• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    32°C 30.4°C / 33.8°C
    4 BF
    36%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    31°C 28.3°C / 34.9°C
    3 BF
    49%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    34°C 31.0°C / 36.5°C
    2 BF
    38%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 29.9°C / 32.5°C
    2 BF
    45%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    29°C 28.9°C / 32.4°C
    3 BF
    51%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    31°C 27.9°C / 32.0°C
    2 BF
    56%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 27.3°C / 28.4°C
    2 BF
    37%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    34°C 34.1°C / 34.1°C
    1 BF
    28%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 27.8°C / 29.9°C
    5 BF
    54%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.9°C / 29.6°C
    5 BF
    47%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    26°C 26.4°C / 27.8°C
    5 BF
    65%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.7°C / 29.6°C
    2 BF
    69%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 29.9°C / 29.9°C
    0 BF
    51%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    33°C 32.9°C / 32.9°C
    0 BF
    33%
  • Λαμία
    Ελαφρές νεφώσεις
    32°C 29.5°C / 32.2°C
    2 BF
    40%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.7°C / 28.8°C
    4 BF
    50%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    33°C 30.6°C / 34.0°C
    3 BF
    24%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 27.3°C / 28.3°C
    0 BF
    66%
  • Κατερίνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 28.6°C / 31.7°C
    3 BF
    75%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    29°C 28.5°C / 28.5°C
    0 BF
    54%
EUROKINISSI/ΚΟΝΤΑΡΙΝΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Τα βαρίδι-α και ο Κυρι-άκος

  • A-
  • A+

⌦ Οταν γράφουμε «μισό φαγωμένο», χωρίζοντας τη σύνθετη λέξη «μισοφαγωμένο» σε δυο, ακόμα και «τα παράθυρο φύλλα» ή «κατά σκοπεύω» κ.ά. –όπως σημείωνα σε πρόσφατη επιφυλλίδα–, είμαστε μπροστά σε μια ενδεχόμενη ορθογραφική αλλαγή, μια τάση ουσιαστικά που μπορεί να οδηγήσει σε ορθογραφική αλλαγή, αλλαγή έτσι κι αλλιώς ήσσονος σημασίας, αν όχι ασήμαντη, όπως πάντα οι ορθογραφικές αλλαγές. Αν όμως η «αποσύνθεση» αυτή περάσει στον προφορικό λόγο και προφέρουμε τις «δύο» λέξεις χωριστά, σε δύο χρόνους (ανεξάρτητα δηλαδή από εμφατικό τονισμό, όπως π.χ. «πρέπει να ξάναμαζεύω όλα τα δικαιολογητικά και να ξάνατρέχω…», τονίζοντας την πρώτη συλλαβή του α΄ συνθετικού), τότε βρισκόμαστε μπροστά σε μια πιθανή μορφοφωνολογική αλλαγή.

Εχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να παρακολουθούμε μια γλωσσική αλλαγή εν τω γίγνεσθαι, όχι για να την αναχαιτίσουμε, ακόμα κι αν καμιά φορά το θέλουμε, αφού ξέρουμε πως η γλώσσα δεν υπακούει σε εντολές (αντίθετα απ’ ό,τι νομίζουν επιφανείς [αντι]γλωσσολόγοι), όσο γιατί μιλώντας για τη γλώσσα μιλάμε για την κοινωνία, για μας τους ίδιους, την ιδεολογία μας εντέλει, όπως μας έμαθε ο μεγάλος Τάσος Χριστίδης.

Σήμερα, θέλω να ασχοληθώ με μια ενδεχόμενη αλλαγή πιο σοβαρή –εάν φυσικά επικρατήσει η σχετική τάση–, αλλαγή στη φωνητική αυτήν τη φορά, αλλαγή με σαφές ιδεολογικό πρόσημο, με ειδικό δηλαδή ιδεολογικό βάρος: την όλο και πιο συχνή παραβίαση της συνίζησης.

⌦ Συνίζηση, χωρίς πολλά πολλά, είναι το παλαιότατο φαινόμενο να συμπροφέρονται σε μία συλλαβή δύο γειτονικά φωνήεντα, αναπτύσσοντας συνήθως ένα ημίφωνο ανάμεσά τους: μιλάμε για τον κύρι-ο (ή κύρϊο), αλλά η μέρα του Κυρί-ου (εδώ βεβαίως ο τόνος καταργεί τη συνίζηση) είναι η Κυ-ρια-κή [= Κυργιακή], το ίδιο και ο Κυ-ριά-κος [Κυργιάκος], που μόνο η Ντόρα, ποιος [πχοιος] άλλος, τον λέει Κυρι-άκο [Κυρϊάκο]. Σαφής η ιδεολογία, λοιπόν, ένας συνειδητός ή ασύνειδος, δεν έχει σημασία, καθαρισμός, μια λογιοφροσύνη που θεωρεί λαϊκές, παρακατιανές, τις συνιζημένες λέξεις.

Είπα: «ποιος [πχοιος] άλλος» για την Ντόρα, και ιδού: ποιος, ποια, ποιο, και πιο [πχοιος, πχοια, πχοιο…], έτσι μονοσύλλαβα προφέρουμε όλοι, αλλά λέμε: το ποι-όν και η ποι-ότητα.

Ολοι οι φαντάροι φυλάνε σκο-πιά [σκοπχιά], και Σκό-πια [Σκόπχια] είναι η πρωτεύουσα της Βόρειας Μακεδονίας, και συνεκδοχικά η ίδια η ακατονόμαστη γειτονική χώρα.

Λέμε ατό-φια, φοράμε κο-λιέ, βάζουμε κρα-γιόν στα χείλη. Τα οποία χείλη τα λέμε και χεί-λια, όπως χί-λια, χι-λιάρικο, χι-λιόμετρο· αλλά συνήθως χιλι-οστός, και χιλι-αστές.

Λέμε κανονικά, ασυνίζητο δηλαδή, λόγω τόνου, Ηλί-ας, αλλά Λιά-κος και Αϊ-Λιας, όπως τσο-λιάς και τσο-λια-δίστικο.

Καθόμαστε στη λια-κάδα, λια-ζόμαστε στον ή-λιο, μιλούμε όμως για το ηλι-ακό σύστημα, μαζί με το κανονικό ασυνίζητο: ηλί-αση. Τρώμε κο-χλιούς, μύ-δια και στρεί-δια και βόσκουμε τα γί-δια.

Λέμε το βαρίδι, τα βαρί-δια· το σκουπίδι, τα σκουπί-δια, το στασίδι, τα στασί-δια· αλλά το σφαιρίδι-ο, τα σφαιρίδι-α. Κι όμως, συχνά ακούμε τα βαρίδι-α, δύο φορές το είπε πα-λιά σε μια ομιλία του ο τότε αρχηγός της Ν.Δ. Αντώνης Σαμαράς, κι έτσι οδηγηθήκαμε και στο βαρίδι-ο: αυτή κι αν είναι αλλαγή - καραμπόλα ή ντόμινο. Το ίδιο και τα στασίδι-α, που υπονοούν πως ο ενικός είναι: στασίδι-ο. Σκουπίδι-α και σκουπίδι-ο δεν έτυχε ν’ ακούσω, μα δεν φαντάζομαι ν’ αργήσω.

Λέμε και μία και μια, και καμί-α και κα-μιά, με σημασιολογική κατά κανόνα διαφορά (χωρίς βεβαίως να γράφουμε το ανύπαρκτο και κωμικό «’νια», από το μια-μνια, ενός μεταφραστή!).

Παίρνουμε άδει-α το καλοκαίρι, αλλά η τσέπη μας είναι ά-δεια, α-δειανή.

«Τώρα βάζουμε τα σπαράγγι-α», λέει ο τηλεμάγειρας, ενώ συνάδελφός του απευθύνεται στα «κορίτσι-α».

Λέμε Α-ντεια και Νά-ντια. Κι όμως, άκουσα τελευταία την παρουσιάστρια ενός τηλεπαιχνιδιού («τηλέ παιχνιδιού»;) να απευθύνεται σε μια παίκτρια με το Νάντι-α και πάλι Νάντι-α: το ξάφνιασμα ολοκληρώθηκε, όταν η ίδια η παίκτρια είπε το όνομά της Νάντι-α· ευτυχώς η ανιψιά μου παραμένει σταθερά Νά-ντια. Η ίδια παρουσιάστρια επέμενε σε κάποιον παίκτη (ή παίκτρια;): «Θέλω να βι-αστείς πιο πολύ» (αφού βεβαίως άλλο το βιά-ζω κάποιον, τον ζορίζω, και το βιά-ζομαι να φύγω, κι άλλο, αλίμονο, το βι-άζω κάποιον/α ή βι-άζομαι). Αξίζει να σημειωθεί, για την έκταση της αλλαγής, πως η συγκεκριμένη παρουσιάστρια είναι μια μάλλον αυθόρμητη λαϊκή κοπέλα, χωρίς γλωσσικές ιδεοληψίες κτλ.

⌦ Συντελεσμένη μοιάζει η αλλαγή στη βάρ-δια: βάρδι-α και βάρδι-ες ακούμε κατά κανόνα, αν όχι πάντα, από τους ίδιους τους εργαζόμενους, ίσως γιατί έχουμε εδώ και το δυσπρόφερτο -ρδγ- [οι βά-ρδγιες].

Το ίδιο και ή έ-γνοια, η φροντίδα, που από παλιά συγχέεται, διόλου τυχαία πιστεύω, με βάση όσα είπαμε παραπάνω, με την έννοι-α, λέξεις με μεγάλη σημασιολογική διαφορά: «ο κλιματισμός είναι δική μας έννοι-α» γράφει και λέει μια διαφήμιση.

Αρκεί όμως τόσο. Καλή η ψαρι-ά μας –ή καλά κρασι-ά!

Καλό Πάσχα.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Από τον οπωρώνα του πολιτικού μας βίου
Ο δικομανής Μπογδάνος, που σε λίγο θα κάνει αγωγή και σε όποιον τον προσφωνεί και μόνο, μόλις αντιληφθεί δηλαδή ότι το ίδιο του το όνομα αργά αλλά σταθερά καταντά κακόφημο, κάτι σαν βρισιά· ο Μπογδάνος λοιπόν,...
Από τον οπωρώνα του πολιτικού μας βίου
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Ηττα με στοιχεία θριάμβου
Ενα Σάββατο απουσία από τη στήλη, και οι εκλογές ας πούμε πως μπαγιάτεψαν σαν θέμα, τώρα άρχισε το τσίρκο της διακυβέρνησης Μητσοτάκη και Κομπανίας. Παραταύτα, θα ρίξω και τη δική μου «ψήφο».
Ηττα με στοιχεία θριάμβου
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Παραλειπόμενα του ’15 και άλλα καθυστερούμενα
Ξεμακραίνει το ’15, η θλιβερή επικαιρότητα του θανάτου του Στέφανου Στεφάνου έβαλε στην μπάντα διάφορα φαινομενικώς μικρά ή και όντως μικρά, που όμως πάντα μας ορίζουν ή πάντως μας χαρακτηρίζουν, από αυτά που...
Παραλειπόμενα του ’15 και άλλα καθυστερούμενα
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Ο αποδιοπομπαίος Τσιτσιπάς και το Αφρόλουτρο ’21
Ο άνθρωπος που λατρεύουμε να τον μισούμε –για να χρησιμοποιήσω κι εγώ έναν ξενισμό που σχεδόν τον απεχθανόμουν, όμως ταιριάζει απόλυτα στην περίπτωσή μας. Ο λόγος για τον Τσιτσιπά, που όταν διέψευσε τις...
Ο αποδιοπομπαίος Τσιτσιπάς και το Αφρόλουτρο ’21
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Το σαπούνι σου χαλάς…
⌦ Ο Δεκάλογος του Μωυσή Γ΄, όπως είπε ένας φίλος, αφού Β΄ έχει χαρακτηριστεί ο πρωθυπουργός μας· ή αλλιώς: «“Δεκάλογος” Μπαμπινιώτη με τις πιο...
Το σαπούνι σου χαλάς…

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας