Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τραγούδια στη σωστή τους ώρα
EUROKINISSI/ΣΤΕΛΙΟΣ ΜΙΣΙΝΑΣ

Τραγούδια στη σωστή τους ώρα

  • A-
  • A+

⌦ Στη βόλτα στο Πασαλιμάνι, με καλό καιρό, στα φαρδιά πεζούλια, παρέες ολόκληρες, πιτσιρικάδες με τα σουβλάκια και κυρίως τις μπίρες τους, ζευγάρια μ’ ένα κουτί πίτσα ανάμεσά τους, κι έπειτα παρέες ξένων, μεταναστών, με σκέτη, στεγνή κουβέντα, αλλά και άλλοι ξένοι, μοναχοί, σκυμμένοι πάνω από ένα κινητό, σπανιότερα ένα τάμπλετ ή και λάπτοπ, σερφάρουν χάρη στο αναιμικό γουάι-φάι του λιμανιού, ψάχνοντας νέα της πατρίδας, υποθέτω, ή, πιο λίγοι αυτοί, μιλώντας στο Σκάιπ, σίγουρα τώρα με δικούς τους στην πατρίδα, μιλώντας και βλέποντάς τους μαζί.

Με το Σκάιπ λοιπόν κάποιοι, αλλά όλοι τηλεφωνώντας με το κινητό, επικοινωνούν σήμερα οι ξεριζωμένοι –ποιος γράφει γράμμα πια…

Πώς λοιπόν Γράμματα από τη Γερμανία, τώρα πίσω πίσω –αναφέρομαι στον κύκλο τραγουδιών του Μίκη Θεοδωράκη (στίχοι Φώντα Λάδη), που από το καλοκαίρι που μας πέρασε κάνει μια δεύτερη, λαμπρή καριέρα, αν τάχα έκανε ποτέ του πρώτη. Εχει η τέχνη τους δικούς της δρόμους και προπάντων νόμους, ας μείνουμε για την ώρα σ’ αυτή την τετριμμένη απάντηση, όμως η αλήθεια είναι, πιστεύω, άλλη.

ΤΩΡΑ ΠΑΩ ΣΤΟ 1973, λίγο πριν από το Πολυτεχνείο, στα τότε γραφεία του τότε Ολκού, το έμψυχο υλικό σε πλήρη σύνθεση, ο από χρόνια φευγάτος εκδότης Αντώνης Καρκαγιάννης και ο πρωτόπειρος διορθωτής, η αφεντιά μου, έχουμε βάλει στη μέση τη γλυκιά Νινέτα και τη σταυρώνουμε.

Είχε έρθει η καλή μας Νινέτα Μακρυνικόλα, η Νινέτα «του Κέδρου» τότε, έπειτα βιβλιογράφος του Ρίτσου, κρατώντας τα άγια των αγίων, τα ανέκδοτα ακόμα 18 Λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας, μια κασέτα που είχε στείλει ο Μίκης στον ποιητή τους τον Ρίτσο, φίλο και θεό της Νινέτας: ο λόγος που πάντα την πειράζαμε, μα εκείνη πάντα χαμογελούσε, με κάτι σαν εγκαρτέρηση.

Δεν θυμάμαι αν η κασέτα ήταν από συναυλία ή τραγουδούσε παίζοντας στο πιάνο ο ίδιος ο Μίκης, η αλήθεια είναι ότι, πέρα από το πείραγμα, δεν μας φάνηκαν διόλου σπουδαία τα τραγούδια εκείνα –και πάλι η αλήθεια είναι ότι αρκετά όντως δεν είναι.

Επειτα από λίγο, το Πολυτεχνείο. Οπου κάποια μέρα κάνω τρεχάτος τρεις και τέσσερις φορές τη διαδρομή Πολυτεχνείο-Δεριγνύ, στο εργαστήρι του μακαρίτη αρχιτέκτονα Κώστα Φινέ, που έχει φτιάξει μήτρες από ξύλο ή φελλό και μαζί με τη γυναίκα του τη Μαρία, αδερφή της Νινέτας, τυπώνει αυτοσχέδια τρικάκια με τα συνθήματα των ημερών.

Παίρνω τη μία δόση, την πάω στο Πολυτεχνείο, και γυρίζω για την επόμενη. Στο γραφείο η Νινέτα παίζει ασταμάτητα τα Λιανοτράγουδά της. Φυσικά την πειράζω, όχι με ζήλο όμως πια.

ΔΕΝ ΞΕΡΩ ΑΝ ΕΙΧΑ ΑΡΧΙΣΕΙ ΗΔΗ να τα ακούω μ’ άλλο αφτί, όμως σίγουρα, λίγο μετά, στην μπουάτ όπου ο Θάνος Μικρούτσικος παρουσίαζε πρόγραμμα αποκλειστικά με Θεοδωράκη, «Το παλικάρι που ’πεσε μ’ ορθή την κεφαλή του», με την υπέροχη Αφροδίτη Μάνου, και το «Εδώ σωπαίνουν τα πουλιά, σωπαίνουν οι καμπάνες, σωπαίνει κι ο πικρός Ρωμιός μαζί με τους νεκρούς του», με την αξεπέραστη Μαρία Δημητριάδη, μας κάνουν να κλαίμε κάθε βράδυ με αναφιλητά.

Είχαν βρει την ώρα τους τα τραγούδια αυτά, είχαν βρει και είχαν εκφράσει μια νέα, δραματική πραγματικότητα, όπως παλιότερα τα βαριά όπλα του Θεοδωράκη, η Ρωμιοσύνη, ο Επιτάφιος κ.α., έπειτα τα Τραγούδια του αγώνα, γέννημα καθαυτό της εποχής της δικτατορίας, μπροστά στα οποία τα εκτός τόπου, παλιομοδίτικα θα ’λεγες, Λιανοτράγουδα έμοιαζαν φτωχικά, δίχως αντίκρισμα.

Τώρα όμως ήταν το παλικάρι που ’πεσε· και είχε το δικό του τραγούδι. Και το τραγούδι είχε εφεξής το δικό του συγκεκριμένο, πραγματικό νόημα, όπως είχαμε κι εμείς πια, οι νεότεροι, τους δικούς μας νεκρούς.

Ετσι σκέφτομαι βρήκαν την ώρα τους τα μάλλον αδύναμα, κατά τη γνώμη μου, Γράμματα απ’ τη Γερμανία, που πρωτοπαρουσιάστηκαν το 1966, και μετά τα κατάπιε η δικτατορία –και δεν εννοώ την απαγόρευση, που ίσχυε για όλον τον Θεοδωράκη, αλλά ότι ακριβώς τα βαριά όπλα που είπα παραπάνω εξέφραζαν με πολύ μεγαλύτερη δύναμη τη συγκεκριμένη εποχή.

Το μεταναστευτικό ήταν ήδη πίσω. Και όταν με τη μεταπολίτευση κυκλοφόρησαν σε δίσκο, το 1975, πάλι χάθηκαν στην ευφορία της ελεύθερης κυκλοφορίας όλων των μεγάλων έργων του Θεοδωράκη. Ενώ συμπτωματικά, έναν χρόνο πριν, οι Μετανάστες του Μαρκόπουλου, στίχοι Γ. Σκούρτη, είχαν σημειώσει τεράστια εμπορική επιτυχία και προπάντων καλλιτεχνική, χάρη στη μοναδική ερμηνεία της Μοσχολιού («Μιλώ για τα παιδιά μου», «Μη μου μιλήσεις πάλι για ταξίδια» κ.α.).

ΒΡΗΚΑΝ ΛΟΙΠΟΝ ΤΗΝ ΩΡΑ ΤΟΥΣ τα Γράμματα, τώρα που η μετανάστευση δεν ήρθε απλώς στην επικαιρότητα αλλά ξανάγινε πραγματικότητα, έστω κι αν τώρα φεύγουν κυρίως νέοι επιστήμονες, που «δεν δουλεύουν κάτω στη στοά τη σκοτεινή».

Γράμματα, ταχυδρομικά δελτάρια, τηλεγραφήματα, τότε, ιμέιλ, Σκάιπ, Μέσεντζερ, κινητή τηλεφωνία, τώρα, απόσταση όχι δεκαετιών αλλά θαρρείς αιώνων, μοιάζει να γεφυρώνεται από τον πόνο των ανθρώπων, ανεξάρτητα από τα επιμέρους δεδομένα της «αντικειμενικής» πραγματικότητας· και τότε ίσως περιττεύουν οι όποιες αισθητικές αποτιμήσεις.

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Οι Μενουμευρώπηδες κι οι ευαίσθητοι
Φαίνεται όμως και πως οι Μενουμευρώπηδες, μεγαλωμένοι σε Παρίσια και Βιέννες, δεν πέρασαν ούτε τουρίστες από ελληνική επαρχία και χωριό, ώς λίγα μόλις χρόνια πριν, απέξω έστω από καφενείο, να δουν τη γυναικεία...
Οι Μενουμευρώπηδες κι οι ευαίσθητοι
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Ο Ρουβάς, τα σαλόνια και η επετηρίδα
Ο Μπιθικώτσης στο Αξιον εστί είναι μεγαλειώδης, αξεπέραστος. Ο πρώτος όμως που το κακοποίησε ήταν ο ίδιος καθώς είχε ξοδέψει τη φωνή του σ’ ένα ρεπερτόριο έτη φωτός μακριά από το θεοδωρακικό, ενώ με την...
Ο Ρουβάς, τα σαλόνια και η επετηρίδα
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Σαββόπουλος παραλαμβάνει βραβείο από Aδωνη
«Υπερασπίσου την Ιστορία» θα πω εγώ, σε εποχή ραγδαίου αναθεωρητισμού, στα μεγάλα αλλά και στα μικρά, από το ξέπλυμα των μόλις προχτεσινών δωσίλογων της Κατοχής, των χτεσινών χουντικών και των σημερινών...
Σαββόπουλος παραλαμβάνει βραβείο από Aδωνη
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Για τον Θάνο, τότε
Τελείως συμπτωματικά μου ήρθαν στον νου αυτοί οι στίχοι από το Μονόγραμμα του Ελύτη, όταν σκεφτόμουν πώς να ξεκινήσω έναν αποχαιρετισμό στον Θάνο Μικρούτσικο, και δεν μπόρεσα έπειτα να ξεκολλήσω, εκβιάζοντας...
Για τον Θάνο, τότε
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Οι γηγενείς και το πακέτο της Παναγίας
Οψεις σκατοψυχιάς. Το χειρότερο, για τους μετανάστες. Κάνεις πως δεν ακούς, κάποια στιγμή δεν πάει άλλο. Κάτι αποφασίζεις να πεις, νομίζεις αποτελεσματικό: «Στο κάτω κάτω, τα λεφτά είναι από την Ευρώπη, όχι...
Οι γηγενείς και το πακέτο της Παναγίας
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Το ανέκδοτο της εβδομάδας, ή Ο σωστός ικέτης
Είναι και ένας, που άλλο δεν έχει στον νου του πάρεξ ελευθερία και γλώσσα: ελευθερία της χώρας από τους μετανάστες και αναστύλωση «της καθαρευούσης» (έτσι τη γράφει). Οπότε, τις ζυγές μέρες, επαναλαμβάνομαι κι...
Το ανέκδοτο της εβδομάδας, ή Ο σωστός ικέτης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας