Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Αισιοδοξία στην εποχή του φόβου
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Αισιοδοξία στην εποχή του φόβου

  • A-
  • A+

«Η συντριβή του φόβου είναι η απαρχή της σοφίας, της αναζήτησης της αλήθειας για χάρη μιας πιο άξιας ζωής» (Μπ. Ράσελ)

Ο υπέρτατος υπαρξιακός φόβος του θανάτου ξεδιπλώθηκε παγκόσμια σε όλη του την ένταση με το μεγαλύτερο αγαθό, τη ζωή, να κινδυνεύει από εχθρό αόρατο, ύπουλο και, μέχρι τώρα, ανίκητο. Το άτομο τρομοκρατημένο, αδύναμο, ελπίζει και περιμένει με αγωνία τη σωτηρία από την επιστήμη.

Ο ατομικισμός, κυρίαρχο ανθρωπολογικό γνώρισμα της εποχής, ξαφνικά περιστέλλεται και αδυνατίζει μπροστά στην ανάγκη του συλλογικού. Βέβαια, δεν μεταλλάχθηκε μαγικά σε κάτι άλλο. Αντίθετα μάλιστα, σε κάποιες μικροπεριπτώσεις ο φόβος τον πυροδοτεί (π.χ. τα τρόφιμα στα σουπερμάρκετ… οι μάσκες στα φαρμακεία κ.λπ.!). Ομως εδώ αναφερόμαστε στη γενική μεγάλη εικόνα, που είναι άλλη. Η αριστοτελική ιδιότητα του ανθρώπου ως κοινωνικού-πολιτικού ζώου εξ ανάγκης αναδύεται στην επιφάνεια και βρίσκεται σε ισχύ.

Στο συλλογικό επίπεδο επίσης βλέπουμε κυβερνήσεις να λαμβάνουν κάποια μέτρα ενίσχυσης του δημόσιου συστήματος υγείας των χωρών τους αντίθετα προς τις νεοφιλελεύθερες ιδέες τους. Τα μέτρα αυτά είναι εξ ορισμού μέτρα συλλογικά- κοινωνικά.

Τα χαρακτηριστικά της νέας απειλής είναι τα εξής:

● Ο νέος ιός πιθανόν να έχει ανθρωπογενή προέλευση είτε άμεσα, π.χ. ένα βιοτεχνολογικό-πειραματικό «ατύχημα», είτε έμμεσα, που είναι το πιθανότερο, γενικά από την πλανητική οικολογική αναταραχή που προκαλεί το πολυεθνικό κεφάλαιο προσβάλλοντας τη λειτουργική βιοποικιλότητα και συνθετότητα της φύσης (αποψίλωση δασών, ζωική υπερπαραγωγή κ.λπ.).

● Ο νέος θανάσιμος εχθρός δεν είναι «ανθρώπινος» με την έννοια ότι δεν συνιστά π.χ. επιβολή εσωτερικής ή εξωτερικής ανθρώπινης εξουσίας. Ετσι ο ατομικισμός δεν μπορεί να προσφύγει σε κανενός είδους… δωσιλογισμό! Ο εχθρός είναι απόλυτα φυσικός (βιολογικός, φυσικο-χημικός), δεν αντιμετωπίζεται με αγιασμούς, λιτανείες και ξόρκια και βέβαια ανήκει στην αρμοδιότητα της επιστήμης, που η ίδια, εκτός από κόρη του ορθολογισμού, είναι ταυτόχρονα έννοια κατεξοχήν συλλογική-κοινωνική.

● Η συνθήκη φόβου που δημιουργήθηκε παγκόσμια δεν έχει επίσης σχέση με τις «πολιτικές φόβου» που γνωρίσαμε μέχρι σήμερα, οι οποίες είναι ανθρωπογενείς λόγω πολιτικο-στρατηγικών σκοπιμοτήτων εξουσίας και ελέγχου. Η επίκληση σκοπιμοτήτων περιορισμού των ελευθεριών είναι εν προκειμένω -τουλάχιστον προς το παρόν- άκαιρη και ατυχής. Το δίλημμα τώρα είναι απόλυτο: φυσικός θάνατος ή ζωή και κάθε θεώρηση περί μόνιμης «συνθήκης εξαίρεσης» έπεται.

● Τέλος, επειδή η μοναδική πηγή ελπίδας είναι η επιστήμη, οι παράπλευρες επιπτώσεις που εμφανίζονται σε άλλες περιπτώσεις φόβου, όπως η αναβίωση αντιεπιστημονικών-ανορθολογικών απόψεων, η γοητεία που ασκούν εσχατολογικές ιδέες, ακόμη και η θρησκοληψία είναι μάλλον αδύναμες.

Με μια οπτιμιστική ματιά θα λέγαμε ότι μέσα από την κρίση ενισχύονται, τουλάχιστον έμμεσα, και ο ορθολογισμός αλλά κυρίως η αξία του συλλογικού, το οποίο είναι κατά βάση κοινωνιοκρατική έννοια. Ο ζόφος του κορονοϊού δημιουργεί -έστω και πρόσκαιρα- αποκαλυπτικά ρήγματα στον ζόφο του νεοφιλελευθερισμού, όπου το άτομο είναι μόνο και ανήμπορο ριγμένο μέσα στη ζούγκλα της αυτορρύθμισης των αγορών. Οτι, βέβαια, ο καπιταλισμός εκμεταλλεύεται τις οικονομικές κρίσεις, μετά το πέρας τους, για αναζωογόνηση και ενίσχυσή του, αποτελεί ιδιοσυστατικό του γνώρισμα, γι' αυτό απαιτείται από τους πολλούς πολιτική-ταξική επαγρύπνηση.

Ολοι ευχόμαστε και ελπίζουμε ότι ο σημερινός φόβος θα εξαλειφθεί σχετικά σύντομα και με τις λιγότερες δυνατές απώλειες. Προς το παρόν, ας θυμηθούμε ότι η κοινωνιοκρατία είναι η ελληνική απόδοση της γνωστότερης έννοιας: σοσιαλισμός.

* φυσικός - δρ Φιλοσοφίας

ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Επιστροφή σε μια νέα παιδεία;
Στις δεύτερες ανάγκες κεντρική θέση έχει η παιδεία, που είναι η ψυχή μιας κοινωνίας. Δεν είναι ελαστικές παρά μόνον με την έννοια ότι είναι καλύτερα να καθυστερήσουμε κάποιες κινήσεις, παρά να θρηνήσουμε άδικα...
Επιστροφή σε μια νέα παιδεία;
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Η οικονομία είναι ο άνθρωπος
Οι επιπτώσεις του εφιάλτη του κορονοϊού στην παγκόσμια παραγωγή –και συνεπώς στην πολιτική και σε ό,τι άλλο- θα έπρεπε να μας πείσουν ότι καμιά οικονομία δεν μπορεί να αντέξει για καιρό αν δεν βάλει τον...
Η οικονομία είναι ο άνθρωπος
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Εγγόνια της ισπανικής γρίπης
Οι γιατροί όλων των χωρών συνεργάζονται, η αξία της ζωής είναι ύψιστη για όλους, η επιστήμη έχει το πάνω χέρι και η πολιτική υπακούει. Ακόμα και οι αντισπισιστές θα πρέπει να αναγνωρίσουν ότι έχουμε αξιόλογη...
Εγγόνια της ισπανικής γρίπης
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Μέρες Τσερνόμπιλ
Η ανακοίνωση του υπουργείου ήταν σαφής: Αναστέλλονται τα μαθήματα στα σχολεία για 14 ημέρες, για προληπτικούς λόγους, και καλούνται οι γονείς να περιορίσουν τα παιδιά τους, ώστε να προληφθεί η εξάπλωση του...
Μέρες Τσερνόμπιλ
ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΠΑΝΟΥΚΛΑΣ
Ο ελαφρύς ιός μετακινείται όπως άλλοτε το βαρύ μαμούθ (19 Μαΐου)
Μεξικό: τριπλάσιοι οι θάνατοι από αυτούς στα επίσημα στοιχεία. «Η Νικαράγουα αναγγέλλει απότομη αύξηση μετάδοσης». Ο ελαφρύς ιός μετακινείται όπως άλλοτε το βαρύ μαμούθ.
Ο ελαφρύς ιός μετακινείται όπως άλλοτε το βαρύ μαμούθ (19 Μαΐου)
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Η πλατεία έγινε άνθρωπος!!!
Από την άλλη, άσχετο αυτό, ήμουν στα εγκαίνια της πλατείας Ομονοίας. Της καλύτερης πλατείας Ομονοίας που υπήρξε ποτέ τα τελευταία 100 χρόνια.
Η πλατεία έγινε άνθρωπος!!!

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας