Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Πανούκλα και θεοί πείθονται
EUROKINISSI / ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ (ΦΩΤ.: ΑΡΧΕΙΟΥ)
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Πανούκλα και θεοί πείθονται

  • A-
  • A+

Καραντίνα παντού, οι γονείς και η κοπέλα μου είναι μακριά, οι φίλοι μου μπαστακωμένοι στα σπίτια τους. Οι σχέσεις έχουν γίνει... ανέπαφες, σαν αυτές των πιστωτικών μας καρτών. Κι έτσι κάθομαι αυτές τις μέρες, όταν γυρίζω μόνος μου σπίτι μετά την καθημερινή μου βάρδια στην... Εφημερία των Συντακτών και ξαναδιαβάζω ευλαβικά ένα εκπληκτικά επίκαιρο, στη διαχρονικότητά του, μυθιστόρημα: την «Πανούκλα» του αγαπημένου Αλμπέρ Καμί.

Το βιβλίο εκδόθηκε το 1947, αλλά ο Καμί ξεκίνησε να το γράφει τον Γενάρη του 1941, λίγους μήνες μετά την κατάρρευση του μετώπου και την κατάκτηση της Γαλλίας από τους ναζί – γι’ αυτό και πολλοί πιστεύουν ότι η φονική επιδημία που περιγράφει είναι μια μεταφορά για τον «ιό» του ναζισμού. Ετσι νόμιζα κι εγώ, όταν το πρωτοδιάβασα πριν (διάβολε, πότε πέρασαν;) τριάντα ολόκληρα χρόνια. Τώρα όμως διαπιστώνω ότι ο Καμί σκάβει πολύ πιο βαθιά από τη δική του πολιτική «επικαιρότητα»: σκάβει ώς το μεδούλι της ανθρώπινης κατάστασης, για να δείξει ότι ο υποτιθέμενος «πολιτισμός μας» και η «τάξη και ασφάλεια» που δήθεν μας προσφέρει είναι ένα προπέτασμα καπνού, πίσω από το οποίο παραμένουμε ανυπεράσπιστα, άναρθρα ζώα. Και το Οράν, η γαλλο-αλγερίνικη πόλη όπου διαδραματίζεται αυτό το βαθιά φιλοσοφικό και υπαρξιακό θρίλερ, θα μπορούσε να είναι το Μιλάνο ή το Μπέργκαμο των ημερών μας.

Το βιβλίο ξεκινά μέσα σε μια ατμόσφαιρα απόλυτης «κανονικότητας»: το Οράν είναι μια τυπική πόλη, όπου οι άνθρωποι τρέχουν από το πρώι μέχρι το βράδυ για να βγάλουν λεφτά, αποξενωμένοι μεταξύ τους και από τη φύση. Μετά, μια μέρα ο αφηγητής –ένας γιατρός ονόματι Dr. Rieux– βρίσκει έναν νεκρό αρουραίο. Καθώς η επιδημία απλώνεται από άνθρωπο σε άνθρωπο και από γειτονιά σε γειτονιά, οι κοινωνικές μάσκες πέφτουν και ο πανικός επικρατεί. Κι όμως: την ώρα που η μισή πόλη πεθαίνει, και κάθε έννοια κοινωνικής συνοχής καταρρέει, οι κάτοικοι αρνούνται να αποδεχτούν αυτό που τους συμβαίνει: «Αποκλείεται να είναι πανούκλα, όλος ο κόσμος ξέρει ότι δεν υπάρχει πια πανούκλα στην Δύση», λένε. Πιστεύουν, μάταια, ότι θα τους σώσει το κράτος, η τεχνολογία, ο Θεός. Κι ας επιμένει, ως συνήθως, ένας καθολικός παπάς ονόματι Πανελού ότι ο ιός είναι η τιμωρία του Θεού για την ξετσιπωσιά μας! Γιατί η θρησκεία, τελικά, είναι ο πιο ανθεκτικός ιός...

Τι σημασία έχουν για μας όλα αυτά τα φανταστικά γεγονότα; Οπως γράφει στους «New York Times» ο Αλέν ντε Μποτόν, που επίσης ξαναδιάβασε αυτές τις μέρες το ίδιο βιβλίο, «για τον Καμί, όταν έρχεται η ώρα του θανάτου, δεν υπάρχει πρόοδος στην Ιστορία, δεν υπάρχει ελπίδα απόδρασης από τη μόνιμη συνθήκη της ζωής, τη θνητότητά μας. Η προοπτική του αιφνίδιου θανάτου στερεί αμέσως τις ζωές μας από οποιοδήποτε νοήμα... Αυτό εννοούσε ο Καμί όταν μιλούσε για τον “παραλογισμό” της ζωής: η συνειδητοποίηση αυτού του παραλόγου δεν πρέπει να μας οδηγεί στην απελπισία, αλλά σε μια κωμικοτραγική λύτρωση, ένα μαλάκωμα της καρδιάς μας, την εγκατάλειψη της συνήθειάς μας για κακόπιστη κριτική και ηθικολογία, ώστε να ζήσουμε τις ζωές μας με χαρά και ευγνωμοσύνη». Και καταλήγει: «Ο Καμί δεν προσπαθεί να μας πανικοβάλει, απλά μας θυμίζει ότι δεν θα υπάρξει ποτέ πραγματική ασφάλεια, και γι’ αυτό πρέπει να αγαπάμε όλους αυτούς τους διαβολεμένους συνανθρώπους μας και να εργαζόμαστε χωρίς ελπίδα ή απόγνωση ώστε να περιορίσουμε τα βάσανα όλων». Να εργαζόμαστε σαν τον αντιήρωα γιατρό-αφηγητή, που λέει κάπου ότι «ο μόνος τρόπος να πολεμήσεις τον ιό είναι με την αξιοπρέπεια». Κι όταν τον ρωτούν τι σημαίνει αξιοπρέπεια, απαντά: «Το να κάνω τη δουλειά μου».

Κι αυτή η «πανούκλα» που ζούμε σήμερα, όπως όλες οι κρίσεις, κάποτε θα περάσει. Στο βιβλίο, χρειάζεται λίγο παραπάνω από ένας χρόνος για να επιστρέψει το Οράν στην «κανονικότητα». Αλλά ο μακαρίτης Καμί προειδοποιεί ότι η συμβολική του πανούκλα δεν πεθαίνει ποτέ: «Περιμένει υπομονετικά σε κρεβατοκάμαρες, κελάρια, μπαούλα, μαντίλια και παλιά χαρτιά», για να στείλει μια μέρα τους αρουραίους της να καταστρέψουν μιαν άλλη ευημερούσα και ευχαριστημένη με τον εαυτό της πολιτεία... Θα μάθουμε, άραγε, το μάθημά μας; Η Ιστορία και ο Καμί δεν μας αφήνουν πολλά περιθώρια αισιοδοξίας.

ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ
Ο Τempora, ο Μόριες
Βλέπω τα τρομολαγνικά βίντεο από τη Λέσβο και το μυαλό μου γυρίζει στο φοβερό καλοκαίρι του '15. Πού πήγαν όλοι αυτοί οι μυριάδες βαθιά αλληλέγγυοι Ανθρωποι; Δυστυχώς, είναι νομοτελειακό να μην αντέχει άλλο ο...
Ο Τempora, ο Μόριες
ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ
Το γιλεκάκι που φορείς...
Από την πρώτη κιόλας μέρα των κινητοποιήσεων των «κίτρινων γιλέκων», η κυβέρνηση Μακρόν-Φιλίπ προσπάθησε να στιγματίσει τους συμμετέχοντες, ταυτίζοντάς τους με την ανερχόμενη Ακροδεξιά της Μαρίν Λεπέν. Ομως,...
Το γιλεκάκι που φορείς...
ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ
Κράτος- κονκισταδόρ
«Τόση δημοκρατία είχαμε να δούμε από τη χούντα»! Το σύνθημα αυτό των Ελλήνων «αγανακτισμένων» ταιριάζει γάντι στα αιματηρά γεγονότα της Καταλονίας, καθώς η έκρηξη βίας από πλευράς των Ισπανών αστυνομικών δεν...
Κράτος- κονκισταδόρ
ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ
Δεν παλεύεται
Τι μας ξημερώνει με τον Τραμπ; Η αλήθεια είναι πως δεν υπάρχουν εύκολες απαντήσεις, από τη στιγμή μάλιστα που ο αχαλίνωτος νέος πρόεδρος των ΗΠΑ ασκεί ώς τώρα πολιτική πετώντας «λεκτικές χειροβομβίδες» κατά...
Δεν παλεύεται
ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ
ΑNελεύθεροι πολιορκημένοι
Σχεδόν δυόμισι αιώνες έχουν περάσει από τότε που το πρωτοείπε ο Μπέντζαμιν Φράνκλιν, αλλά ταιριάζει γάντι στη Νέα Ευρώπη στην οποία ζούμε όλοι μας μετά την αιματοβαμμένη νύχτα της Παρασκευής στο Παρίσι: «Οσοι...
ΑNελεύθεροι πολιορκημένοι
ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ
Τηρείτε τις αποστάσεις (κι όχι μόνο παρά θιν’ αλός)
Η παλαιά προτροπή του ΚΟΚ θα πρέπει να επικαιροποιηθεί περαιτέρω και να ενταχθεί στα τηλεοπτικά μηνύματα, ιδίως ως μέτρο ασφαλείας για τηλεθεατές και τηλεθεάτριες ενημερωτικών εκπομπών.
Τηρείτε τις αποστάσεις (κι όχι μόνο παρά θιν’ αλός)

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας