Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο πατέρας του χρονογραφήματος
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο πατέρας του χρονογραφήματος

  • A-
  • A+

Γεννήθηκε στην Ανω Βιάννο της Κρήτης (1860), γόνος γνωστής οικογένειας αγωνιστών του νησιού. Σε παιδική ηλικία πρόσφυγας με την οικογένειά του στον Πειραιά, επιστρέφει στη γενέτειρά του στα εννιά του χρόνια. Πρώτα γράμματα. Γυμνασιακές σπουδές στο Ηράκλειο. Διακόπτει, λόγω συμμετοχής στην Κρητική Επανάσταση (1877-1883). Αποφοιτά από το Βαρβάκειο Γυμνάσιο της Αθήνας.

Επιστρέφει στην Κρήτη. Εργάζεται: Σε Εφετείο και Ειρηνοδικείο Χανίων, Λιμεναρχείο Σητείας. Εγγράφεται στη Φιλοσοφική Αθηνών. Δεν ολοκληρώνει· οικονομικές δυσκολίες. Επιστρέφει στην Κρήτη. Δημοδιδάσκαλος. Διακρίνεται σε διαγωνισμό διηγήματος του περιοδικού Εστία. Παραιτείται το 1885. Στρέφεται πλέον στη δημοσιογραφία. Ιωάννης Κονδυλάκης· πατέρας του χρονογραφήματος (του Παύλου Νιρβάνα χαρακτηρισμός), πρώτος πρόεδρος (1914) της Ενώσεως Συντακτών, μετέπειτα ΕΣΗΕΑ.

Πρώτα δημοσιογραφικά βήματα στο Ηράκλειο. Με τον λογοτέχνη Στυλιανό Αλεξίου ιδρύουν και εκδίδουν την εφημερίδα Νέα Εβδομάδα. 1889, διώκεται από τις τουρκικές αρχές, εξαιτίας άρθρων του υπέρ ανεξαρτησίας, εγκαθίσταται στην Αθήνα και αφοσιώνεται στα γράμματα: λογοτεχνία, δημοσιογραφία, μετάφραση. Τύπος κοσμικός. Συχνάζει στο καφενείο/στέκι του Ζαχαράτου, στο Σύνταγμα. Δεν αποφεύγει τα ταβερνάκια. Ευρυμαθής, καλός αφηγητής, περιζήτητος στις συντροφιές, με αδυναμία στην πράσινη τσόχα…

Συνεργάστηκε με τις περισσότερες αθηναϊκές εφημερίδες: Σκριπ, του Ευάγγελου Κουσουλάκου, εν συνεχεία του Γρηγόριου Ευστρατιάδη, Αστυ του Ζαχαρία Παπαντωνίου, Εφημερίς του Δημήτριου Κορομηλά, Εστία, του Γεώργιου Δροσίνη, μετέπειτα του Αδωνη Κύρου, Εμπρός, του Δημήτριου Καλαποθάκη. Διαβάζεις ονόματα τότε εκδοτών, συγκρίνεις με σημερινά και μελαγχολείς! Στάση στο Εμπρός. Εκεί ο Κονδυλάκης, στο Εμπρός, κάνει τη μεγάλη στροφή στην ελληνική δημοσιογραφία ξεκινώντας ένα νέο είδος –πρώτος αυτός–, το χρονογράφημα. Συγκερασμός ευρωπαϊκών, κυρίως γαλλικών, επιδράσεων (επιστολές, επιφυλλίδες, ελεύθερο σχόλιο), αλλά ελληνικής «ματιάς»! Στα πολλά φιλολογικά του ψευδώνυμα και αντώνυμα κυριαρχεί: ο Διαβάτης. Στη μοναδική έκδοση χρονογραφημάτων που επιμελήθηκε ο ίδιος: Ενώ Διέβαινα – Χρονογραφήματα – Υπό Ι. Κονδυλάκη – Εν Αθήναις 1916, τυπογραφείο της Εστίας (περιοδικού) επιλέγει και δημοσιεύει 23 χρονογραφήματα: Νοέμβριος 1896 – Απρίλιος 1899.

Μπορούμε επομένως, με σχετική βεβαιότητα, να υποθέσουμε ότι τότε, το 1896, ξεκινάει συνεργασία με το Εμπρός και χρονογράφημα. Ενδεικτικό, το χρονογράφημα που επιλέγει ως πρώτο (Νοέμβριος 1896). Τίτλος το στρατιωτικό παράγγελμα: Φέρτε αρμ. Η πρώτη κιόλας παράγραφος μπορεί να θεωρηθεί θεμέλιος λίθος του ελληνικού χρονογραφήματος και των «συνταγών» του (από γραφή πολυτονική):

Καὶ ἀπὸ τὰ τραγικώτερα τῶν γεγονότων δύσκολον νὰ λείψη τὸ κωμικόν. Διὰ τοῦτο οἱ ἀληθέστεροι τῶν δραματικῶν ποιητῶν εἶνε ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἰς τὰς τραγωδίας των παρεισάγουν καὶ ἓν κωμικὸν πρόσωπον, τὸ ὁποῖον ἐνῷ μετριάζει τὴν στυγνὴν μονοτονίαν τῆς τραγωδίας, ἐξαίρει ἐφ’ ἑτέρου διὰ τῆς ἀντιθέσεως τοὺς τραγικοὺς χαρακτῆρας καὶ δίδει ἄρτιον τὸν χρωματισμὸν τῆς αληθείας εἰς τὸ ἔργον.

Ἀπὸ τὴν προχθεσινὴν τραγωδίαν τῆς φύσεως δὲν ἔλειψαν τὰ κωμικὰ ἐπεισόδια. Οἱ περιγράψαντες τὰς ἐκ τῶν πλημμυρῶν καταστροφὰς εἰς τὰ παριλίσσια, εἰς τὴν Κολοκυθοῦν καὶ τὸν Πειραιᾶ ἀνέφεραν πολλὰ τοιαῦτα ἐπεισόδια.

Αναφέρεται σε καταστροφική πλημμύρα που είχε πλήξει Αθήνα και Πειραιά, κυρίως με υπερχείλιση του (σήμερα… αγνοούμενου) Ιλισού! Με δεδομένη την ευρυμάθεια του Κονδυλάκη, υποθέτω ότι στην, κεντρική για χρονογράφημα, θέση: «… από τα τραγικότερα των γεγονότων δύσκολον να λείψη το κωμικόν», το οποίο «και δίδει («διά της αντιθέσεως») άρτιον τον χρωματισμόν της αληθείας εις το έργον», γνώριζε τον αντίστοιχο «κανόνα» του Σολωμού (Ιάκωβος Πολυλάς, Προλεγόμενα στα Απαντα του Σολωμού «μεταγενέστερα ιδιόγραφα»): «Ακολούθησε σταθερά τούτο· Ανάμεσα εις τα τρομερά ή λυπηρά πράγματα, σφιχτά δεμένα, μία απλούστατη κοντυλιά τερπνή (ή αντίστροφα), καθώς η εικόνα του μικρού χλωρού βάτου εις τους άπειρους άμμους της Αφρικής»!

Περί τα 6.000 τα, αποδεδειγμένα, χρονογραφήματά του, χώρια η λοιπή αρθρογραφία, και η συγγραφική και μεταφραστική δουλειά του. Εκατό χρόνια από τον θάνατό του συμπληρώθηκαν στις 25 Ιουλίου. Η ΕΣΗΕΑ επεφύλασσε πολλά για την επέτειο, αλλά πέσαμε στην… ξέρα του Covid-19. Ελπίζω να υπάρχει ακόμα χρόνος!

ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΗΜΑ
Κοντά στο νου και η πειθαρχία
Με σεβασμό στους αιρετούς συναδέλφους του πρωτοβάθμιου πειθαρχικού της ΕΣΗΕΑ για τις πρόσφατες αποφάσεις της πλειοψηφίας του (προσωρινές διαγραφές...
Κοντά στο νου και η πειθαρχία
ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΗΜΑ
Πρώτα η εξημέρωση και μετά η ενημέρωση
Ετσι ενημερώνουν τον κόσμο που τους ακούει και τους βλέπει; Αναρωτήθηκα πάλι. Με δηλητηριώδη ψέματα; Χωρίς, προτού μιλήσουν, να ενημερωθούν οι ίδιοι και να ελέγξουν: πού είναι η αλήθεια και πού το ψέμα, πού η...
Πρώτα η εξημέρωση και μετά η ενημέρωση
ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΗΜΑ
Ποίηση με πλόες αλεξιπτώτων και αεροστάτων
«Η ζωή είναι πλους αλεξιπτώτου και όχι αυτό που θέλεις εσύ να πιστέψεις./ Πέφτουμε, πέφτουμε ολοένα, απ’ το δικό μας ζενίθ στο δικό μας ναδίρ, και τον αέρα μολύνουμε με αίμα, για ν’ ανασάνουν οι αυριανοί...
Ποίηση με πλόες αλεξιπτώτων και αεροστάτων
ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΗΜΑ
Ξενάγηση στο Μουσείο Χατζηκυριάκου - Γκίκα
Πρώτη φορά επισκεπτόμουν το Μουσείο Μπενάκη Νίκος Χατζηκυριάκος – Γκίκας, Κριεζώτου 3. Χρόνια έλεγα να πάω και πήγαινα από αναβολή σε αναβολή. Το Σάββατο, 5 Οκτωβρίου, δεν σήκωνε άλλο. Να χάσεις λογοτεχνική...
Ξενάγηση στο Μουσείο Χατζηκυριάκου - Γκίκα
ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΗΜΑ
Αναζητώντας θέμα για χρονογράφημα
Μεγάλη Τρίτη, 7.25 π.μ. Λαύκος, Νότιο Πήλιο. Ψύχρα και συννεφιά. Εφημερίδες δεν φτάνουν. Λάπτοπ με στικάκι να έχεις και Ιντερνετ, μια ματιά στα πρωτοσέλιδα, να είσαι μέσα στα πράγματα που λέμε...
Αναζητώντας θέμα για χρονογράφημα
ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΗΜΑ
Την απέλυσαν επειδή δεν γελούσε
​Δεν κάνω πλάκα. Απέλυσαν συνάδελφο που εργαζόταν σε ιστοσελίδα, επειδή στη δουλειά της δεν γελούσε! Αντιγράφω από ανακοίνωση του Δ. Σ. της ΕΣΗΕΑ, 12.2.19: «Μετά την απόλυση δημοσιογράφου μέσω δημοσίευσης στην...
Την απέλυσαν επειδή δεν γελούσε

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας