Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο Χάμπερμας και οι Ελληνες διανοούμενοι

Ο Χάμπερμας θέτει το ερώτημα: Τι κάνουν οι στοχαστές στην Ελλάδα; Δεν είναι ικανοί να «φτιάξουν» ιδέες για να υπερβεί η πολιτική κοινωνία τους την κρίση της;

Ο Χάμπερμας και οι Ελληνες διανοούμενοι

  • A-
  • A+

Εχει διαπιστωθεί ότι ο Γιούργκεν Χάμπερμας απέχει από τη διεθνή δημόσια σφαίρα (δεν παρεμβαίνει στα πολιτικά πράγματα) εδώ και σχεδόν ένα χρόνο. Η τελευταία δημόσια παρέμβασή του αφορούσε το «ελληνικό ζήτημα» (η δήλωσή του στην «Γκάρντιαν», 16 Ιουλίου 2015).

Σε πρόσφατη ιδιωτική συνάντηση, μου έθεσε το θεμελιώδες ερώτημα: Πότε επιτέλους η ελληνική κοινωνία θα αποκτήσει τη δική της θεωρία (φιλοσοφία) μέσω της οποίας θα αυτοσυγκροτηθεί, πράγμα που έγινε με τη γερμανική κοινωνία μετά τον πόλεμο (μετά το 1949); Με άλλα λόγια, ποιο είναι το έργο των Ελλήνων στοχαστών και διανοουμένων στην εποχή της κρίσης;

Μετά τη συνάντησή μου με τον Χάμπερμας είχα τηλεφωνικές επαφές με τους Γιώργο Κασιμάτη, Μιχάλη Σταθόπουλο και Κώστα Βεργόπουλο. Και οι τρεις όχι μόνο είναι κορυφαίοι διανοούμενοι, αλλά και εκπροσωπούν τρεις διαφορετικούς τύπους του σκέπτεσθαι και της πολιτικής παρέμβασης.

Ο Σταθόπουλος επιμένει σε μια μετριοπαθή και ιμπρεσιονιστική πολιτική στάση, σύμφωνα με την οποία σε αυτή τη μεταβατική φάση της κυβερνητικής εξουσίας του ΣΥΡΙΖΑ θα χρειασθεί κανείς να επεξεργασθεί προγράμματα πολιτικής συνείδησης και δράσης, τα οποία να αναφέρονται περισσότερο στον πολίτη και στα συστήματα των δικαιωμάτων.

Ο Κασιμάτης εκφράζει μία ριζοσπαστική αντίληψη, η οποία αγγίζει τα όρια του ακτιβισμού. Θα πρέπει να τονισθεί ότι για τη δική μου κατανόηση μία τέτοιου τύπου πολιτική στάση είναι ανεπεξέργαστη και δεν μπορεί να οδηγήσει σε πολιτικά οφέλη. Σε γενικές γραμμές ο Κασιμάτης υποστηρίζει ότι τα προγράμματα των μνημονίων ως λογιστικά σχέδια είναι ανεδαφικά και ακόμη περισσότερο είναι επικίνδυνα για τη συγκρότηση και τη λειτουργία του κοινωνικού βιόκοσμου.

Ο Βεργόπουλος, ως επιστήμων και ως διανοούμενος, αντιπροσωπεύει ένα άλλο μοντέλο του σκέπτεσθαι. Στις αναλύσεις του επεξεργάζεται περισσότερους παράγοντες και αναλύει τεκμηριωμένα στοιχεία εμπειρικής έρευνας. Για το «ελληνικό ζήτημα» έχει διαμορφώσει θεωρητική άποψη, την οποία η ελληνική πολιτική κοινωνία μπορεί να εξετάσει στο επίπεδο της αυτοσυνείδησής της.

Οι επικοινωνίες με τους συναδέλφους καθηγητές και στοχαστές μπορούν να κλείσουν και μία «εσωτερική συνομιλία» του Θεόδωρου Γεωργίου με τον εαυτό του. Πάντοτε ανατρέχω στην 11η θέση του Μαρξ, προτροπή προς τον Φόιερμπαχ: ήρθε επιτέλους η στιγμή οι φιλόσοφοι να αλλάξουν τον κόσμο.

Θα πρέπει όμως επιτέλους όλοι μας να παραδεχθούμε ότι η αλλαγή του κόσμου και της πραγματικότητας δεν είναι υπόθεση της επαναστατικής πράξης. Είναι υπόθεση «κατασκευής» των ιδεών. Η αλλαγή του κόσμου συμπίπτει με τη δημιουργία της ιδέας, μέσω της οποίας κατασκευάζεται και δημιουργείται η πραγματικότητα.

Ο Χάμπερμας, επομένως, έχει απόλυτο δίκιο όταν θέτει το ερώτημα: Τι κάνουν οι στοχαστές στην Ελλάδα; Ακόμη μελετούν τον Αριστοτέλη; Γιατί δεν μπορούν και δεν είναι ικανοί να «φτιάξουν» ιδέες για να υπερβεί η πολιτική κοινωνία τους την κρίση της;

Ησιωπή των Ελλήνων διανοουμένων μπροστά στην κρίση είναι μια «σιωπή» ιδεολογικής ενοχής. Μόνον επιτέλους οι αριστεροί διανοούμενοι «μπήκαν μπροστά» και ανέλαβαν πολιτικό έργο σε αυτή τη δύσκολη ιστορική φάση;

Οι άλλοι «διανοούμενοι» μπορεί ενδεχομένως να είναι και στοχαστές, αλλά όπως προκύπτει από τα πράγματα, κανείς δεν ενδιαφέρεται γι’ αυτούς. Και αυτό συμβαίνει επειδή είναι μεταπράτες και εισαγωγείς ιδεών και ερμηνευτικών σχημάτων, όπως π.χ. ο άλλος είναι εισαγωγέας αυτοκινήτων. Η δύναμη και η ερμηνευτική ισχύς των ιδεών κρίνονται στο ιστορικό-κοινωνικό πεδίο και όχι στον εγκέφαλο του μεταπράτη-εισαγωγέα.

Ως συμπέρασμα από τις επισημάνσεις αυτές μπορεί να οριστεί το εξής: ο Χάμπερμας τον Ιούλιο του 2015 διατύπωσε τη θεωρητική άποψη σύμφωνα με την οποία η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας στη συμφωνία της 13ης Ιουλίου 2015 στις Βρυξέλλες αποδομήθηκε ως «συνειδησιακή κατάσταση» και ως πολιτική συνθήκη, όπως είχε κατασκευασθεί κατά τη μεταπολεμική ιστορική περίοδο (1949-1989). Και το ερώτημα που έθετε τότε και θέτει και σήμερα είναι: Πού βρίσκεται η Ελλάδα, η ελληνική πολιτική κοινωνία σήμερα;

*Καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Μιλώντας με το άγαλμα
Αν και με τους στεγασμένους ανθρώπους πολύ συχνά δεν έχεις τίποτα να πεις και ωστόσο συνεχίζεις να τους μιλάς, με τους άστεγους υπάρχει πάντα μια αμηχανία να τους πλησιάσεις. Είναι μία από τις παράπλευρες...
Μιλώντας με το άγαλμα
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Οι «ειδικοί» και το εκεί έξω
Αυτοί που πραγματικά νοιάζονται να κατανοήσουν τι ακριβώς συμβαίνει στην ελληνική κοινωνία, οφείλουν να μπουν οι ίδιοι στην κοινωνία και μάλιστα στις μικρές, θεωρούμενες ασήμαντες εκφάνσεις της. Τα μεγάλα...
Οι «ειδικοί» και το εκεί έξω
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Οι μεσαίοι
Χωρίς να έχουμε εντρυφήσει στον Μαρξ ή τον Βέμπερ μπορούμε εύκολα να συνειδητοποιήσουμε βιωματικά ότι ανάμεσα στους Ελληνες κατέχοντες (εξουσία, κύρος, χρήμα) και τους όλο και πιο εξαθλιωμένους μη κατέχοντες...
Οι μεσαίοι
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Οχι άλλους «τεχνογνώστες»
Ο μηχανισμός «στήριξης» του σισύφειου κύκλου μέσα στον οποίο είμαστε παγιδευμένοι στηρίζεται στο απόλυτο «ναι» που είπαν ως μη όφειλαν όλες οι κυβερνήσεις που ανέλαβαν τη διαχείριση αυτού του τόπου από το 2010...
Οχι άλλους «τεχνογνώστες»
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Ο Μαρξ και η πείνα
Η τόση λιτότητα και η επακόλουθη αποταμίευση έχουν αρκούντως υμνηθεί από θεωρητικούς ογκόλιθους. Ο ίδιος ο Μαρξ φρονούσε ότι «όσο λιγότερο είσαι, όσο λιγότερο πραγματοποιείς τη ζωή σου, τόσο περισσότερα...
Ο Μαρξ και η πείνα
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Ευπειθείς και ανελέητοι
Υγεία και ασφάλιση έχουν συρρικνωθεί σε φθίνοντα οικονομικά μεγέθη, σε μια χώρα όπου η ίδια η οικονομία μαζί με την πολιτική, τον πολιτισμό και τον καθημερινό βίο νοσούν, χωρίς στο άμεσο τουλάχιστον μέλλον να...
Ευπειθείς και ανελέητοι

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας