Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ξαναδιαβάζοντας τη Μαχαμπαράτα

Ξαναδιαβάζοντας τη Μαχαμπαράτα

  • A-
  • A+

Ηταν πριν από 30 χρόνια και που ο Πίτερ Μπρουκ ανέβασε επί σκηνής το ινδικό έπος Μαχαμπαράτα. Η παράσταση παίχτηκε και στην Αθήνα σε ένα από τα θέατρα των βράχων που ανέστησε μέσα από τα νταμάρια της Αττικής ο Μίνως Βολανάκης.

Το έργο σε κείμενο του Καριέρ και σε συντομευμένη μορφή ανέβηκε επίσης στη μεγάλη και τη μικρή οθόνη, όπου είχα την τύχη να το δω σε έξι συνέχειες που με αδημονία περίμενα κάθε Παρασκευή βράδυ.

Οταν ύστερα από λίγα χρόνια βρέθηκα στην Ινδία με τον θίασο της Λέσχης Βόλου του Σπύρου Βραχωρίτη, συνάντησα Ινδούς, ανθρώπους του θεάτρου, που δεν συμμερίζονταν τη δική μου άποψη για το έργο του Μπρουκ. Θεωρούσαν ότι είχε προδώσει τους ινδικούς θρησκευτικούς και αισθητικούς κώδικες και το έβλεπαν με αυστηρά κριτική διάθεση.

Ακόμη και η Ινδή ηθοποιός που είχε μετάσχει στην παράσταση του Μπρουκ, ερμηνεύοντας τον ρόλο της Ντράουπαντι, είχε εκφράσει επιφυλάξεις. Αυτά με κλόνισαν, μαγεμένη καθώς ήμουνα από την ινδική κουλτούρα. Ωστόσο η εκδοχή του Μπρουκ παρέμεινε όλα αυτά τα χρόνια ζωντανή μέσα μου.

Ξαναδιαβάζοντας αυτές τις ημέρες τη Μαχαμπαράτα του Καριέρ πρόσεξα ότι αρχίζει με την αγωνία του Βιάσα, του ποιητή/ερημίτη που θέλει να μιλήσει, να πει τα πάντα για τη μεγάλη αυτή ιστορία του κόσμου και που δεν ξέρει πώς να αρχίσει.

Ο Γκανέσα τότε, που είναι ο θεός ελέφαντας και επίσης ο θεός /γραφέας που θα καταγράψει την ιστορία, του λέει να αρχίσει από τη δική του ιστορία. Πώς να μιλήσεις για τον κόσμο αν δεν ξεκινήσεις από τον εαυτό σου; Και πώς να καταλάβεις τον κόσμο αν μείνεις δέσμιος των ψευδαισθήσεών του;

Η ιστορία που αφηγείται ο Βιάσα, ο Ινδός Ομηρος, μιλά για μία σειρά από γεννήσεις που άλλες πάνε και άλλες δεν πάνε καλά, στο πλαίσιο μιας οικογένειας που είναι ο κόσμος. Το ζήτημα της καταγωγής μοιάζει να είναι σκοτεινό. Απωθημένο θα λέγαμε, γιατί συχνά κρύβει τρομερά μυστικά ικανά να ανατρέψουν τα πάντα.

Ο βίαιος και φιλοπόλεμος Ντουριόντανα λέει: «Μη μιλάς για τη γέννηση. Οι άνθρωποι είναι σαν τα ποτάμια, που πολλές φορές η πηγή τους είναι άγνωστη». Μετά μία περίοδο ειρήνης, η διαμάχη ξεσπά ανάμεσα σε δύο συγγενικές οικογένειες.

Από τη μία οι Πάνταβα: τα πέντε παιδιά του Πάντου με τη θεϊκή καταγωγή που έχει πεθάνει κάνοντας έρωτα, αφού πριν έχει σκοτώσει δύο γαζέλες πάνω στην ερωτική πράξη: όποιος χωρίσει βίαια εραστή από εραστή, μάνα από παιδιά, στα Ινδικά έπη ή στην ελληνική τραγωδία, ανοίγει τον δρόμο του αλληλοσπαραγμού.

Απέναντι στους Πάνταβα οι Καουράβα: τα εκατό παιδιά του τυφλού Ντριταράστρα. Κομβικό σημείο της αφήγησης είναι το παιχνίδι με τα ζάρια στο οποίο σύρεται ο δίκαιος και τίμιος αρχηγός των Πάνταβα, ο Γιουντιστίρα.

Τα τυχερά παιχνίδια είναι η μόνη αδυναμία του και σε αυτά χάνει όχι μόνο το υποδειγματικό βασίλειό του αλλά και όλα τα αδέλφια του, την Ντραούπαντι, τη γυναίκα όλων τους, αλλά και τον ίδιο τον εαυτό του και την ειρήνη του κόσμου. Ενας κόσμος παιγμένος στα ζάρια, όπως μας λέει και ο Ηράκλειτος: Χρόνος παις αεί παίζων πεσσεύων.

Οι προσπάθειες του ήρωα/θεού Κρίσνα να σώσει την ειρήνη θα αποτύχουν. Στη μεγάλη μάχη που έγινε στην Κουρουξέτρα, η οποία σήμερα ταυτίζεται με έναν αχανή αρχαιολογικό τόπο στη Βόρεια Ινδία, οι δύο συγγενικές οικογένειες θα αλληλοεξοντωθούν. Ο κόσμος έχει μπει στη μαύρη του περίοδο. Βγαίνω από τη Μαχαμπαράτα και κοιτώ τον κόσμο γύρω μας.

Εναν κόσμο ξεσκισμένο, παιγμένο στα ζάρια της μισαλλοδοξίας, του συμφέροντος. Που μπορεί να είναι ψευδαίσθηση, αλλά είναι μια ψευδαίσθηση που σκοτώνει συνεχώς. Ξαναδιαβάζοντας τη Μαχαμπαράτα αναρωτιέμαι μήπως αυτό που ο Βιάσα μάς καλεί να κάνουμε είναι να βγούμε από τα δίχτυα του κόσμου αυτού.

ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Νατζά, Ναντέζντα, Ελπίδα
Η αίσθηση ότι μπορεί να υπάρξει αυτό το «παραπάνω του ανθρώπου», η δύναμη εκείνη, η πιο δική μας, που δεν τη χαιρόμαστε, γιατί την αγνοούμε και οι ίδιοι, αυτή τη δύναμη που έχουμε ανάγκη όλοι όσοι λυγίζουμε...
Νατζά, Ναντέζντα, Ελπίδα
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Βασίλι Γκρόσμαν: Ζωή και Πεπρωμένο
Στις σημερινές κοινωνίες της δεινής και πολύπλευρης κρίσης, πόλεμοι και δικτατορίες έχουν ίσως σε ένα βαθμό –αν και όχι απολύτως– αλλάξει μορφή και ρητορική. Δεν παύουν να σκοτώνουν τις ψυχές και τα σώματα, να...
Βασίλι Γκρόσμαν: Ζωή και Πεπρωμένο
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Ανθρωποι, προ-άνθρωποι και υπάνθρωποι
Να πρόκειται άραγε για μια ακόμη επιστροφή στο «προανθρώπινο»; Μάλλον όχι. Αυτοί που μεταμφιέζουν τη βία, τον σαδισμό, την πλεονεξία τους με φανταχτερά λόγια δεν επιστρέφουν σε κάποιο παρελθόν κρυμμένο στο...
Ανθρωποι, προ-άνθρωποι και υπάνθρωποι
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Made to be a steak
Αυτό που θαυμάζω στους πολιτισμένους Βόρειους είναι πως ό,τι λένε το εννοούν και το κάνουν. Φιλέτο, μπριζόλα, κιμά, όλα. Και γι' αυτό προσοχή. Αν μας κρεμάσουν μετά πολλών επαίνων καμιά καρτέλα στον λαιμό δεν...
Made to be a steak
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Το άγνωστο αριστούργημα
Στο «Αγνωστο αριστούργημα» του Μπαλζάκ, ο Φρενχόφερ, ο μέγας ζωγράφος που αναζητά την απόλυτη τελειότητα, αποκαλύπτει το «αριστούργημά» του. Ομως έργο πια δεν υπάρχει. Τη θέση του έχει πάρει η ρευστότητα μιας...
Το άγνωστο αριστούργημα
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Ο κίνδυνος της εξημέρωσης
Θυμήθηκε τον Μικρό Πρίγκιπα, που δέχτηκε το δηλητήριο για να μπορέσει να επιστρέψει στο δικό του τριαντάφυλλο. Εκείνον που μια αλεπού του δίδαξε τι είναι ευτυχία και πως το να δημιουργείς δεσμούς σημαίνει ότι...
Ο κίνδυνος της εξημέρωσης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας