• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    12°C 7.8°C / 14.0°C
    2 BF
    52%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    8°C 5.6°C / 8.8°C
    2 BF
    63%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    10°C 8.0°C / 12.1°C
    2 BF
    64%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C 3.9°C / 4.7°C
    1 BF
    87%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    6°C 5.7°C / 5.9°C
    0 BF
    70%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 5.0°C / 8.2°C
    2 BF
    73%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    2°C 2.4°C / 3.3°C
    2 BF
    56%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    5°C 3.5°C / 11.8°C
    1 BF
    77%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 11.1°C / 14.8°C
    3 BF
    69%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 5.9°C / 8.9°C
    0 BF
    61%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    12°C 11.7°C / 14.1°C
    2 BF
    62%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    10°C 8.6°C / 10.1°C
    2 BF
    48%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 9.9°C
    2 BF
    62%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    7°C 6.5°C / 6.9°C
    2 BF
    76%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    8°C 3.3°C / 8.4°C
    2 BF
    100%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 8.8°C / 13.8°C
    2 BF
    61%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 8.0°C / 14.2°C
    0 BF
    65%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    8°C 5.3°C / 9.9°C
    1 BF
    64%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    8°C 5.7°C / 8.9°C
    1 BF
    64%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    3°C 2.8°C / 2.8°C
    2 BF
    81%
ΜΟΤΙΟΝΤΕΑΜ/ΤΡΥΨΑΝΗ ΦΑΝΗ

Η άγνωστη περιπέτεια (*)

  • A-
  • A+

Η Ιστορία δεν βρίσκεται πια στη λιμνάζουσα αφετηρία της ούτε σε μια θριαμβική πορεία προς ένα λαμπρό μέλλον. Η Ιστορία έχει κατακρημνιστεί σε μια άγνωστη περιπέτεια.

Στην πραγματικότητα είμαστε, χωρίς να το ξέρουμε, μέσα σ’ αυτή την άγνωστη περιπέτεια από την αρχή της νέας, σύγχρονης εποχής. Η Επιστήμη από την αρχή ήταν τυφλή πάνω στην ιστορική αίσθηση της ανάπτυξής της. Η Λογική ήταν τυφλή μέσα στην πρώτη της τύφλωση.

Η Γαλλική Επανάσταση ήταν τυφλή πάνω στις εξελίξεις της και τις επιπτώσεις της. Η Τεχνολογία δεν ήταν μόνο μια τιθάσευση της ύλης και της ενέργειας: υπήρξε επίσης μια αλλοτρίωση, μια υποδούλωση, μια πρόοδος καταστροφική και ανεξέλεγκτη.

Ο περασμένος αιώνας, τυφλός, ρίχτηκε βίαια στους δύο πολέμους, που δυσκολεύεται ακόμη να αντιληφθεί την έννοια και τη μη έννοιά τους. Αναλώθηκε στις χειρότερες ψευδαισθήσεις. Αυτές οι ψευδαισθήσεις σκορπίζονται τώρα πια ολοκληρωτικά στις αρχές αυτού του αιώνα.

Η ελπίδα ξαναγεννιέται από τον γενικό ξεσηκωμό των λαών που προσβλέπουν στη δημοκρατία. Αλλά η ελπίδα της δημοκρατίας είναι εύθραυστη. Τίποτε δεν έχει κατακτηθεί.

Κανείς δεν ξέρει τι θα γίνει σε μια Ευρώπη που τείνει ταυτόχρονα να ανασυνταχθεί και να διαλυθεί. Κανείς δεν γνωρίζει τι θα γίνει στην Ανατολική Ευρώπη ή στην Κίνα. Τι θα γίνει τελικά στη Μεσόγειο, στη Μέση Ανατολή ή στη Νοτιοανατολική Ασία;

Και τι μπορούμε να πούμε για τη Λατινική Αμερική, την Αφρική, τον ίδιο τον πλανήτη; Ο άνεμος της Ιστορίας που σηκώνεται μας παρασέρνει, πέρα από τα γνωστά σχήματα, στη μεγάλη άγνωστη περιπέτεια. Η Γη μας είναι στ’ αλήθεια, σύμφωνα με έναν αρχαίο ορισμό της λέξης «πλανήτης», ένας περιπλανώμενος αστέρας.

Δεν βρισκόμαστε μόνο στο άγνωστο αλλά και στο ακατονόμαστο. Η γνώση της εποχής μας εκδηλώνεται μονάχα στο άμορφο πρόθεμα «μετα-» (μετα-βιομηχανική, μετα-μοντέρνα…) και στο αρνητικό πρόθεμα «αντι-» (αντι-ορθολογική). Βρισκόμαστε μπροστά σε έναν βαθύ δυϊσμό μιας αγωνιώδους εποχής στην οποία όλα τα συνώνυμα του θανάτου μπορούν να είναι ταυτόχρονα συνώνυμα της γέννησης.

Θα πρέπει να διαλύσουμε, την ίδια στιγμή, τις ψευδαισθήσεις ενός μοντερνισμού που επιβιώνει μόνο στην τύφλωση, τις ψευδαισθήσεις του νεο-φονταμενταλισμού, που πιστεύει στην αδύνατη επιστροφή στην αρχή και στις ψευδαισθήσεις του μετα-μοντερνισμού, που πιστεύει ότι δεν υπάρχει πια Ιστορία, ακριβώς γιατί η Ιστορία σέρνει τον περιπλανώμενο αστέρα της άγνωστης περιπέτειας.

Είναι αλήθεια ότι η πολυπλοκότητα των προβλημάτων αυτού του κόσμου μας αφοπλίζει. Αλλά ακριβώς γι’ αυτό πρέπει να οπλιστούμε πνευματικά και πολιτισμικά, να εκπαιδευτούμε στο να σκεφτόμαστε την πολυπλοκότητα. Η απώλεια του μέλλοντος είναι ένα κέρδος, αν μας δίνει τη συνειδητοποίηση της άγνωστης περιπέτειας.

Θα πρέπει να συνειδητοποιήσουμε την αμφισημία των επιστημονικών και τεχνολογικών διαδικασιών και την αβεβαιότητα του μέλλοντός μας. Θα πρέπει να αναπτύξουμε τη ρασιοναλιστική αυτοκριτική μας μέσα στην ίδια μας τη λογική.

Τα παιχνίδια για το μέλλον δεν είναι ποτέ οριστικά. Θα πρέπει πάντα να αναστατώνουμε το μέλλον, να ξανανοίγουμε το μέλλον.

Θα πρέπει να προτείνουμε «αντι-μέλλοντα». Αυτά τα «αντι-μέλλοντα» είναι επίσης και «αντι-παρελθόντα». Από αυτή την άποψη ακόμη και η σύγχρονη παράδοση δεν φαίνεται ολοκληρωμένη: είναι μάλλον ένα σύνολο δυνατοτήτων με εντελώς διαφορετικά αποτελέσματα και εξαρτώμενα από μελλοντικές επιλογές.

Ποιο θα είναι το νόημα του παρελθόντος μας, και του παρόντος μας, εξαρτάται απόλυτα από τον τύπο του μέλλοντος που θα μπορέσουμε να κατασκευάσουμε.

Βέβαια η δημοκρατία είναι μια λύση. Αλλά είναι μια λύση ειδικού τύπου: ζει με προβλήματα και δημιουργεί προβλήματα. Καμιά πρόοδος δεν είναι οριστική, ακόμη κι όταν επιτυγχάνεται. Σήμερα, η πρόοδος γίνεται ακόμη πιο πολύτιμη από τότε που ανακαλύψαμε ότι δεν υπακούει σε καμιά αντικειμενική ανάγκη, ότι δεν κατέχει καμιά ιστορική εγγύηση.

Δεν πρέπει πια να πιστεύουμε ότι το μέλλον είναι προγραμματισμένο και δεν πρέπει πια να το προγραμματίζουμε. Αντίθετα, πρέπει να οργανώσουμε τους εαυτούς μας στη βάση ορισμένων σημαντικών ιδεών και κυρίως στα ιδανικά της Δικαιοσύνης, της Αλληλεγγύης, της Ελευθερίας, της Ισότητας.

(*) Το κείμενο αυτό συντάχθηκε πριν από τη νίκη του Ντόναλντ Τραμπ και μάλλον επιβεβαιώνει τον τίτλο.

**Ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Ο φασισμός και τα κενά της δημοκρατίας
Σαφώς και μπάζει η φρέσκια δημοκρατία μας - χείμαρροι ολόκληροι αδικίας και ανισότητας [και διαφθοράς] ρέουν εντός του σώματός της, με αποτέλεσμα οι περισσότεροι να μην μπορούμε να ανασάνουμε και να...
Ο φασισμός και τα κενά της δημοκρατίας
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Μεσούσης της νύχτας
Η πρόσφατη, «εν τω μέσω της νυκτός» σπουδή να «γίνουν τα δέοντα» ώστε τελικά να μη βραβευθεί ο διασώστης προσφύγων Ιάσων Αποστολόπουλος, έρχεται, μαζί με όλα τα παρακάτω, να μας υπενθυμίσει τη διαρκή και...
Μεσούσης της νύχτας
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Η ψιμυθίωση της γιορτής
Ας πέσουν οι τόνοι και ας σκεφτούμε ότι όσα συνέβησαν στην 47η γιορτή της Δημοκρατίας, επαναλαμβάνονται τα τελευταία 15-20 χρόνια.
Η ψιμυθίωση της γιορτής
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Στατιστικό σφάλμα
Ολα αλλάζουν τόσο γρήγορα, ώστε κάθε τόσο αισθανόμαστε την ανάγκη να καθορίσουμε τα χαρακτηριστικά και τις ιδιότητες που σμιλεύουν την ταυτότητά μας, που καθορίζουν ποιοι είμαστε, ενδεχομένως και το πώς θα...
Στατιστικό σφάλμα
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Θλιμμένη Ακρόπολη
Το «σκυρόδεμα», όπως ονομάστηκε από τον κ. Κορρέ το μπετόν, κάλυψε σήμερα μέρος της Ακρόπολης κατασκευάζοντας εν μέσω πανδημίας «διαδρομές» που γεμάτες από τον εαυτό τους δεν έχουν την ικανότητα να...
Θλιμμένη Ακρόπολη
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Φως
Αυτή είναι η κοινωνία μας όπως την κατάντησαν οι κυβερνώντες της. Ευτυχώς, η διακοπή δεν έγινε καθώς, έστω και την ύστατη ώρα, βρέθηκαν κάποιοι που με πνεύμα αλληλεγγύης συγκέντρωσαν το οφειλόμενο ποσό για να...
Φως

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας