Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Για το δικαίωμα στη μνήμη

Η διαγραφή της μνήμης είναι ένα σύνηθες όχημα της κάθε λογής εξουσίας, η οποία, για να κρατήσει υποχείριό της τον άνθρωπο, του την παρουσιάζει ως μία ανώδυνη υποτίθεται διαδικασία

Για το δικαίωμα στη μνήμη

  • A-
  • A+

Η λήθη και η μνήμη δεν μπαίνουν σε ζυγαριά έστω και αν πρόκειται να ζυγιστούν σε ζυγαριές ακριβείας. Από αυτές που ζυγίζουν τα χιλιοστά των χιλιοστών ουσιών για τις οποίες ένα λάθος στη μέτρηση μπορεί να στοιχίσει ανθρώπινες ζωές. Λήθη και μνήμη δεν μπορούν να ζυγιστούν, γιατί ενώ είναι κάτι το ρευστό, μια πνοή του αέρα που πάει κι έρχεται, διογκώνοντας το έλασσον και ελαχιστοποιώντας το μείζον, έχουν μεγάλο βάρος για το πριν και το μετά της ζωής μας.

Οταν παίρνεις το μονοπάτι της λήθης πρέπει να προσέξεις τα αγκάθια που σου τρυπάνε τα χέρια, τις πέτρες που σου καρφώνουν τα πόδια, την τραχύτητα του τοπίου που μουλιάζει την καρδιά σου, όχι δεν είναι δάκρυα αυτά που τρέχουν, είναι η υγρασία που έχει μαζευτεί στα αγκάθια και τις πέτρες που δεν μπορούν να ζήσουν στο άνυδρο τοπίο. Και να πάρεις όμως το μονοπάτι της μνήμης, πάλι μουλιάζει η καρδιά. Δεν είναι τότε οι πέτρες και τα αγκάθια η αιτία, αλλά η λάσπη που μαζεύτηκε μέσα στα πηγάδια, λάσπη που θόλωσε τα νερά, θόλωσε τις εικόνες, τόσο που οι μορφές έπαψαν πια να ξεχωρίζουν. Χωρίς πρόσωπο περιμένουν μπας και γίνουν τουλάχιστον σκόνη.

Το 1989 η τότε Οικουμενική Κυβέρνηση πήρε μια αδιανόητη για μένα απόφαση. Αποφασίστηκε να καούν οι φάκελοι, που κατά τεκμήριο στην πλειονότητά τους αφορούσαν το πρόσωπο και τη δράση δημοκρατικών πολιτών που είχαν διωχθεί στην περίοδο από τον εμφύλιο μέχρι και τη χούντα. Φυσικά, οι ίδιοι φάκελοι αποδείκνυαν και την ενοχή των χαφιέδων που τους είχαν καταρτίσει και υποβάλει αρμοδίως σε μια καταπιεστική εξουσία. Και συνεπώς το «κάψιμο» συνιστούσε μια πράξη ολικής διαγραφής που περιελάμβανε θύματα αλλά και θύτες που με τον τρόπο αυτό οι τελευταίοι όχι μόνον έμεναν ατιμώρητοι, πράγμα κατανοητό σε μια λογική κατάσβεσης των παθών, αλλά και ικανοί, εάν το ήθελαν, να συνεχίσουν το θεάρεστο έργο τους. Ας προσθέσω ακόμη δύο στοιχεία: Πρώτον ότι από το κάψιμο εξαιρέθηκαν οι φάκελοι προσώπων με ιστορική σημασία, των οποίων την ιστορικότητα ή μη προφανώς όρισαν κάποια ανώνυμα και ανεύθυνα «αρμόδια» όργανα. Και, δεύτερον, υπάρχει πάντα η υποψία μήπως πριν από την καύση των φακέλων κάποιοι – φέρ’ ειπείν ημέτερες είτε ξένες μυστικές υπηρεσίες- πιθανώς κράτησαν αντίγραφα για περαιτέρω θεάρεστο χρήση.

Επειδή η λήθη και η μνήμη δεν μπορούν να ζυγιστούν για να προκύψει άλλος ένας καθησυχαστικός μέσος όρος, άλλη μία απομείωση ή και διαγραφή ενός άυλου -αλλά με υλικές συνέπειες- χρέους, ομολογώ ότι την απόφαση της οικουμενικής κυβέρνησης του 1989 δεν μπόρεσα ποτέ να την καταλάβω. Το περίφημο κάψιμο των φακέλων τη μοιραία εκείνη χρονιά ερχόταν για να σβήσει υποτίθεται τα ίχνη του εμφυλίου και της αδιανόητης χούντας που τον συνέχισε, να βάλει ένα τέλος στις επώδυνες μνήμες, να λευτερώσει ανθρώπους από την αγωνία του αποδιοπομπαίου τράγου. Ομως όλα αυτά και πολλά άλλα δεν σβήνουν με ένα κάψιμο. Το αντίθετο μάλιστα. Μπορεί και να φουντώσουν.

Η διαγραφή της μνήμης είναι ένα σύνηθες όχημα της κάθε λογής εξουσίας, η οποία, για να κρατήσει υποχείριό της τον άνθρωπο, του την παρουσιάζει ως μία ανώδυνη υποτίθεται διαδικασία. Ομως οι φάκελοι δεν είναι μόνον υλικό της συλλογικής ιστορίας. Είναι και τεκμήριο της προσωπικής ιστορίας του καθενός. Είναι ένα από τα στοιχεία που μας επιτρέπουν να επαναλαμβάνουμε μαζί με τον Ζαν Αμερί, που είχε βιώσει τη φρίκη των ναζιστικών στρατοπέδων, όσα γράφει στο βιβλίο του «Πέρα από την ενοχή και την εξιλέωση»: «Ημουν παρών. Ας μην τολμήσει κανείς(…), όσο ξύπνιος και αν είναι, να μου αναπτύξει τις στρεβλές θεωρίες του: Για όποιον υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας είναι πέρα για πέρα ανόητες». Το άνοιγμα όσο το δυνατόν περισσότερων φακέλων συμβάλλει στο να ξεπεράσουμε τις ανούσιες θεωρίες δίνοντας τον λόγο σε έναν πολιτικό στοχασμό θεμελιωμένο στο βίωμα.

ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Καλλιτεχνικές οφθαλμ-απάτες
Η τέχνη και ειδικά το στοιχείο της αναπαράστασης γίνονται μέρος αφηγήσεων, όπου δύσκολα μπορεί κανείς να διακρίνει το μυθώδες από το ιστορικό στοιχείο. Ωστόσο, δεν είναι οι καλλιτέχνες που πρωταγωνιστούν στο...
Καλλιτεχνικές οφθαλμ-απάτες
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Ελπίδα ριζωμένη στη γη μας
Λείπει η Ελπίδα. Από το κουτί της Πανδώρας ξεχύθηκαν όλα τα δεινά, αλλά όταν σκύψαμε να κοιτάξουμε τον πάτο η Ελπίδα δεν ήταν εκεί. Στον τόπο που κάποτε γέννησε το αφήγημα για τον Προμηθέα, τον Επιμηθέα και...
Ελπίδα ριζωμένη στη γη μας
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Θα ’θελα να σε κάνω να μοιραστείς
Θα βρεθούμε, λοιπόν, και αύριο εσύ κι εγώ. Στην ίδια μεριά του δρόμου. Σπρωγμένες/σπρωγμένοι από την ίδια ελπίδα που δεν πρέπει να αφήσουμε να μας τη λεηλατήσουν ξανά. Στέκω κάτω από αυτό το λεηλατημένο κι...
Θα ’θελα να σε κάνω να μοιραστείς
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Τα πρόσωπα και τα πράγματα
Αν και θρεμμένη με μελέτη της Ιστορίας, η Αριστερά, στην Ελλάδα και αλλού, έτεινε και τείνει συχνά να λησμονεί ότι η Ιστορία είναι σε μεγάλο βαθμό και το έργο συγκεκριμένων προσώπων και ότι η μονόπλευρη εμμονή...
Τα πρόσωπα και τα πράγματα
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Η συντέλεια
Ζούμε σε ώρες συνεχούς ανατροπής της ανατροπής, όπου το χτεσινό ίνδαλμα είναι έτοιμο να μετατραπεί στον σημερινό αποδιοπομπαίο τράγο, η διάλυση, ο σαρκασμός, ο κυνισμός, η εμπάθεια, η συκοφαντία είναι τόσο...
Η συντέλεια
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Χαμένες ψευδαισθήσεις;
Στη λογοτεχνία και συχνά στον έρωτα οι ψευδαισθήσεις μπορούν να είναι συνώνυμες της δημιουργίας και της ίδιας της ζωής. Στην πολιτική, όσο διαρκούν, οδηγούν στον γκρεμό και όταν καταρρεύσουν αφήνουν ανοιχτό...
Χαμένες ψευδαισθήσεις;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας