Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Βαθύ πηγάδι

Βαθύ πηγάδι

  • A-
  • A+

Ηθική, σάτιρα, Σάτυρος. Οι λεπτές ισορροπίες ανάμεσα στα «ήτα» της πρώτης, στο «γιώτα» της δεύτερης και στο «ύψιλον» του τρίτου απασχόλησαν χθες την τέταρτη Βραδιά Διαλόγου του Ιδεότοπου. Μου ψιθυρίζει επιστήθιος φίλος πως «ήθος», κατά τον Μάρτιν Χάιντεγκερ, δεν είναι τίποτε άλλο απ’ το πηγάδι, το βαθύ όρυγμα πάνω στη γη, γύρω απ’ το οποίο οι άνθρωποι, καθισμένοι ανακούρκουδα, ορίζουν τους κανόνες τής μεταξύ τους συμβίωσης, μην παραλείποντας να ρίχνουν στη μαύρη τρύπα τους παρεκκλίνοντες. Νονός του όρου θεωρείται ο Αριστοτέλης, που με τα έργα του «Ηθικά Ευδήμεια», «Ηθικά Μεγάλα» και «Ηθικά Νικομάχεια» διαμόρφωσε ένα πλήρες σύστημα φιλοσοφικής Ηθικής.

Θαρρώ πως είχε προηγηθεί ο Σωκράτης, ακολούθησαν οι Στωικοί, οι διαφωτιστές, ο Καντ, ο Σπινόζα. Κάποιοι απ’ αυτούς υποστήριξαν ότι η ηθική συνείδηση του ανθρώπου αποτελεί μια απόλυτη αρχή έξω και πέρα απ’ την υπόστασή του, η οποία προέρχεται είτε από τους θείους, είτε από τους φυσικούς νόμους. Αργότερα ο Μαρξ και οι κατοπινοί του τεκμηρίωσαν την κοινωνική διάσταση της ανθρώπινης ύπαρξης. Πρώτος απ’ όλους, ωστόσο, ηθική θεωρία θεμελίωσε ο Δημόκριτος, όστις πίστευε πως η ηθική συμπεριφορά του ατόμου συνιστά παράγοντα ευδαιμονίας, «ευθυμίης» σύμφωνα με το λεξιλόγιό του.

Ο μέγιστος Αβδηρίτης δηλαδή έβαλε νωρίς νωρίς στο παιχνίδι, έστω και από σπόντα, το γέλιο, τουτέστιν τη σάτιρα, που ουδόλως σχετίζεται με τους Σατύρους. Πρόκειται για λατινικό φρούτο και ετυμολογείται από το τριγενές και οπωσούν αγενές επίθετο satur, satura, saturum, που περιγράφει τον πρησμένο από τη μάσα, τον κορεσμένο, τον χορτάτο, εκείνο που την έχει ταρατσώσει, τον ικανοποιημένο. Saturia χαρακτηριζόταν η έγκυος γυνή. Είναι έμμετρο ή πεζό κείμενο που επικρίνει, αποδοκιμάζει, ειρωνεύεται, διακωμωδεί, εμπαίζει, χλευάζει, σκώπτεται, ονειδίζει πρόσωπα και καταστάσεις.

Στοχεύει με βέλη την αναλογία, την παρομοίωση, τη σύγκριση, την ειρωνεία, την παρωδία και ιδίως την υπερβολή. Οποιοι απαιτούν άλλου είδους επιχειρήματα από τη σάτιρα οφείλουν να καταβάλουν τα επίχειρα. Χωρίς το χιούμορ θα ήταν ανυπόφορη η ηθική. Η σάτιρα μολαταύτα κινείται γύρω απ’ το δικό της φρέαρ. Αυτός που σαρκάζει πρέπει πρώτα να αυτοσαρκάζεται. Κατόπιν να βάλλει εναντίον ατόμων που βρίσκονται στο απόγειο της ισχύος τους· είναι ανέντιμο να χτυπάς έναν ήδη πεσμένο. Η σάτιρα αποδεικνύεται συχνά ακαταμάχητη, κυρίως όταν στρέφεται εναντίον όσων αδυνατούν να την κατανοήσουν. Εχει ανατρέψει τυραννικά καθεστώτα· ένα γέλιο θα σας θάψει που λένε. Οι παραπάνω σκέψεις απετέλεσαν την ταπεινή μου συνεισφορά στην εκδήλωση του Ιδεότοπου. Θα σας κρατήσω ενήμερους και για τις απόψεις της Ελένης Γερασιμίδου, του Σπύρου Δερβενιώτη και του Αριστείδη Χατζή.

 

ΜΕΤΕΩΡΟΣ
Σταγόνες Νερούδα
Τα Εκατό Ερωτικά Σονέτα του Πάμπλο Νερούδα (1904-1973), που πέθανε σαν σήμερα, γράφτηκαν για τη μούσα και τρίτη σύζυγό του Ματίλντε Ουρούτια στο παραλιακό σπίτι της Ισλα Νέγρα, που ταυτίστηκε με την ποίησή του...
Σταγόνες Νερούδα
ΜΕΤΕΩΡΟΣ
Ο καναπές VIII
(Ο δερβέναγας που διόρισε η σύζυγος του Παπαπάνου να εποπτεύσει την αφισοκόλληση αποκάλυψε με το καλημέρα την αχίλλειο πτέρνα του).
Ο καναπές VIII
ΜΕΤΕΩΡΟΣ
Πολιτικοί με τα παπούτσια στο χέρι
Για να ευθυμήσω θυμήθηκα τον Ουίνστον Τσόρτσιλ που πέθανε στις 24 Ιανουαρίου 1965 και κηδεύτηκε σαν σήμερα στο Λονδίνο, παρουσία ενός εκατομμυρίου πολιτών· πρωτοφανής προσέλευση σε κατευόδιο πολιτικού στα...
Πολιτικοί με τα παπούτσια στο χέρι
ΜΕΤΕΩΡΟΣ
Πορτοφολάδες
Λαμόγια ολκής οι πορτοφολάδες· μολαταύτα τους συμπαθώ. Εξαιτίας του αθάνατου άσματος του Βαγγέλη Παπάζογλου, τραγουδισμένου από τον συγκλονιστικό Στελλάκη Περπινιάδη: «Κάτω στα λεμονάδικα γίνηκε φασαρία, δυο...
Πορτοφολάδες
ΜΕΤΕΩΡΟΣ
Κρασί λιαστό
ΠΛΗΡΗΣ ΗΜΕΡΩΝ και βιωμάτων πεθαίνει τέτοιες μέρες του 1974, στην Αθήνα. Μορφές, όμως, σαν τον Κώστα Βάρναλη –διότι περί του Βάρναλη πρόκειται– μένουν ολοζώντανες στη συλλογική μνήμη να φωτίζουν τα κακοτράχαλα...
Κρασί λιαστό
ΜΕΤΕΩΡΟΣ
Απόηχοι... όπλου
Λάδια, ακριλικά και υδατοχρώματα δοκίμαζαν σε πάνινους καμβάδες ο Νώντας Καραμπίνης και ο Φώντας Καραμπέσης στην επίμοχθη προσπάθειά τους να αφήσουν όψιμα το στίγμα τους στα εικαστικά δρώμενα της Ψωραλέξαινας...
Απόηχοι... όπλου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας