ειδικεύεται στην εύρεση μη αντιληπτών μέχρι σήμερα αφηγήσεων, κρυμμένων σε σκοτεινές γωνιές της ιστορίας και του πολιτισμού μας, που μπορούν να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον κόσμο». Αυτός είναι ο τρόπος που μας αυτοσυστήνεται στον ιστότοπό του (https://johnhiggs.com) ο Βρετανός δημοσιογράφος, μυθιστοριογράφος και ιστορικός του πολιτισμού και τυχαίνει να είναι απόλυτα ακριβής.

Πολλά έχουν γραφεί για τον εικοστό αιώνα –«σύντομο» τον ονόμασε ο Ερικ Χόμπσμπαουμ– μια περίοδο τόσο πυκνή που χώρεσε δύο παγκόσμιους πολέμους, την παρακμή αυτοκρατοριών, τη Μεγάλη Ύφεση, το Ολοκαύτωμα, τη Ρώσικη Επανάσταση, συγκλονιστικές επιστημονικές ανακαλύψεις - με κορυφαία τη θεωρία της σχετικότητας του Αϊνστάιν - ριζοσπαστικά κινήματα στην τέχνη, την αμφισβήτηση της δεκαετίας του 1960, την κατάκτηση του Διαστήματος, την κούρσα των εξοπλισμών, αλλά και το τσουνάμι του νεοφιλελευθερισμού και τη σαρωτική ανάπτυξη του διαδικτύου.

Στο εξαίσιο βιβλίο του «Ο αιώνας των μεγάλων αλλαγών: κατανοώντας τις αντιφάσεις και τις προκλήσεις του 20ού αιώνα» (Μεταίχμιο), ο συγγραφέας μάς καλεί «να ταξιδέψουμε εγκαταλείποντας τους κύριους αυτοκινητόδρομους και να κατευθυνθούμε στα σκοτεινά δάση, αναζητώντας τον θησαυρό».

Ο Χιγκς αναλύει διάφορους τομείς –οικονομία, γεωπολιτική, επιστήμη, τέχνη, ψυχολογία και τεχνολογία– και με αναφορές σε κορυφαία πρόσωπα που τους σημάδεψαν, ιχνηλατεί την εξέλιξη της κοινωνίας, αλλά και του zeitgeist: του πνεύματος της εποχής.

Ο 20ός αιώνας, μας λέει, συνέτριψε το προηγούμενο αυτοκρατορικό σύστημα, εκεί όπου οι άνθρωποι έπρεπε να κατανοούν τη θέση τους στην ιεραρχία και να υπακούν στους ανωτέρους τους, και στη θέση του τοποθέτησε την πληθώρα των οπτικών των πολυάριθμων, ξεχωριστών ατόμων. Ετσι, τέθηκε στο επίκεντρο η φιλοσοφία του ατομικισμού, σύμφωνα με την οποία, ο εαυτός είναι το κέντρο και υπερτερεί έναντι της ευρύτερης κοινωνίας.

Το πνεύμα των πολλαπλών οπτικών είχε έρθει στο προσκήνιο με την επιστημονική επανάσταση του Αϊνστάιν, η οποία μ’ έναν στρεβλό τρόπο μεταφέρθηκε στο κοινωνικό (κοινωνιολογικό) πεδίο, όπου πολύ αργότερα –κυρίως τη δεκαετία του 1990 και αφού είχε προηγηθεί η νεοφιλελεύθερη αντεπανάσταση της Θάτσερ– οδήγησε στον πολιτικό, ηθικό και φιλοσοφικό σχετικισμό του μεταμοντερνισμού.

Λίγο νωρίτερα, τις δεκαετίες του 1960 και 1970, η ανθρωπότητα ιχνηλατούσε τους δρόμους του μέλλοντος μέσω της μουσικής, των ναρκωτικών και της επιστημονικής φαντασίας. Η τελευταία, μας λέει ο Χιγκς, «λειτουργεί ως το πρώιμο προειδοποιητικό σήμα, όπως το καναρίνι στο ορυχείο για τα δηλητηριώδη αέρια ή τον σεισμό».

Ετσι, το σύστημα έγκαιρης κοινωνικής προειδοποίησης της επιστημονικής φαντασίας μάς προϊδέασε για τους κινδύνους ενός ολοκληρωτικού κράτους και του απόλυτου ελέγχου της προσωπικής ζωής του καθενός. Ωστόσο, έδειξε και τους περιορισμούς του ατομικισμού, στον βαθμό που τα μεγάλα κοινωνικά εγχειρήματα, όπως η κατάκτηση του Διαστήματος και η προστασία της φύσης, απαιτούν τον μέγιστο βαθμό συνεργασίας, ενώ η ευθραυστότητα του πλανήτη και η κλιματική αλλαγή αποδεικνύουν πέραν πάσης αμφιβολίας την αλληλεξάρτηση των ανθρώπων μεταξύ τους, αλλά και με τον φυσικό τους κόσμο.

Το διαδίκτυο, τέλος, και τα κινήματα που γεννήθηκαν μέσω αυτού ή με τη βοήθειά του, είναι η απτή απόδειξη ότι μπορεί να υπάρξει οριζόντια διασύνδεση και αντι-ιεραρχία, αφήνοντας ανοιχτό ένα παραθυράκι για το μέλλον, στον βαθμό που αντιληφθούμε ότι χρειαζόμαστε τους άλλους για να αναπτυχθούμε, μέσω της κοινωνικής μάθησης.

ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Κρίση και τεχνοκρατία
Η λογική της ΤΙΝΑ (Δεν Υπάρχει Εναλλακτική) είναι το αποκορύφωμα του τεχνοκρατικού «ορθολογισμού», αφού θεωρεί ότι ο σκοπός δεν μπορεί να αλλάξει και ότι το μόνο που μπορεί να γίνει είναι να βρεθεί η βέλτιστη...
Κρίση και τεχνοκρατία
ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ
Τα ζώα είναι ο ηθικός μας καθρέφτης
Υπάρχουν βιβλία που παρά τη μικρή τους έκταση έχουν τεράστια σημασία για την πληροφόρηση, την ενημέρωση, αλλά και τη γνώση. Ενα απ’ αυτά είναι και το βιβλίο «Τα ζώα και εμείς» της Ελλης Βιντιάδη.
Τα ζώα είναι ο ηθικός μας καθρέφτης
ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ
Η τυραννία της ευτυχίας
Η ευτυχιοκρατία αποτελεί μετεξέλιξη του ρεύματος του New Age της δεκαετίας του 1970 και πετυχαίνει με ένα σμπάρο δυο τρυγόνια: και την αποχαύνωση του ατόμου, αλλά και την κοινωνική αδρανοποίησή του.
Η τυραννία της ευτυχίας
ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ
Ωφελέειν ή μη βλάπτειν
Το έξοχο βιβλίο «Ή μη βλάπτειν», με υπότιτλο «Ιστορίες για τη ζωή, τον θάνατο και τη χειρουργική εγκεφάλου», είναι η αυτοβιογραφία του κορυφαίου Βρετανού νευροχειρουργού εγκεφάλου, Χένρι Μαρς, τα τελευταία...
Ωφελέειν ή μη βλάπτειν
ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ
Η σκιά του Βισί και ο κορονοϊός
Η οικονομία της αγοράς και τα αρπακτικά της αποτελούν τον σκληρό πυρήνα της ασθένειας που κατατρώει τον πλανήτη και την ανθρωπότητα.
Η σκιά του Βισί και ο κορονοϊός
ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ
Τι θα μας σώσει από την κρίση;
Τα δημόσια αγαθά, οι υποδομές, τα «κοινά», η επιστημονική έρευνα και οι εκπαιδευμένοι με δημόσιο χρήμα άνθρωποι είναι αυτοί που διασφαλίζουν την επιβίωσή μας και όχι η όποια ψευδεπίγραφη «ιδιωτική πρωτοβουλία»...
Τι θα μας σώσει από την κρίση;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας