Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Πόση πραγματικότητα αντέχουμε;
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Πόση πραγματικότητα αντέχουμε;

  • A-
  • A+

Η θέση τού Μαρξ ότι η «η ανθρωπότητα θέτει στον εαυτό της μόνο προβλήματα που μπορεί να επιλύσει» είναι ίσως από τις πλέον παρεξηγημένες και έχει χρησιμοποιηθεί για να αποδείξει ότι ο Γερμανός φιλόσοφος έπεσε έξω, αφού το βασικό πρόβλημα ήδη από την εποχή του, δηλαδή η υπέρβαση του καπιταλισμού, έχει αποδειχτεί δυσεπίλυτο.

Φυσικά, οι «διερμηνείς» και «μεταφραστές» τού Μαρξ παραλείπουν να αναφέρουν τη συνέχεια αυτής της πρότασης: «γιατί, εάν κοιτάξουμε καλύτερα, θα βρούμε πως πάντοτε και το ίδιο το πρόβλημα ξεπηδά μόνο εκεί όπου διαμορφώθηκαν κιόλας οι υλικοί όροι για τη λύση του ή, τουλάχιστον, βρίσκονται στη διαδικασία γένεσής τους».

Αυτό σημαίνει πως «οι υλικοί όροι» για την υπέρβαση του καπιταλισμού, όπως διαπίστωνε ο Τρότσκι ήδη από τη σκοτεινή δεκαετία του 1930, όχι μόνο έχουν ωριμάσει, αλλά έχουν σαπίσει.

Προφανώς ο καπιταλισμός, παρά τις περί του αντιθέτου προβλέψεις, αποδείχτηκε παραπάνω από ικανός να προσαρμόζεται στις νέες συνθήκες, έτσι που ο Βρετανός φιλόσοφος Ντέιβιντ Χάρβεϊ να τον ονομάζει «καπιταλισμό - χαμαιλέοντα». Ωστόσο, το υποκείμενο στην εξίσωση του Μαρξ είναι «η ανθρωπότητα», ο γνωστός «υποκειμενικός παράγοντας».

Η συλλογική συνείδηση αυτής της ανθρωπότητας είναι που πρέπει να διατυπώσει το πρόβλημα «καπιταλισμός» και να επινοήσει τα εργαλεία για την αλλαγή του. Χωρίς αυτό, τίποτα!

Η λεηλασία των φυσικών πόρων του πλανήτη, η πίστη στην αέναη ανάπτυξη και «πρόοδο», ο ασύστολος καταναλωτισμός, η μόλυνση του περιβάλλοντος και η αλαζονεία των κυρίαρχων ελίτ εκφράζονται σήμερα καθολικά με το φαινόμενο της κλιματικής κατάρρευσης (και όχι απλά «αλλαγής»).

Αυτό σημαίνει ότι οι υλικοί όροι για αλλαγή παραδείγματος είναι όλοι εδώ και μάλιστα με δραματικό τρόπο. Ομως, όπως έγραφε ο Τ.Σ. Ελιοτ στο «Burnt Norton», «το ανθρώπινο είδος δεν αντέχει υπερβολική πραγματικότητα». Μια μεγάλη πλειονότητα ανθρώπων δεν θέλει να βλέπει και να μαθαίνει κακές ειδήσεις. Αρνείται να αντιμετωπίσει την πραγματικότητα, αρκούμενη στη θρησκευτικού χαρακτήρα πίστη ότι προϊόντος του χρόνου ο ορθολογισμός επικρατεί στον κόσμο και τα πράγματα φτιάχνουν από μόνα τους.

Ο φιλόσοφος Τζον Γκρέι τονίζει πως «όταν οι σύγχρονοι ανθρωπιστές επικαλούνται την ιδέα της προόδου, συνδυάζουν δύο διαφορετικούς μύθους: τον σωκρατικό μύθο του ορθού λόγου με τον χριστιανικό μύθο της λύτρωσης». Υποστηρίζει μάλιστα πως, όπως έχει αποδείξει η Ιστορία, η γνώση από μόνη της δεν μπορεί να μας σώσει από τον (κακό) εαυτό μας. Σταδιακά η γνώση μας αυξάνεται, χωρίς όμως να εξαφανίζει τον ανορθολογισμό και τη βαρβαρότητα, στοιχεία ενάντια στα οποία η μάχη είναι διαρκής.

Ενα βασικό γνώρισμα της φυσικής επιλογής είναι η τυχαιότητα, και η εξέλιξη δεν είναι ούτε προδιαγεγραμμένη ούτε έχει κάποιον τελικό και προκαθορισμένο προορισμό. Αρα μένει σ’ εμάς να εντοπίσουμε τα προβλήματα, να τα μελετήσουμε ορθολογικά και να βρούμε τις λύσεις τους. Αυτό δεν μπορούν να το κάνουν από μόνες τους η επιστήμη ή η τεχνολογία, καθώς αποτελούν μέσα για την επίτευξη σκοπών, χωρίς οι ίδιες να είναι σκοπός ή αυτοσκοπός.

Οι πρωτόγνωρες κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες, η εξάντληση του πλανήτη και η κλιματική απειλή αποτελούν προβλήματα για τη λύση των οποίων υπάρχουν ήδη οι «υλικοί όροι». Πολιτική βούληση και μαζική κινητοποίηση των πολιτών είναι αυτό που λείπει από την εξίσωση του Μαρξ!

ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Κάποιος να (το) προσέχει το κλίμα
Το περιβάλλον αποτελεί μια ψηφοθηρική πινελιά στα πολιτικά προγράμματα... Η απάντηση στην κλιματική αλλαγή μπορεί να «χωρέσει» είτε αυταρχικές και αντιδημοκρατικές λύσεις από τα πάνω είτε λύσεις δημοκρατικές...
Κάποιος να (το) προσέχει το κλίμα
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Πλαστικά όνειρα, πραγματικοί εφιάλτες
Το οικοσύστημα ως ένα Ολον με πλήρη αλληλεξάρτηση του ενός είδους από τα άλλα, αλλά και ως ένα πλαίσιο ζωής για όλα τα είδη, θεωρείται ότι διαθέτει απεριόριστες δυνατότητες απορρόφησης του οικολογικού μας...
Πλαστικά όνειρα, πραγματικοί εφιάλτες
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Ο πλούτος, οι offshore και ο ερπετικός εγκέφαλος
Οσο κι αν οι προπαγανδιστές του συστήματος χαρακτηρίζουν την αντίσταση «αρχαϊσμό», ο πραγματικός «αρχαϊσμός» είναι η αρπακτικότητα. Τα 6.000 χρόνια πολιτισμού έχουν δείξει ότι η συνεργασία και η αλληλεγγύη...
Ο πλούτος, οι offshore και ο ερπετικός εγκέφαλος
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο Τραμπ σκοτώνει τη συμφωνία του κλίματος
Η γλώσσα του Τραμπ και η αντίληψη που έχει για τον κόσμο είναι απλοποιημένη. Οι γυναίκες είναι αντικείμενα σεξουαλικής βίας, η Αμερική θα γίνει πάλι μεγάλη, η κλιματική αλλαγή είναι φάρσα των Κινέζων. Το...
Ο Τραμπ σκοτώνει τη συμφωνία του κλίματος
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο Τραμπ και η κλιματική αλλαγή: όχι άλλο κάρβουνο!
Πριν από λίγες μέρες ο πρόεδρος της Αμερικής απέσυρε τις ΗΠΑ από τη Συμφωνία του Παρισιού. Αυτή η απόφαση γυρίζει της ΗΠΑ πολλά χρόνια πίσω στην εποχή που ο Μπους (το 2001) απέσυρε τις ΗΠΑ από το Πρωτόκολλο...
Ο Τραμπ και η κλιματική αλλαγή: όχι άλλο κάρβουνο!
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Ο καπιταλισμός σαν αυτοάνοσο νόσημα
Ο αρπακτικός καπιταλισμός μοιάζει με ένα αυτοάνοσο νόσημα της κοινωνίας, δηλαδή με μια περίπτωση κατά την οποία ο οργανισμός, για άγνωστη αιτία, στρέφεται κατά κάποιον τρόπο κατά του εαυτού του. Η λεηλασία της...
Ο καπιταλισμός σαν αυτοάνοσο νόσημα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας