Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Δημοκρατικοί θεσμοί

«Αστερισμός 3», Χουάν Μιρό, 1940

Δημοκρατικοί θεσμοί

  • A-
  • A+

Ενα τρίχρονο κοριτσάκι στέκεται μπροστά στον καθρέφτη κρατώντας μια κίτρινη, κόκκινη και μπλε μπάλα. Τραγουδάει αυτοσχέδια παιδικά στιχάκια. Τα λόγια τους περιέχουν στίχους άλλων τραγουδιών, αλλά και λέξεις ακαταλαβίστικες και «χειροποίητες», ενώ λικνίζει το σώμα της στον ρυθμό μιας μουσικής που μόνο εκείνη ακούει.

«Κοίτα τη φίλη μου!» φωνάζει στη μαμά της. «Φοράμε τα ίδια ρούχα, παίζουμε με την ίδια μπάλα και λέμε το ίδιο τραγούδι». Η μαμά χαμογελάει, τη χαϊδεύει στα μαλλιά και την αφήνει στο παιχνίδι της. Η μικρή συνεχίζει το παιχνίδι αμέριμνη, επαναλαμβάνοντας στο είδωλο λέξεις από τις οποίες απουσιάζει ακόμα κι όταν απαιτείται το ρο, το γάμμα και το δέλτα αντικαθίστανται εκ περιτροπής από ένα παχύ ζήτα και το θήτα ακούγεται σαν ένα ελαφρά γλυκό σίγμα.

Φαντασία. Αυτή φταίει για όλα. Στα παιδιά, όπου όλα είναι καινούργια και ερμηνεύουν τον κόσμο με ό,τι έχουν γύρω τους και θεωρούν γνωστό, η δύναμή της είναι σαν αυτήν ενός αεριωθούμενου. Διανύει αποστάσεις εκατομμυρίων διανοητικών χιλιομέτρων ώστε να κατασκευάσει φανταστικούς φίλους, με τους οποίους μπορούν να παίξουν τις ώρες που δεν υπάρχει άλλος κανείς, αλλά και να τους ρίξουν το φταίξιμο για τη ζημιά, τη σκανταλιά και την αταξία.

Η ίδια είναι που κρύβει λύκους πίσω από τις πόρτες και φοβισμένα κατσικάκια μέσα στις ντουλάπες –κατσικάκια, όμως, τόσο ευφυή ώστε κανένας μεγάλος και δυνατός εχθρός δεν μπορεί να τα ξεγελάσει. Αργότερα, τα «βιβλία χωρίς εικόνες» θα γεννήσουν σύννεφα ονειρικά. Θα ίπτανται πάνω από τα κεφάλια των παιδιών, γεμάτα ήχους κυμάτων που σκάνε στην παραλία, το νερό που η αλμύρα του καίει τη γλώσσα, ανθρώπους με παράξενα ρούχα και συνήθειες, τη μυρωδιά του χειμώνα, που θυμίζει κάτι από βοριά, χιόνι και καμένο ξύλο μαζί, αλλά και τα μεσημέρια της άνοιξης, με ήχους από μέλισσες και αρώματα από λουλούδια. Κι όταν τα παιδιά συναντήσουν όλα αυτά στην πραγματικότητα, λίγο μεγαλύτερα πια, θα τα αναγνωρίσουν αμέσως –ένα βιβλίο χωρίς εικόνες είχε ρίξει την κατάλληλη στιγμή ένα σποράκι σε μια κρυφή αλλά γόνιμη γωνιά του νου τους.

Αργότερα οι περιγραφές θα αντικατασταθούν από έννοιες, λέξεις λιγότερο ή περισσότερο δύσκολες, με καταφατική, αρνητική ή μεταφορική σημασία. Θα σκάψουν λίγο βαθύτερα, θα σκαλίσουν την πρότερη γνώση και με τη βοήθεια του λόγου θα τις κατανοήσουν, θα τις επεξεργαστούν, θα μαλώσουν μαζί τους και θα τα ξαναβρούν και, τελικά, θα αρχίσουν να ορίζουν τον κόσμο από την αρχή. Τα πλαίσια διαφορετικά, οι όροι αλλαγμένοι, αλλά οι λέξεις των βιβλίων θα είναι εκεί για τα περιγράψουν και να δημιουργήσουν νέα πράγματα, νέες σχέσεις.

Ολα μπορεί να τα αλλάξει ένα καλό βιβλίο, όπως δεν μπορεί να αλλάξει και τίποτα. Ή τουλάχιστον έτσι θα μοιάζει στην αρχή. Διότι υπάρχει κάτι κρυμμένο πίσω από τις λέξεις τις τυπωμένες στο χαρτί, που καμία εικόνα –ακόμα και στο σινεμά ή το καλό θέατρο– δεν μπορεί να αποκαλύψει. Η εικόνα των τυπωμένων λέξεων, στο βιβλίο ή στην εφημερίδα, σε αγαστή συνεργασία με τα σημεία της στίξης, τα διάστιχα και τις γραμματοσειρές, μπορεί να προκαλέσει διεργασίες που στον εγκέφαλο σχολιάζουν και συμπληρώνουν το ανάγνωσμα, γεννώντας κάτι που πηγαίνει πέρα από την περιγραφή της έννοιας: δημιουργεί ένα κριτικό βίωμα. Κι αυτό με τη σειρά του, ανθρώπους και πολίτες.

Η φαντασία, τότε, θα αναγεννηθεί για να φτιάξει καινούργια πράγματα. Δεν έχει σημασία η ηλικία του αναγνώστη ή το επίπεδο των γραμματειακών σπουδών του. Οσο διεγείρεται το πνεύμα τόσο ο κόσμος βελτιώνεται. Και όπως είπε πρόσφατα και ο Μάριο Βάργας Γιόσα, αν χαθεί η λέξη που γράφεται στο χαρτί, τότε διατρέχουμε τον κίνδυνο να εξαφανιστούν η ελευθερία, η ικανότητα της κριτικής σκέψης και της φαντασίας, και άλλοι θεσμοί όπως η δημοκρατία.

ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Ενα στοίχημα
Υπάρχει μια εικόνα που δεν έχω δει πολύ καιρό τώρα. Μια πόλη φωτισμένη, με παιδιά να παίζουν στους δρόμους αψηφώντας το κρύο χάρη σε χρωματιστά μάλλινα κασκόλ και σκούφους. Να παίζουν τόσο που τα γάντια τους...
Ενα στοίχημα
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
39 βαθμοί Κελσίου
Η εκδρομή ήταν προγραμματισμένη Κυριακή του Απριλίου, που ο καιρός έδωσε και ήταν καλός. Ηλιος λαμπρός, ελαφρύ αεράκι και γυναίκες και παιδιά χαρούμενα μπήκαν στο λεωφορείο για μια παραθαλάσσια πόλη, κάπου στη...
39 βαθμοί Κελσίου
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Αναξιόπιστα ρολόγια
Το σιδερένιο ρολόι-ποδήλατο με τον ήπιο ήχο τικ-τακ, τικ-τακ που υπήρχε στο δωμάτιο δεν την ενοχλούσε, το είχε συνηθίσει και, όταν τελείωνε η μπαταρία του, κάτι έλειπε από την ησυχία του χώρου, κάτι...
Αναξιόπιστα ρολόγια
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Ασημόσκονη και μπλε παράθυρα
Παράξενη γιορτή τα Χριστούγεννα, ακόμη και για τους ορθολογιστές. Εχουν τον τρόπο να σου βγάζουν αισθήματα που συνήθως κοιμούνται. Ολη η παιδικότητά σου εκτινάσσεται και ενώ το γύρω όλον έχει μείνει ίδιο και...
Ασημόσκονη και μπλε παράθυρα
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Ο Σέρλοκ και ο πυρετός
Ο χρόνος τρέχει… Το μυστήριο αργεί να λυθεί και, ξάφνου, ένας άνθρωπος εξαϋλώνεται μπροστά σου. Το πρόβλημα υπάρχει, επιδεινώνεται. Νιώθεις αγωνία, κάτι πρέπει να γίνει σύντομα, και το χάος που επικρατεί γύρω...
Ο Σέρλοκ και ο πυρετός
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Λόγια που πετούν, λόγια που μένουν
Από πάντα οι άνθρωποι ήθελαν να καταφεύγουν πότε πότε στο μικρό ασφαλές λιμάνι τους, να παίρνουν από κει τη δύναμη και την αυτοπεποίθηση για να φεύγουν να κατακτήσουν τον κόσμο. Από πάντα, ο κόσμος ήταν πιο...
Λόγια που πετούν, λόγια που μένουν

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας