Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ελληνογαλλικά ορθογραφικά πάθη

Λεξικόν Ελληνο-Γαλλικόν υπό Σκαρλάτου Δ. Βυζαντίου Έκδόσεις Κορομηλά Αθήνησιν 1856

Ελληνογαλλικά ορθογραφικά πάθη

  • A-
  • A+

⌦ Ξανάρχισαν τα όργανα, έγραφα την περασμένη φορά, με αφορμή έναν εξορθολογισμό της γαλλικής ορθογραφίας, ο οποίος μας θύμισε οικεία κακά, κι εκεί που είχαμε τους Γάλλους κορόνα στο κεφάλι μας, που διατηρούν τους τόνους τους, να τοι τώρα, ανασκολοπίζουν, λέει, κι αυτοί τη γλώσσα τους, με διάφορες ορθογραφικές μεταρρυθμίσεις, και ιδίως την «κατάργηση» της δικής τους περισπωμένης, της σιρκονφλέξ:

«Δεν περίμενα ότι η γλώσσα του Ρακίνα, του Βολταίρου, του Κοκτώ, της Γιουρσενάρ, θα υπέκυπτε στη νεύρωση του αυτοακρωτηριασμού» έγραφε ένα άρθρο που ήδη το σχολιάσαμε.

Παρατήρηση πρώτη και σημαντική, ότι ειδικά η γλώσσα του Ρακίνα και του Βολταίρου έχει υποστεί αλλεπάλληλες ορθογραφικές μεταρρυθμίσεις, με μεγαλύτερες ίσως του 1740 και του 1762, πάντοτε στην κατεύθυνση ενός εξορθολογισμού και όχι ανατροπής της ιστορικής ορθογραφίας (όπως είπαμε ήδη και για τις δικές μας αλλαγές: δράκος και όχι «δράκως», βρίσκω και όχι «'υρίσκω» κτλ.). Γενικότερα, κάθε καινούργια έκδοση του Λεξικού της Γαλλικής Ακαδημίας ενσωμάτωνε καινούργιες αλλαγές, με τελευταία την όγδοη, του 1935.

Παρατήρηση δεύτερη, ότι, αντίθετα με την από αιώνες χαμένη λειτουργικότητα των δικών μας τόνων και πνευμάτων, στα γαλλικά η «οξεία» και η «βαρεία» εξακολουθούν να υποδεικνύουν φωνητικές διαφοροποιήσεις, εξού και δεν πειράζονται. Αισθητά περιορισμένη όμως είναι η αξία της σιρκονφλέξ, η οποία προκαλεί σύγχυση στους ίδιους τους Γάλλους, που δυσκολεύονται να κωδικοποιήσουν τη χρήση της, και είναι από τα σημεία στα οποία επιχειρεί να βάλει τάξη η μεταρρύθμιση του 1990.

Η ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΑΥΤΗ, που έμεινε στα χαρτιά επί 26 χρόνια, αφορά 2.400 λέξεις, ένα 4% του λεξιλογίου· όταν εξαγγέλθηκε υπήρξαν, κατά τα γνωστά, αντιδράσεις, σχηματίστηκε και μια ομάδα με την ονομασία «Ελεύθερα Γαλλικά», έπειτα ο θόρυβος κόπασε· το 2008 η εφαρμογή της από ορισμένους εκδότες σχολικών βιβλίων πέρασε απαρατήρητη, ώσπου φτάσαμε στη σημερινή αναταραχή, τώρα που οι αλλαγές υιοθετούνται από όλους τους εκδοτικούς οίκους – και μολονότι το υπουργείο Παιδείας ξεκαθάρισε πως δεν θα θεωρείται λάθος η παλιά γραφή.

Ας δούμε όσο πιο συνοπτικά γίνεται αυτές τις αλλαγές, που ενώ βεβαίως δεν μας αφορούν, έχει, πιστεύω, σημασία να δούμε πόσο ίδιος και στερεοτυπικός είναι ο λόγος για τη γλώσσα, πιο ειδικά η φετιχοποίηση της ορθογραφίας – και η σύγχυση, που φτάνει εντέλει να τροφοδοτεί έναν λόγο στο κενό, μακριά από την πραγματικότητα, από τις ίδιες τις αλλαγές!

Ενας από τους στόχους της μεταρρύθμισης είναι να αντιμετωπιστούν ανομοιογένειες, όπως portefeuille (= πορτοφόλι), που γραφόταν μία λέξη, χωρίς ενωτικό, και porte-monnaie

(= πορτοφόλι για τα ψιλά) με ενωτικό· vingt-trois (= είκοσι τρία) με ενωτικό, cent trois (= εκατόν τρία) χωρίς ενωτικό κ.ά. Παράλληλα προβλέπεται η γραφή σε μία λέξη λατινικών και άλλων ξενικών λέξεων: apriori, basketball, cowboy κτλ.· και γράφονται χωρίς ενωτικό διάφορες σύνθετες, όπως passepartout, tirebouchon, autostop κτλ.

Η ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΑΡΧΙΖΕΙ με την αλλαγή στη γραφή μεμονωμένων λέξεων: το oignon (= κρεμμύδι), που γράφεται πια όπως ακριβώς προφέρεται: ognon = ονιόν (ενώ με την παλιά γραφή ήταν σαν να προφέρεται «ουανιόν»)· και το nénuphar (= νούφαρο), που θα γράφεται nénufar, όπως γραφόταν από αιώνες και μόνο στην έκδοση του 1935 γράφτηκε από λάθος nénuphar, επειδή θεωρήθηκε πως είναι ελληνικής καταγωγής (είναι εξάλλου και το μόνο ph που πειράζεται και τρέπεται σε f).

Το έγκλημα καθοσιώσεως είναι που πειράχτηκε η σιρκονφλέξ, παρότι δύσκολα κωδικοποιείται, όπως είπα, και παρουσιάζει κραυγαλέες ανομοιογένειες και ασυνέπειες: μέσα στην ίδια οικογένεια: jeûner / déjeuner, ή grâce / gracieux, icône / iconoclaste· στο ίδιο ρήμα: être, êtes, était, étant· σε λέξεις με απολύτως παράλληλη ιστορία: mû / su, plaît / tait· σε άλλες, χωρίς καμία διαφορά, φωνητική ή άλλη: haine / chaîne κ.α.

Ωστόσο, παραμένει ανέγγιχτη πάνω από τα φωνήεντα â, ô και ê, εκεί που, κατά την Ακαδημία, «ορισμένοι ομιλητές έχουν την αίσθηση φωνητικής διαφοράς», αντίθετα από τα αδιαφοροποίητα i -î και u-û. Εδώ λοιπόν μονάχα καταργείται, και πάλι όχι (α) σε ρηματικές καταλήξεις, (β) στα κύρια ονόματα και τα παράγωγα επίθετα (Nîmes, η πόλη Νιμ, και nîmois), (γ) σε λέξεις με διαφορετική σημασία: mûr (= ώριμος) και mur (= τοίχος), jeûne (= νηστεία) και jeune (= νεαρός).

ΠΑΝΤΑ Η ΑΛΛΑΓΗ ΞΕΝΙΖΕΙ – και εξοργίζει. Σκεφτείτε όμως τους Γάλλους που τους είπαν κάποτε πως δεν θα γράφουν πλέον teste (= κεφάλι) αλλά tête! Εκεί που καταγγέλλεται λοιπόν η παραβίαση της ιστορίας της γλώσσας απαιτείται ακριβώς μελέτη αυτής της ιστορίας.

Και τώρα μαντέψτε πού γίνεται το μεγάλο γλέντι, π.χ. στα σόσιαλ μίντια: «Καημένε Jerôme, πάει το καπελάκι σου», γράφουν, ενώ έχουμε διπλή εξαίρεση: o και κύριο όνομα· «έφαγα ένα φρούτο τοίχο» (mur, αντί για mûr), κι ενώ είναι από τις εξαιρέσεις που επισημαίνονται και στο τελευταίο άρθρο εφημερίδας…

Ελλάς - Γαλλία, συμμαχία – δυστυχώς και στην ακρισία.

  

 

 

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Εσπέρα, καληνύχτα!
Είτε μπορούμε να εντοπίσουμε τις απαρχές και τους λόγους μιας γλωσσικής αλλαγής είτε όχι, το μόνο σίγουρο ανά τους αιώνες είναι πως η γλώσσα κινείται, ανανεώνεται, αλλάζει, ακόμα και οπισθοβατώντας, ακόμα και...
Εσπέρα, καληνύχτα!
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Χειμωνάς κατά βούληση
Ηταν φανερό, τον ποιητή τον απασχολούσε μήπως δεν προλάβει να πιάσει τον επόμενο ιερό αριθμό, το εφτά, και περισσέψουν έτσι ποιήματα, ολοκληρωμένα αλλά όχι εφτά, πόσο μάλλον ημιτελή. Ετσι εκδόθηκε η ιδιόμορφη,...
Χειμωνάς κατά βούληση
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Μου αφορά - σου αφορά, ή Ποίοι οι αδαείς
Μας αρέσει δεν μας αρέσει, η εμπρόθετη σύνταξη διεκδικεί σήμερα ικανό μερίδιο στη χρήση, μαζί με διάφορες άλλες γραμματικοσυντακτικές υποχωρήσεις προς μία λογιότερη γλώσσα. Από αυτό όμως το σημείο ώς τον...
Μου αφορά - σου αφορά, ή Ποίοι οι αδαείς
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
«Το τραμ με το όνομα Πόθος»; Σοβαρά;
Το κλικ που δεν γίνεται δυστυχώς πάντα στο μυαλό του μεταφραστή: πετάει το named, που θέλει στα ελληνικά περίφραση και επιγράφει κατευθείαν το λεωφορείο του: Λεωφορείο «Πόθος», ή Λεωφορείον Ο Πόθος, που...
«Το τραμ με το όνομα Πόθος»; Σοβαρά;
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Ο άνιωθος ανορίωτος που αθυροστομεί
Ας δούμε όμως μερικά από αυτά τα μεγαλουργήματα, τολμώ να πω. Διαβάζω για «το λαμόγιο σύστημα που μας γενοκτονεί», όπου δηλαδή ο εργαστηριακός όρος σπάει το καλούπι του, σκίζει τις «οδηγίες χρήσης» και παίρνει...
Ο άνιωθος ανορίωτος που αθυροστομεί
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Οι κακές παρέες της ΕΡΤ, ξανά
Τώρα η ΕΡΤ είναι χορηγός επικοινωνίας, παναπεί δίνει (απ’ τα δικά μας) λεφτά στον Πλεύρη και στον αδερφό Γεωργιάδη («Εκδότης - Διδάσκαλος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας»!) να μας μιλήσουν για τη μοναδικότητα της...
Οι κακές παρέες της ΕΡΤ, ξανά

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας