Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Βασίλι Γκρόσμαν: Ζωή και Πεπρωμένο

Η κόκκινη πλατεία, του Καντίνσκι

Βασίλι Γκρόσμαν: Ζωή και Πεπρωμένο

  • A-
  • A+

«Ανοιξα την πόρτα και είδα ένα πορτραίτο. Υστερα το πορτραίτο άρχισε να έρχεται προς το μέρος μου». Είναι τα λόγια μιας μαίας που κατοικεί σε ένα σπίτι μαζί με άλλους όταν ανοίγει την πόρτα μέσα στη νύχτα και βρίσκεται ξαφνικά αντιμέτωπη με τον Στάλιν που έχει φτάσει εκεί με τον Μπέρια. Σκοπός της επίσκεψής τους -που κάνει τους άλλους ενοίκους να μην πάνε στην κοινή τουαλέτα όλη τη νύχτα ούτε και να φύγουν το πρωί για τη δουλειά τους- είναι να δουν έναν παλιό μπολσεβίκο που μόλις έχουν ελευθερώσει από τη Λιουμπλάνκα.

Πρόκειται για ένα απόσπασμα από το μνημειώδες έργο του Βασίλι Γκρόσμαν «Ζωή και πεπρωμένο» (960 σελ. σε μετάφραση του Γιώργου Μπλάνα) που κυκλοφόρησε στην Ελλάδα από τις εκδόσεις Γκοβόστη, τον ιστορικό αυτόν εκδοτικό οίκο που συνεχίζει να μας μαθαίνει τα αριστουργήματα της ρωσόφωνης λογοτεχνίας. Το έργο αυτό έχει θεωρηθεί το ισοδύναμο του «Πόλεμος και Ειρήνη» για τον 20ό αιώνα. Και είναι πράγματι πολύ πετυχημένη η σύγκριση αυτή. Οπως και στον Τολστόι, έτσι και εδώ παρακολουθούμε τη ζωή μιας οικογένειας μέσα στη δίνη δύο διαφορετικών πολέμων, των Ναπολεοντείων και του Β΄ Παγκοσμίου, που έπληξαν τη Ρωσία και στοίχισαν αμέτρητες ζωές μέχρι να καταλήξουν με τη συντριβή των επιτιθέμενων.

Δεν είναι τυχαίο ότι ο Γκρόσμαν άρεσε στον Μπουλγκάκοφ. Το λεπτό και κατεδαφιστικό χιούμορ που διατρέχει το βιβλίο αυτό θυμίζει το δικό του. Η διεισδυτική ματιά του χρησιμοποιεί τον λόγο σαν νυστέρι. Με απόλυτη προσήλωση στον αδιανόητο ρεαλισμό που έχει ζήσει ο ίδιος και η εποχή του, με τη μάχη του Στάλινγκραντ καθώς και τη φρίκη των στρατοπέδων εξόντωσης του ναζισμού και εκτόπισης του σταλινισμού καταγράφει αυτό που κάνει ένα έργο να είναι σημαντικό: τη λεπτομέρεια που σε κάνει να αναγνωρίζεις μέσα στο σύμπαν αυτό που εκμηδενίζει το μέγεθος του ανθρώπου, τον κάνει ελάχιστο, το απόλυτο μεγαλείο του ανθρώπινου. Καθώς περιγράφει τα φονικά σύρματα του ναζιστικού στρατοπέδου με την απάνθρωπη ομοιομορφία, τα βαγόνια που στοιβάζουν τους ανθρώπους για να τους πάνε στους θαλάμους αερίων, τις τελευταίες ώρες στους θαλάμους αυτούς με τα μάτια ενός καταδικασμένου ορφανού παιδιού που γυμνό μαζί με τους άλλους βλέπει τα μάτια που το σκοτώνουν να το παρακολουθούν, με τον έρωτα που δεν σταματάει να ανθίζει στις μίζερες πολυκατοικίες μέσα στην ένδεια, με το κόμμα να επιτηρεί τα πάντα και να τρώει σιγά σιγά τα παιδιά και τα παραπαίδια του.

Οπως και στο «Πόλεμος και Ειρήνη», η κεντρική οικογένεια με τον ευρύτερο κύκλο της, υποφέρει, διαλύεται, ανασυντίθεται, αγωνίζεται να αντέξει, παλλόμενη και πάσχουσα μετωνυμία ολόκληρης της ρωσικής στον Τολστόι είτε της σοβιετικής στον Γκρόσμαν κοινωνίας. Οπως και στην αρχαία τραγωδία οι οικογενειακές συγκρούσεις και συμφιλιώσεις, τα αριστοτελικά εν ταις φιλίαις πάθη, διαλέγονται με τα δεινά των πολέμων των τυραννικών καθεστώτων, έτσι και στο μεγάλο μυθιστόρημα, παιδί της τραγωδίας και του έπους, η μοίρα του οικογενειακού κυττάρου βρίσκεται σε συνεχή ώσμωση με τη μοίρα της κάθε μιας ψυχής και ολόκληρης της κοινωνίας. Αυτή η βαθιά αναλογία κάνει το έργο του Γκρόσμαν να διαβάζεται και να εδραιώνεται συνεχώς.

Η ζωή που κατακτά είναι πρωτίστως αυτή που του εξασφαλίζει η ίδια η συγκίνησή μας για ένα βιβλίο που αντί να ξεθωριάζει αστράφτει και γητεύει όλο και πιο πολύ μέσα στον χρόνο. Συγκίνηση που οφείλεται στην τεκμηριωμένη αίσθηση ότι ο μύθος λέγεται για μας. Στις σημερινές κοινωνίες της δεινής και πολύπλευρης κρίσης, πόλεμοι και δικτατορίες έχουν ίσως σε ένα βαθμό –αν και όχι απολύτως– αλλάξει μορφή και ρητορική. Δεν παύουν να σκοτώνουν τις ψυχές και τα σώματα, να μαραίνουν το ταλέντο και να δηλητηριάζουν δεσμούς και σχέσεις. Το δράμα των ψυχών, των οικογενειών, των κοινωνιών, ο αγώνας τους να αντέξουν μέσα στη σημερινή κρίση περιμένουν τον δικό τους τραγωδό ή μυθιστοριογράφο.

ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Ξαναδιαβάζοντας τη Μαχαμπαράτα
Η ιστορία που αφηγείται ο Βιάσα, ο Ινδός Ομηρος, μιλά για μία σειρά από γεννήσεις που άλλες πάνε και άλλες δεν πάνε καλά, στο πλαίσιο μιας οικογένειας που είναι ο κόσμος. Το ζήτημα της καταγωγής μοιάζει να...
Ξαναδιαβάζοντας τη Μαχαμπαράτα
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Ενα κομμάτι από εσένα τον ίδιο…
Η συντριβή δεν είναι πάντοτε αρνητική. Μπορεί να συντρίβει και τα όσα πρέπει να πέσουν για να ανοίξει ένας δρόμος. Κάποτε, το να γκρεμιστούν τα οικοδομήματα της εύκολης και άκριτης αισιοδοξίας και της...
Ενα κομμάτι από εσένα τον ίδιο…
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Υμνος και θρήνος για το κλειστό ελληνικό περίπτερο
Δεν ήταν ανέκδοτο. Ηταν πραγματικότητα. Οταν στις δεκαετίες του ‘80 και του ‘90 οι τουρίστες από τις ανατολικές χώρες, επωφελούμενοι από το σχετικό άνοιγμα, ταξίδευαν στην Αθήνα σήκωναν οτιδήποτε πουλιόταν στα...
Υμνος και θρήνος για το κλειστό ελληνικό περίπτερο
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Νατζά, Ναντέζντα, Ελπίδα
Η αίσθηση ότι μπορεί να υπάρξει αυτό το «παραπάνω του ανθρώπου», η δύναμη εκείνη, η πιο δική μας, που δεν τη χαιρόμαστε, γιατί την αγνοούμε και οι ίδιοι, αυτή τη δύναμη που έχουμε ανάγκη όλοι όσοι λυγίζουμε...
Νατζά, Ναντέζντα, Ελπίδα
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Τα πρόσωπα και τα πράγματα
Αν και θρεμμένη με μελέτη της Ιστορίας, η Αριστερά, στην Ελλάδα και αλλού, έτεινε και τείνει συχνά να λησμονεί ότι η Ιστορία είναι σε μεγάλο βαθμό και το έργο συγκεκριμένων προσώπων και ότι η μονόπλευρη εμμονή...
Τα πρόσωπα και τα πράγματα
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Από το τραύμα στην πράξη
Πρωτοχρονιάτικη Εφορία. Καθυστερημένοι συνωστιζόμαστε. Καταθέτουμε δηλώσεις, ενστάσεις, αιτήσεις κ.λπ. Στο ασανσέρ ένας ψηλός μεσήλικας, αρχοντάνθρωπος, χάνει αναπάντεχα την ψυχραιμία του και αφήνει να του...
Από το τραύμα στην πράξη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας