Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Κρύο αίμα» και άλλα ξενικά που ξενίζουν
EUROKINISSI/ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ

«Κρύο αίμα» και άλλα ξενικά που ξενίζουν

  • A-
  • A+

⌦ Ξεκρεμαστήκαν πάλι καριοφίλια, ξεθηκαρώθηκαν σπαθιά, «παίρνουν τ’ αρχαία, παίρνουν τα!» αντιβοούν οι ράχες, βγάζουνε, παναπεί, τα αρχαία ελληνικά απ’ το γυμνάσιο, ξανά στις πολεμίστρες οι γνωστοί-γνωστοί, ακούστηκαν ξανά τα πάντα όλα.

Λέω όμως να κρατήσω ακόμα, δεν παίρνω βέβαια και όρκο, λέω όμως να κρατήσω: άσε, μονάχοι τους εκτίθενται, να, το πανελλήνιο σωματείο αναπληρωτών φιλολόγων αναπαράγει σε επιστολή διαμαρτυρίας όλα τα αντιεπιστημονικά στερεότυπα και τους λεγόμενους αστικούς μύθους, ακροδεξιάς βεβαίως καταγωγής, για τη γλώσσα με τη μαθηματική δομή, που είναι απαραίτητη για «την πληρέστερη γνώση της νέας ελληνικής» και «αποτελεί φραγμό στην ξενομανία και τα greeklish», και άλλα πολλά, περίτρανη απόδειξη ότι δεν πρέπει να διδάσκονται τ’ αρχαία στο σχολείο, σε πρώιμη ιδίως φάση: γιατί, σοβαρά, σοβαρότατα τώρα, το μάθημα των αρχαίων, η στάση μας γενικότερα απέναντι στους αρχαίους και τα αρχαία, δεν θα αποϊδεολογικοποιηθεί ποτέ.

Είπα να κρατηθώ όμως, για την ώρα. Ας ψυχραιμήσουμε λοιπόν, κρύο αίμα τώρα, κι ας πούμε κάτι άλλο. Το ρήμα «ψυχραιμώ», απροπό, δεν θυμάμαι σε ποιον τύπο ακριβώς, πάντως το είχα πρωτακούσει, πάνε χρόνια, δεκαετίες, από τον Μαρωνίτη, δάσκαλο σπουδαίο, και στην αρχή με ξένισε· δεν έτυχε να το χρησιμοποιήσω ποτέ ούτε και να το ξανακούσω ίσως, μου ήρθε τώρα, κοίταξα και στο ίντερνετ, τα ευρήματα δεν είναι και πολλά, το βρίσκω όμως χρήσιμο το ρήμα, εκφραστικό, πλάι βεβαίως στο δόκιμο, αναλυτικότερο: διατηρώ / ανακτώ την ψυχραιμία μου.

⌦ ΚΑΙ ΕΙΠΑ ΚΑΙ ΓΙΑ «ΚΡΥΟ ΑΙΜΑ»: ήρθε και έδεσε καλά, πιστεύω, ένας ξενισμός (cold blood, cold blooded), που διεκδικεί όλο και περισσότερο χώρο στη γλώσσα μας. Κι αυτός με ξένισε, αλλά κυρίως μου ξίνισε, όταν τον πρωτάκουσα, πρόσφατα πολύ αυτόν, χωρίς ακόμα να τον συνηθίσω, ομολογώ.

Ομως με κάτι τέτοιους ξενισμούς ήθελα ν’ ασχοληθώ σήμερα, με δάνεια που πάντα μας ξενίζουν στην αρχή, αλλά όταν (και αν) εντέλει ενσωματωθούν, πλουτίζουν αναντίρρητα τη γλώσσα, απ’ τους αρχαίους, εννοείται, χρόνους –κι όλες τις γλώσσες, πάλι εννοείται.

Ωστε «κρύο αίμα», αντί για ψύχραιμος ή ψυχραιμία· «το βλέπω να ’ρχεται», αντί προβλέπω· «τρέχω μια επιχείρηση», αντί διευθύνω…, και πλήθος άλλοι ξενισμοί, που, μολονότι στιγματίζονται, κερδίζουν έδαφος, χάρη ακριβώς στην παραστατικότητά τους, αλλά και στο ότι απλούστατα είναι στοιχεία καινούρια: και πάντα ένα καινούριο στοιχείο δίνει αυτομάτως στον χρήστη την αίσθηση μεγαλύτερης έντασης, αμεσότητας, παραστατικότητας κτλ., αποτελεσματικότητας δηλαδή, από ό,τι η δόκιμη, κοινόχρηστη, αλλά γι’ αυτό και πολυκαιρισμένη, έκφραση.

Το «κρύο αίμα» τώρα, όσο και αν μας ξενίζει, ξαναλέω, ή απλώς δεν μας αρέσει, είναι σίγουρα πολύ πιο διαφανές σε σχέση με τα ψύχραιμος και ψυχραιμία, άρα αμεσότερο, παραστατικότερο, εκφραστικότερο, στη φράση λόγου χάρη: «Με κρύο αίμα η διευθύντρια του ΔΝΤ δήλωσε ότι…», όπου η εικόνα της στυγνής διευθύντριας, την οποία θέλει να υποβάλει ο χρήστης, σαφώς και δεν θα μπορούσε να εκφραστεί με τον όρο ψυχραιμία.

Ας δούμε μερικά παραδείγματα ακόμα:

– «Με κρύο αίμα παρακολουθούσε τα πέναλτι, και όταν ο Σκέμπρι το τέλειωσε… δεν άντεξε, ξέσπασε…»

– «Χαρακτήρα και… κρύο αίμα ο Κίλιαν Σέρινταν!» είναι ο τίτλος, και μέσα στην είδηση: «Δείχνει χαρακτήρα και κρύο αίμα. Τα περισσότερα πέναλτι ήταν σε καθοριστικά σημεία. Δείχνει ψυχραιμία, καθαρό μυαλό και ευστοχία»: μαζί δηλαδή η ψυχραιμία και ο αγγλισμός, σαν εκφραστικότερη εκδοχή της.

– «Με κρύο αίμα αντιμετωπίζει την υποβάθμιση το Βερολίνο», πάλι τίτλος· και μέσα: «Με ψυχραιμία αντέδρασαν Μέρκελ και Σόιμπλε».

– «Φωτοβολίδα... ξυστά απ’ το κεφάλι του Μαρινάκη! Κρύο αίμα ο ερυθρόλευκος... Αντέδρασε με παροιμιώδη ψυχραιμία και ήταν ήρεμος…»

⌦ ΤΟ «ΤΡΕΧΩ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ», μετάφραση βεβαίως του αγγλικού to run a business, είναι ένα άλλο ενδιαφέρον δάνειο, με πολλαπλό ενδιαφέρον: πρώτα καθώς προσδίδει, με την εικόνα του τρεξίματος, άλλη αμεσότητα στο τυπικό και σιδερωμένο διευθύνω, αναφερόμενο στις ευθύνες κτλ. που συνεπάγεται η διεύθυνση μιας επιχείρησης.

Παράλληλα έχουμε τροπή του αμετάβατου ρ. τρέχω σε μεταβατικό, σύμφωνα με παμπάλαιη τάση της γλώσσας (ανεβαίνω τη σκάλα, κατεβαίνω το ποτάμι κτλ.), η οποία βρίσκει στη συγκεκριμένη περίπτωση πανίσχυρο σύμμαχο από τη γλώσσα των υπολογιστών, καθώς σήμερα ακόμα κι ένα μικρό παιδί «τρέχει ένα πρόγραμμα»!

Προφανώς και δεν κάνουμε καλλιστεία ξενισμών, προσπαθούμε όμως να παρακολουθήσουμε τη λογική που υποστηρίζει έναν ξενισμό, οδηγώντας ενδεχομένως στην αυριανή ενσωμάτωσή του στη γλώσσα· να παρακολουθήσουμε δηλαδή τον τρόπο με τον οποίο προχωρεί, αλλάζει, και μάλιστα διευρύνει την εκφραστική της γκάμα, η γλώσσα, όλες οι γλώσσες, μέσα στους αιώνες.

Κι έχει τεράστια σημασία η γνώση αυτή, καθοριστική για τη στάση μας απέναντι στη γλώσσα, απέναντι δηλαδή στην κοινωνία, στη γλωσσική κοινότητα, στον εαυτό μας.

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Κάποτε έχει κόκαλα η γλώσσα (α΄)
Τι γίνεται με τις λέξεις το κατάλαβα πολύ αργότερα, μάλλον το πήρα απόφαση, όσο πλήθαιναν τέτοιες περιπτώσεις, λέξεις που μοιάζει να κοντράρουν άλλες, και λέξεις που δεν τις καταλαβαίνουμε άμεσα, δεν έχουν...
Κάποτε έχει κόκαλα η γλώσσα (α΄)
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Για να σας λατρεύουν οι γυναίκες
Το παλιό και γνωστό, πως, όταν τσαλαβουτάς έξω απ’ τη γλώσσα σου, θαλασσοπνίγεσαι, χώρια απ’ το ότι γίνεσαι συχνά περίγελος. Κι έρχεται ο άλλος, να σου δώσει μια, για πιο βαθιά ακόμα, μ’ ένα ογκώδες λεξικό...
Για να σας λατρεύουν οι γυναίκες
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Η Ειρεσιώνη και η μελάμπεπλος νύχτα
⌦ Με δανεικές ευχές να υποδεχτούμε το νέο έτος: «Τρυφερή αύρα διαπερνά τις χορδές της ψυχής. Ψιθυρίζει το τραγούδι της νέας χρονιάς. Οι νευρώνες και η καρδιά πάλλονται στους ρυθμούς αισιοδοξίας με ένα...
Η Ειρεσιώνη και η μελάμπεπλος νύχτα
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Θα μας πει τώρα ο εμπρηστής αστυνομικός;
Σχολιάστηκαν εξαντλητικά τα όσα είπε ο πρόεδρος της Ενωσης Αστυνομικών Υπαλλήλων Αθηνών, ονόματι Δημοσθένης Πάκος, στις ειδήσεις του Αντένα, σχετικά με το μερίδιο των αστυνομικών στη δολοφονία του Ζακ...
Θα μας πει τώρα ο εμπρηστής αστυνομικός;
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Η πικρή χρονιά κι η κουνημένη αχλαδιά
Καλή χρονιά, «επίσημα» πια, αφού ένας φίλος με διόρθωσε όταν του ευχήθηκα «Καλή χρονιά» λίγες ώρες προτού αλλάξει ο χρόνος: «Καλή πρωτοχρονιά λέμε· δεν μπήκε ακόμα η νέα χρονιά!» μου είπε. «Και πότε ευχόμαστε...
Η πικρή χρονιά κι η κουνημένη αχλαδιά
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Ολα μέλια, όλα με το μαχαίρι!
«Ολα μέλια, όλα με το μαχαίρι!» διαλαλεί τα καρπούζια του ο μανάβης, δηλαδή όλα-αυτά-που-βλέπεις-εδώ είναι γλυκά, και όχι όλα τα καρπούζια της γης. Ετσι λοιπόν, αν τιτλοφορήσουμε έναν τόμο: «Ολα διηγήματα»,...
Ολα μέλια, όλα με το μαχαίρι!

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας