Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το χαμόγελο του Ουίνστον Σμιθ

1984, 2009, PENGUIN MODERN CLASSICS

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το χαμόγελο του Ουίνστον Σμιθ

  • A-
  • A+

Ημουν πολύ τυχερή, σκεφτόταν κλείνοντας εκείνο το βράδυ την τηλεόραση –την άνοιγε συνήθως μόνο για τις ειδήσεις– αφότου είχε παρακολουθήσει το «1984», την ταινία που βασίστηκε στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Οργουελ. Ηταν η δεύτερη φορά που ερχόταν αντιμέτωπη με την ιστορία αυτή. Η πρώτη ήταν πολλά χρόνια πριν, στην εφηβεία της, όταν διάβασε το βιβλίο και είδε την ταινία.

Τότε δεν είχε δώσει και πολύ μεγάλη σημασία. Το βιβλίο έμοιαζε πραγματικά με επιστημονική φαντασία. Κι ας ήξερε –από τα βιβλία– τι είναι απολυταρχισμός και ας καταλάβαινε τον όρο της δυστοπίας.

Είχε μια εφηβεία εξαιρετικά αθώα και ήπια. Βλέπετε, είχε μεγαλώσει σε ένα περιβάλλον όπου κυριαρχούσε ο σεβασμός. Στην ίδια οικογένεια υπήρχαν αριστεροί και κεντρώοι και δεξιοί, θρήσκοι, άθεοι και αγνωστικιστές, και οι παραλλαγές τους. Είχε ζήσει καβγάδες για τα «πολιτικά», αλλά αυτοί ξεχνιούνταν μπροστά από το γιορτινό οικογενειακό τραπέζι, στις ώρες της ανάγκης και στις στιγμές της χαράς. Μοιράζονταν αγκαλιές χαράς ή παρηγοριάς.

Κανείς δεν ένιωθε περισσότερο ή λιγότερο «κανονικός» από τον άλλο, ανεξάρτητα από το τι πίστευε και τι ψήφιζε, από το τι και πόσο είχε σπουδάσει, από το πόσα χρήματα έβγαζε ή από το επάγγελμά του. Κάπως έτσι ήταν και οι φιλικές της σχέσεις, άνθρωποι διαφορετικοί και τόσο όμοιοι.

Αλλά εκείνο το βράδυ, αυτή η τυχερή ανατροφή τής έγινε βάρος μεγάλο, θηλιά στον λαιμό. Κάτι οι εξαγγελίες της νέας κυβέρνησης για επιστροφή στην «κανονικότητα», κάτι οι κραυγές για «τάξη και ασφάλεια» σε κανάλια και εφημερίδες, κάτι οι δακτυλοδεικτούμενοι «κακοί άλλοι» απέναντι στους «καλούς εμάς» και η δαιμονοποίηση κάθε ιδέας που ξεφεύγει από τον κοινωνικά «αποδεκτό μέσο όρο», άρχισε να νιώθει τρόμο.

Στο «1984» το έγκλημα των ηρώων του, του Ουίνστον Σμιθ και της Τζούλια, ήταν ότι ερωτεύτηκαν. Οτι άφησαν το μυαλό και την καρδιά τους ελεύθερα, ότι έδωσαν ο ένας στον άλλο ένα κομμάτι από τον εαυτό τους. Οτι δραπέτευαν από το γκρίζο δυστοπικό τοπίο της χώρας τους και πήγαιναν στο γεμάτο χρώματα δάσος. Και το πλήρωσαν με βασανιστήρια έως ότου αναμορφωθούν και ομολογήσουν το σφάλμα τους και το έγκλημά τους έναντι της πατρίδας τους Ωκεανίας. Εως ότου δηλώσουν και πάλι πίστη στον Μεγάλο Αδελφό και γίνουν πάλι γκρίζοι, όμοιοι με τους υπόλοιπους.

Ετσι κι εκείνη άρχισε να αναρωτιέται πόσο ο κόσμος της έμοιαζε με τον κόσμο του Οργουελ. Οχι, αλλά τελικά ναι. Κυρίως στη λειτουργία των μέσων ενημέρωσης, στην ομοιομορφία των ειδήσεων και στην εκφορά του λόγου, στην επιλογή της θεματολογίας, στον εύκολο εντυπωσιασμό και την καλλιέργεια της τρομοφοβίας.

Αλλά και στους ανθρώπους που κυκλοφορούσαν γύρω της, στον ευρύτερο κύκλο της, αλλά και στους δρόμους, στα μέσα μεταφοράς. Μισαλλοδοξία και μίσος για τους άλλους, είτε ήταν ξένοι είτε «διαφορετικοί». Μια «καλή χριστιανή» στο τρένο, που διατεινόταν ότι πάει κάθε Κυριακή στην εκκλησία «να ανάψει ένα κεράκι», έλεγε ότι φοβάται να περπατήσει στη γειτονιά της «με τόσους ξένους». Κάποιοι άλλοι, που κοίταζαν με στραβά βλέμματα δυο κορίτσια που είχαν βαμμένα τα μαλλιά τους μπλε και μοβ. «Τς, τς, τς, αναρχικές θα είναι, αν δεν είναι τίποτα άλλο…» Το πιο τρομακτικό το άκουσε σε μια παρέα: «Είναι φυσιολογικό να είσαι ρατσιστής κι εθνικιστής».

Η πόλη γύρω της είχε αρχίσει να γίνεται εχθρική, ξένη και σκοτεινή, παγωμένη. Πώς γίναμε έτσι, αναρωτιόταν. Εγώ είμαι «κανονική»; Πώς πρέπει να είμαι για να θεωρούμαι τέτοια; Και ποιος, τελικά, το ορίζει αυτό;

Ξαναγύρισε στην ταινία και στον Ουίνστον Σμιθ. Τον θυμήθηκε καταρρακωμένο να δηλώνει τη μετάνοια και την ενοχή του, για να διασωθεί και να επιβιώσει. Αλλά ώρες ώρες να χαμογελάει και μιλώντας κρυφά, από μέσα του, να λέει στην Τζούλια, που δεν μπορούσε να τον ακούσει, ούτε να το μάθει: «Σ’ αγαπώ». Και πήρε κουράγιο.

Ισως να μην είναι όλα χαμένα, σκέφτηκε.

[email protected]

ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Ποιητής της γόνιμης μονοτονίας
«Δεν είμαι σίγουρος για τίποτα εκτός από την αγιότητα των αισθημάτων της Καρδιάς και την αλήθεια της Φαντασίας». Ετσι, με τονισμένα το Κ στην καρδιά και το Φ στη φαντασία, παρηγορούσε ο Αγγλος ποιητής Τζον...
Ποιητής της γόνιμης μονοτονίας
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Στην άγνωστη φίλη, Σιμόν
Ηθελα να γράψω κάτι για τη Σιμόν ντε Μποβουάρ και συνειδητοποίησα πόσο δύσκολο ήταν κάτι τέτοιο. Αυτό συμβαίνει όταν πας να αποτυπώσεις στο χαρτί όλα όσα βρήκες στον δρόμο σου και τα κουβαλάς, θέλεις δεν...
Στην άγνωστη φίλη, Σιμόν
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Η «Λαιμητόμος»
Διάβαζα ένα υπέροχο μυθιστόρημα, με υπόθεση και πλοκή, που κρατούσε το ενδιαφέρον, με γλώσσα στρωτή, χωρίς ακροβατισμούς και εξυπνακισμούς, με ήπια περιγραφή χαρακτήρων και επιτέλους καθόλου «μοντέρνο». Ο...
Η «Λαιμητόμος»
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Ο κίνδυνος της εξημέρωσης
Θυμήθηκε τον Μικρό Πρίγκιπα, που δέχτηκε το δηλητήριο για να μπορέσει να επιστρέψει στο δικό του τριαντάφυλλο. Εκείνον που μια αλεπού του δίδαξε τι είναι ευτυχία και πως το να δημιουργείς δεσμούς σημαίνει ότι...
Ο κίνδυνος της εξημέρωσης
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Το άλογο του Αριστοτέλη
Διαχρονικούς συνειρμούς, συμβολισμούς και συνδηλώσεις αναδεικνύει η έμμετρη μετάφραση της μεσαιωνικής, ποιητικής αλληγορίας «Το τραγούδι του Αριστοτέλη ή Αριστοτέλης και Φυλλίς» (εκδόσεις Αγρα). Στο εισαγωγικό...
Το άλογο του Αριστοτέλη
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Η δρασκελιά που γεννά θύελλες
Ξεφυλλίζοντας το νέο βιβλίο του Κώστα Γουρνά «Ω γλυκύ μου έαρ» («Οι Εκδόσεις των Συναδέλφων», σελ. 140) έπεσα πάνω σε μια φράση, την εξής: «Ενα βήμα μπρος κάνει τη διαφορά. Τόσο μικρό, μα τόσο απαραίτητο. Ενας...
Η δρασκελιά που γεννά θύελλες

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας