• Αθήνα
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 13.1°C / 15.7°C
    2 BF
    79%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 10.8°C / 13.4°C
    1 BF
    89%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 12.1°C / 15.0°C
    2 BF
    76%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.9°C / 11.1°C
    2 BF
    83%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 11.9°C / 11.9°C
    1 BF
    87%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 10.0°C / 10.5°C
    2 BF
    88%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    6°C 6.4°C / 6.8°C
    1 BF
    100%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    1 BF
    88%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 14.9°C / 16.9°C
    5 BF
    79%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 11.9°C / 12.3°C
    1 BF
    76%
  • Ερμούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 14.0°C / 14.8°C
    3 BF
    71%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    1 BF
    71%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 15.9°C / 15.9°C
    3 BF
    77%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 11.8°C / 13.4°C
    0 BF
    100%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 12.5°C / 13.3°C
    1 BF
    85%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 13.8°C / 14.3°C
    1 BF
    80%
  • Χαλκίδα
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 14.2°C / 15.3°C
    0 BF
    77%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 12.1°C / 12.3°C
    2 BF
    92%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.8°C / 13.4°C
    0 BF
    97%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 8.4°C / 8.4°C
    1 BF
    84%

Η ΝΥΧΤΕΡΙΑ ΤΟΥ ΠΑΣΑ ΤΗΣ ΤΑΓΓΕΡΗΣ, 1884, ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΡΑΛΛΗΣ

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οριενταλισμός

  • A-
  • A+

Λωρίδες ήλιου αρχίζουν να αχνοφέγγουν πάνω από τα ασβεστωμένα σπίτια της Ταγγέρης, ένα καλοκαίρι του 19ου αιώνα, ενώ ένα φεγγάρι, στη χάση του, στέκεται στον ουρανό. Η πόλη του Μαρόκου ακόμα κοιμάται.

Κι όμως, ένα σκυλί ουρλιάζει. Ενας άνδρας κείτεται στο νεκροκρέβατο -μάλλον σ’ ένα υφαντό χαλί με ρίγες και γεωμετρικά σχήματα, έξω από το τζαμί. Δυο μουσουλμάνοι έχουν ξαγρυπνήσει πλάι του, διαβάζοντας αποσπάσματα από το Κοράνι. Ιερά βιβλία είναι στοιβαγμένα πλάι τους. Είναι κατάκοποι, παραμένουν άυπνοι. Πρόσωπα σοβαρά, αφοσιωμένα στο έργο τους: το κατευόδιο του νεκρού.

Ενα ζευγάρι δερμάτινες παντόφλες είναι αφημένο εδώ και ένα εκεί. Στο βάθος, η θάλασσα έχει αρχίσει να φωτίζεται. Μια νέα μέρα ξεκινά και η ζωή θα συνεχιστεί.

Αυτά σκεφτόμουν μπροστά στο αριστούργημα του Θεόδωρου Ράλλη, «Η νυχτερία του πασά της Ταγγέρης»*, στην Εθνική Πινακοθήκη, εκείνο το πρωινό της Κυριακής. Στάθηκα εκεί πολύ, αμίλητη, με τον υπόλοιπο κόσμο να περνά, να μένει λίγο και μετά να προχωρά, για να απολαύσει και τα υπόλοιπα έργα της μόνιμης συλλογής. Νόμιζα ότι ήθελα να μείνω εκεί. Αυτό μου συμβαίνει συχνά μπροστά σε έργα τέχνης που έχουν κάτι να μου πουν. Και είναι συνήθως τόσο διαφορετικά μεταξύ τους. Σε τεχνικές, τεχνοτροπίες, σχολές ή χρονολογικές περιόδους.

Μπροστά σε αυτόν τον πίνακα, αισθάνθηκα τη δύναμη έλξης που μου ασκεί η Ανατολή -με την ευρεία έννοιά της, ως πολιτισμός, ως ιστορία, ως παρελθόν και ως μεγάλο κομμάτι του παρελθόντος αυτής της χώρας. Αυτή η ατελείωτη πηγή από αρώματα και μύθους και μυστικά ή μυστήρια. Παζάρια με μπαχαρικά, εμπόριο, ποίηση, παραμύθια και μουσική. Και μαζί μ’ αυτά η ιστορία του Κεμάλ**, του πρίγκιπα που ήθελε να αλλάξει τον κόσμο.

Ωρες μετά, στο σπίτι, τακτοποιούσα στο ντουλάπι βάζα με φρέσκια μαρμελάδα πορτοκάλι - μανταρίνι και γλυκό περγαμόντο -είχαν κρυώσει πια καλά. Σκεφτόμουν πώς μπορεί να μας επηρεάσει η τέχνη και η ομορφιά που εκπέμπει. Αρκεί να αφεθείς στην εικόνα, στον ήχο, καθαρίζοντας όσο μπορείς το μυαλό σου από όλα όσα σχεδόν εκ γενετής ξέρεις, από όλα όσα διδάχτηκες από τον κοινωνικό περίγυρο, τη σχολική εκπαίδευση, τις εμπειρίες. Πρέπει να αφεθείς στην τέχνη, πρέπει να αφεθείς στην ομορφιά και για λίγο να γίνεις αθώος παρατηρητής. Και σαν να μην ξέρεις τίποτα να προσπαθήσεις να γευτείς. Σαν τα μπαχαρικά που η Δύση κατάλαβε την αξία τους όταν ήρθε σε επαφή με την Ανατολή -και ίσως να έμαθε πώς να μαγειρεύει και κατά συνέπεια να τρώει.

Κι ίσως να φτιάξεις μια -λίγο έως πολύ- αληθινή ιστορία. Για τον νεκρό πασά -κάποτε θα κρέμονταν από τα χέρια του οι τύχες των ανθρώπων και αυτής της πόλης, που υπήρξε κέντρο εμπορίου ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση. Για τους δύο ανθρώπους που έμειναν στη νυχτερία του -άραγε να ήταν κάποιος συγγενής; Για ό,τι άφησε πίσω του.

Αλλά μπορεί να φτιάξεις και μια ιστορία για σένα. Να φανταστείς τον εαυτό σου να κινείται μέσα στα σοκάκια της πόλης, να είσαι έμπορος ή εργάτης, να έχεις ένα χάνι όπου ακούς τις ιστορίες των ναυτικών από όπου γης ή να ζεις μέσα σε ένα σπίτι με κήπους και σιντριβάνια, στολισμένα με τα περίφημα γαλάζια κεραμικά πλακάκια του Μαρόκου.

Η θέαση του πίνακα, διαπίστωσα, έβγαλε από μέσα μου τον οριενταλισμό που δεν έκρυψα ποτέ. Ωστόσο ποτέ δεν ξέχασα ότι τόσο στην Ανατολή όσο και στη Δύση, όση ομορφιά και να υπάρχει, οι ιστορίες των λαών και του κάθε ανθρώπου ξεχωριστά μοιάζουν περισσότερο με την ιστορία που περιγράφει τόσο γλαφυρά ο Νίκος Γκάτσος: άδεια κεμέρια, νερό μουχλιασμένο, αδικία και πόνος. Και πολλοί από αυτούς που θέλουν να αλλάξουν τους καιρούς έχουν την τύχη εκείνου του άμυαλου νέου από γενιά βασιλική, του απογόνου του Σεβάχ του Θαλασσινού.

*Θεόδωρος Ράλλης, 1884.

**Κεμάλ (Ο Μύθος Του Σεβάχ), Νίκος Γκάτσος-Μάνος Χατζιδάκις

[email protected]

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Οι αναμνήσεις σας έναν χρόνο πριν
Ξύπνησε με ένα κουδούνισμα από το τηλέφωνο. Δεν ήταν το ξυπνητήρι. «Τι να συμβαίνει άραγε;» αναρωτήθηκε με βραχνή φωνή. Το πολεμικό κλίμα των ειδήσεων και η περιρρέουσα ατμόσφαιρα δεν προμήνυαν τίποτα καλό.
Οι αναμνήσεις σας έναν χρόνο πριν
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Μπροστά στο λευκό χαρτί
Κάποιοι που βουτάνε στα βιβλία για να πάρουν τις απαντήσεις που δεν βρίσκουν γύρω τους ή μέσα τους. Και γίνονται έτσι σοφοί και ανεκτικοί και αποκτούν το βλέμμα αυτού που ξέρει τι σημαίνει η ζωή, γιατί έμαθαν...
Μπροστά στο λευκό χαρτί
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Καληνύχτα, κυρία Σελήνη
Μετά πήγε σπίτι, έτρεξε στο γραφείο, έσβησε τα φώτα και άνοιξε το παράθυρο. Αισθάνθηκε ένα είδος ευλογίας και θυμήθηκε ένα ποίημα-μινιατούρα του Ματσούο Μπασό που έλεγε: Απόψε ώς κι εσύ/ πας βιαστική/ σελήνη...
Καληνύχτα, κυρία Σελήνη
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Φωτογραφία της στιγμής
Μια φορά και έναν καιρό ήταν μια πανσέληνος. Ανέτειλε ολόλαμπρη για τα μάτια του παρατηρητή της, που βρισκόταν σε ένα χωράφι, σε έναν λόφο κοντά στο μοναστήρι του Αγίου Παύλου, στο Σεν Ρεμί κοντά στην Αρλ της...
Φωτογραφία της στιγμής
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Ενα κορίτσι ζωγραφίζει κίτρινα αστέρια
Οπως όλα τα παιδιά, έτσι κι εκείνο το κορίτσι κάποτε επιχείρησε να μετρήσει τα αστέρια του ουρανού. Πολύ μικρή, αλλά αρκετά μεγάλη για να ονειρεύεται «να γίνω κάτι πολύ σπουδαίο». Πολιτικός μηχανικός, γιατρός,...
Ενα κορίτσι ζωγραφίζει κίτρινα αστέρια
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Μάθημα ακουαρέλας
Απλωσε με ένα πινέλο νερό πάνω στο χαρτί, με μεγάλη επιμέλεια. Προηγουμένως το είχε στερεώσει και στις τέσσερις πλευρές με αυτοκόλλητη ταινία, για να μη χάσει το σχήμα του. Μετά είχε σχεδιάσει ένα κλαδί από τα...
Μάθημα ακουαρέλας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας