Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο κατά Ιωάννην Εμμανουήλ

Κλικάρετε στην εικόνα για να δείτε ολόκληρο το πρωτοσέλιδο της «Εφ.Συν.»

Ο κατά Ιωάννην Εμμανουήλ

  • A-
  • A+

«Σύμφωνα με το άγραφο εγχειρίδιο της δενδροκομίας, για την αναζωογόνηση της ελιάς αναθέτουμε το κλάδεμα του φυτού στην ελεύθερη βούληση ενός ξένου. Η απουσία κάθε συναισθηματικού δεσμού με το δέντρο επιτρέπει τη δραστική επέμβαση στους βλαστούς.

»Και εάν η επιτυχία της ως άνω οδηγίας θεωρείται βέβαιη, στην περίπτωσή μας –επιλογή των ζωηρότερων και αντιπροσωπευτικών εκφράσεων του Ροΐδη– αναμένεται θριαμβευτική, αφού ο κλαδευτής είναι όχι μόνο ξένος ως προς τη λογοτεχνία αλλά άπειρος και απαίδευτος σχετικά με οποιοδήποτε λογοτεχνικό έργο».

Ο δικός μας Ιωάννης (Καλαϊτζής) προλογίζων τον ημέτερο εξ ημετέρων Εμμανουήλ (Ροΐδη), στην έκδοση «Εμμανουήλ Ροΐδης – Επιλογή από το έργο του»∙ πλάγια γραφή και ο Γιάννης, όπως ο διδάξας Ροΐδης, ακόμα και στον τίτλο του προλόγου: «150 χρόνια στη στιγμή», που είναι συγχρόνως, χρόνος και θεμέλιο μέτρησης της τυπογραφίας: στιγμή και στιγμόμετρο, από τον Γουτεμβέργιο και μετά.

Στιγμή, εν προκειμένω, είναι η εκδοτική επωνυμία του εκδότη/τυπογράφου Αιμίλιου Καλιακάτσου, που έστησε το… στιγμιαίο ραντεβού Καλαϊτζή-Ροΐδη, δύο εκλεκτών σατιρικών μας, «φιλοπαίγμονες αιρετικοί» αμφότεροι, με χρονική διαφορά υπεραιωνόβια (την Παρασκευή, 7 Ιανουαρίου, συμπληρώνονται 112 χρόνια από τον θάνατο του Ροΐδη, 68 χρόνων).

Εκδοτική σειρά της «στιγμής» «Στοχασμοί»∙ 35 τόμοι έως τώρα, απανθίσματα από Επίκτητο, Επίκουρο, Δημόκριτο, Πλούταρχο και Μάρκο Αυρήλιο μέχρι Γκαίτε, Μπωντλαίρ, Ουάιλντ, Βαλερί, Καμύ και Παπαδιαμάντη. Διαλεχτοί μεταφραστές (Γονατάς, Κονδύλης, Τσακνιάς, Σταμπουλού κ.ά.).

Διακόσια ερανίσματα, με επιδόρπιο το, χωρίς αρίθμηση, εξαίρετο διήγημα «Η ιστορία μιας γάτας», όπου ο οξυδερκής παρατηρητής Ροΐδης, από τους ευφυέστερους Ελληνες της εποχής του και των… μεταγενέστερων, σε δεύτερη, λανθάνουσα, υπαινικτική γραφή επιτρέπει στον αναγνώστη να αντιληφθεί, σχεδόν επακριβώς, τον χρόνο περιγραφής: 1855-1856, και πρώτα βήματα εξευρωπαϊσμού των Ελλήνων:

«Τω καιρώ εκείνω ευρίσκετο εις την ακμήν του ο μετασχηματισμός των Συριανών εις Ευρωπαίους, τον οποίον ωνόμαζον, με το συμπάθειο, “ξεβράκωμα”. Αι φέσσαι και αι βράκαι εξηφανίζοντο αλλεπάλληλοι, ως τα πρωινά άστρα, υπό τας ακτίνας του εσπερίου πολιτισμού».

Το πρόσθετο ενδιαφέρον με τα ανθολογήματα γενικώς, ιδίως όμως αυτά συγγραφέων πολλαπλών επιπέδων και αλλεπάλληλων διασταυρώσεων όπως ο Ροΐδης (μόνον οι, διακριβωμένες, ψευδώνυμες υπογραφές του είναι τριάντα τρεις, καθεμιά με ξεχωριστό «σκεπτικό», ορισμένες ανυπέρβλητης γλωσσοπλαστικής επινοητικότητας), είναι ότι, συγχρόνως με τον ανθολογούμενο, αποκαλύπτεται με τις επιλογές του και ο ανθολογών∙ κατά Καλαϊτζή, «κλαδευτής».

Ο οποίος ημέτερος Ιωάννης, εκτός από δυνατός σκιτσογράφος έχει αποδειχθεί, εδώ στην εφημερίδα μας, και στιβαρός χειριστής του πεζού λόγου. Ο δε Ροΐδης, ίσως περισσότερο από κάθε άλλον νεοέλληνα συγγραφέα, έχει σωρεύσει τέτοιο πλούτο γνωμικών που, για να διαλέξεις, πρέπει να μην αφήνεις το μολύβι!

Στις πολλές… εξέχουσες αντιπάθειες του Ροΐδη τιμητική θέση κατείχε ο Κουμουνδούρος (της γνωστής πλατείας…). Είπα να κλείσω με κάτι… αντικουμουνδουρικό. Εράνισμα 83: «…Προς τι λόγου χάριν να κοπιάση τις όπως γείνη ελληνιστής, κινδυνεύων ν’ αποθάνη της πείνης, ενώ γινόμενος κουμουνδουριστής δύναται ν’ απολαύση τον επιούσιον άρτον του και έδραν εν τω Πανεπιστημίω;». Θερμές ευχές επί τω νέω έτει…

ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Μικρός είναι τελικά ο κόσμος…
Εμπλεξα πάλι με τις λέξεις. Συγκεκριμένα, με μία που έβλεπα πρώτη φορά. Τη βρήκα (ή με βρήκε) στην πολίτικη μηνιαία εφημερίδα της Αθήνας «Ο Πολίτης»,...
Μικρός είναι τελικά ο κόσμος…
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Ενα βιβλιοπωλείο στην παραλία...
Λογοτεχνικές κουβέντες -σταράτες: για τον Θωμά Κοροβίνη και τον Ηλία Πετρόπουλο, για τον Βιζυηνό και τον Παπαδιαμάντη, τον Καμί και τον Τσβάιχ, τους...
Ενα βιβλιοπωλείο στην παραλία...
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Ανθισμένη καμέλια
Φαίνεται πως κάτι κατάφερα με την καμέλια, αγαπημένο φυτό της γυναίκας μου, που τις δύο προηγούμενες χρονιές τίναζε τα μπουμπούκια της. Συμβουλεύτηκα...
Ανθισμένη καμέλια
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Στην άγνωστη φίλη, Σιμόν
Ηθελα να γράψω κάτι για τη Σιμόν ντε Μποβουάρ και συνειδητοποίησα πόσο δύσκολο ήταν κάτι τέτοιο. Αυτό συμβαίνει όταν πας να αποτυπώσεις στο χαρτί όλα...
Στην άγνωστη φίλη, Σιμόν
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Η Βιρτζίνια των κυμάτων
Ηταν 28 Μαρτίου 1941 όταν μία από τις μεγαλύτερες συγγραφείς του 20ού αιώνα, η Βιρτζίνια Γουλφ, στη διάρκεια μιας καταθλιπτικής κρίσης και...
Η Βιρτζίνια των κυμάτων
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Ο κίνδυνος της εξημέρωσης
Θυμήθηκε τον Μικρό Πρίγκιπα, που δέχτηκε το δηλητήριο για να μπορέσει να επιστρέψει στο δικό του τριαντάφυλλο. Εκείνον που μια αλεπού του δίδαξε τι...
Ο κίνδυνος της εξημέρωσης