Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Καιρός του ξεσκαρτάρειν
EUROKINSSI/ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Καιρός του ξεσκαρτάρειν

  • A-
  • A+

⌦ «Καραντίνα, μέρες εγκλεισμού, με το διαβάζειν και με το τηλεφωνείν σε φίλους περνά η ώρα. Ετσι κι αλλιώς, έχεις και το μαγειρεύειν και τρώειν. Κάποιες μέρες έχεις και το ξεσκονίζειν και το σφουγγαρίζειν. Εξω, μόνο για ψωνίζειν και λίγο περπατάν. Πάντως, είναι και μια καλή ευκαιρία για τακτοποιείν και ξεσκαρτάρειν τα χαρτιά σου...»

Φτιαχτό βεβαίως το κειμενάκι αυτό, ακολουθεί όμως πιστά την τάση του απαρεμφατίζειν ή απαρεμφατοποιείν, τάση που εντάσσεται φυσικότατα στη λογιοπλάνταχτη εποχή μας.

Μας ξένισαν τάχα οι τύποι αυτοί; Μπορεί· στην υπερβολή τους, μάλλον στη συσσώρευσή τους. Αλλιώς, πλήθος ανάλογους βρίσκουμε να διανθίζουν τον λόγο, τον γραπτό κυρίως, χωρίς να τραβούν την προσοχή, πόσο μάλλον να ενοχλούν.

Είπα: τον γραπτό κυρίως λόγο, ήταν ωστόσο αναπόφευκτο να περάσουν και στον προφορικό: ένας από τους επιχειρηματίες που άρχισαν να φτιάχνουν μάσκες έλεγε στον Χατζηνικολάου, στις ειδήσεις: «Τα τόσα χρόνια που κάνω επιχειρείν…»

⌦ Είχαμε το «επιχειρείν», που μοιάζει να καθιερώθηκε, σε κάθε λογής χρήση, όπως όταν διαβάζαμε πως κάποιος μετείχε «στο οικογενειακό επιχειρείν», δηλαδή, προφανέστατα, στην οικογενειακή επιχείρηση. Τώρα, όπως συμβαίνει με τα καινούρια κοσκινάκια, φτιάχνουμε στα πρόχειρα ένα «κάνω επιχειρείν», κάτι σαν εκφραστικό φαστ φουντ –αντί για μισό δράμι σκέψη που απαιτεί π.χ. η διατύπωση: «ασχολούμαι με τις επιχειρήσεις».

Το αποτέλεσμα ωστόσο αυτού του εκφραστικού φαστ φουντ είναι και πανηγυρική απόδειξη, θα επιμείνω εγώ, ότι το απαρέμφατο, ανύπαρκτο στα νεοελληνικά, δεν μπολιάζεται έτσι εύκολα στη γλώσσα: χωρίς να ξενίζει, αν μη τι άλλο· χωρίς να λάμπει, υπέροχο στολίδι, θα πουν όμως άλλοι, σίγουροι πως έτσι, με τα απαρέμφατα, ξεχωρίζουν μέσα στον σωρό.

Κι άλλη «απόδειξη», σε εισαγωγικά έστω; «Ο άνθρωπος που ζει πριν από την Αγροτική Επανάσταση, που δεν έχει το έχειν του βίου του» έγραφε παλιότερα ο Χρήστος Χωμενίδης, συγγραφέας, άνθρωπος του λόγου, πώς να το κάνουμε! Προσέξτε το, από μόνο του: «το έχειν του βίου», κι έπειτα: «έχει το έχειν του βίου του». Τα μεταξωτά βρακιά; Οχι ακριβώς: ο βιασμός του γλωσσικού αισθήματος, δηλαδή της γλώσσας.

Κι άλλο, του ιδίου: «Πρέπει, νομίζω, ο συγγραφέας, ο καλλιτέχνης, να είναι ένας συνδυασμός του υψιπετείν και μιας ρεαλιστικής αντιμετώπισης των πραγμάτων...»

Ενώ, κατά Γιανναρά: «ο στόχος για τον Ελληνα ήταν το “αληθεύειν”».

Ή ένα λογοτεχνικό περιοδικό, που κάνει αφιέρωμα στην «Τέχνη του γράφειν», ίσως γιατί «της γραφής» θεωρήθηκε ξεπερασμένο.

Και «το εξεγείρεσθαι να είναι διάσταση της ζωής», που λέει νέος σκηνοθέτης.

Ή «η έλλειψη χιούμορ που μαστίζει την ελληνική κοινωνία στο φαίνεσθαί της».

Ή «το δικαίωμα στο θνήσκειν» και το «πίειν (τον καφέ)» (μάλλον το «πιείν»).

Ή το «εράν», τίτλος βιβλίου, με ψιλή και περισπωμένη στην πλουσιοπάροχη διαφήμιση, και σαν επεξήγηση: «να ερωτεύεσαι, να αγαπάς διά του οράν της ψυχής»: γιατί όχι «το ερωτεύεσθαι, το αγαπάν διά του οράν της ψυχής»; κι ας δίνω ιδέες!

⌦Η απαρεμφατομανία είναι γεγονός. Μπορεί σαν μανία να κοπάσει, αλλά τα νεκραναστημένα απαρέμφατα, έτσι όπως συμπεριφέρονται σαν ουσιαστικά, πιθανότατα θα μείνουν. Θα μείνουν, αφού ανταποκρίνονται σε υπαρκτές ανάγκες, ακόμα κι αν –στις πηγές τους τουλάχιστον– οι ανάγκες αυτές είναι η λογιοπληξία και η εκζήτηση· ενώ υπάρχει και η ουσιαστική ανάγκη, με δεδομένο πλέον το καλούπι του απαρεμφάτου, να εκφραστεί μια καινούρια έννοια, όπως «το ανήκειν» ή «το συνανήκειν».

Έτσι βέβαια προχωρά η γλώσσα, το ’χουμε χιλιοδεί –και χιλιοπεί. Ομως ο λόγος για τη γλώσσα είναι λόγος για την κοινωνία, κατά τον σοφό Χρηστίδη, δηλαδή για μας τους ίδιους –να ξέρουμε, εν προκειμένω, τι κάνουμε και προπαντός γιατί το κάνουμε.

Ανάμεσα στα δύο άκρα, από τη θυμηδία στη δημιουργία, από το «πίειν» στο «ανήκειν», ας ξανασταθούμε άλλη μια φορά στα βασικά, πόσο άκαμπτο και ψυχρό είναι το αρχαίο ή αρχαιότροπο απαρέμφατο, αντί για το νεοελληνικό, το α΄ πρόσωπο του ενεστώτα δηλαδή, ή το αφηρημένο ουσιαστικό:

Αντιγράφω από κείμενο της Υπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ (Δεκ. 2017), με τίτλο «Η πυραμίδα της συμμετοχής/ανάπτυξης της [προσφυγικής] κοινότητας», και σε αγκύλες προσθέτω δοκιμαστικά το α΄ πρόσωπο του ενεστώτα:

«Παρατηρείν [Παρατηρώ]: Τα μέλη της κοινότητας παρατηρούν στενά τί κάνουμε. Είναι η φάση της περιέργειας·

»Εγκρίνειν [Εγκρίνω]: Τα μέλη της κοινότητας συμφωνούν με ό,τι προσπαθούμε να κάνουμε. Αναγνωρίζουν το έργο, αλλά δεν λαμβάνουν ενεργό μέρος·

»Ακολουθείν [Ακολουθώ, μάλλον: Παρακολουθώ]: Τα μέλη της κοινότητας ακολουθούν στενά και κατανοούν τί προσπαθούμε να κάνουμε. Συζητούν γι’ αυτό και προωθούν το έργο…» κ.ο.κ., με απαρέμφατα όπως συμβάλλειν, ανήκειν, καθοδηγείν.

Η αυριανή φυσική γλώσσα, πιθανότατα, μάλλον σίγουρα. Στο μεταξύ, παραβίαση του γλωσσικού αισθήματος, πιθανότατα, μάλλον σίγουρα.

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Η κοινοτοπία που νόμιζε πως είναι πρωτοπορία
⌦ Γροθιά στο στομάχι, χαστούκι στο κατεστημένο, να σκανδαλίσουμε τους αστούς…, δεν έμεινε κλισέ για κλισέ που να μην υπηρετήθηκε με τον πιο κραυγαλέο τρόπο στη μικρού μήκους ταινία της Λένας Κιτσοπούλου...
Η κοινοτοπία που νόμιζε πως είναι πρωτοπορία
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Μαγιάτικο στεφάνι
⌦ Οχι πρωτομαγιάτικο, που κάλλιστα θα μπορούσε, όμως μαγιάτικο, για να ’μαστε τελείως μέσα. Τα άνθη, άλλα παλιά πλην αειθαλή, αμάραντα, που πάντα χαίρεσαι την ευωδιά τους, άλλα φρεσκότατα, της εποχής.
Μαγιάτικο στεφάνι
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Το μεγάλο μας τσίρκο (β΄)
⌦ Πλάι όμως στον άγιο Κερκύρας και τον λαγό ιερέα στο Κουκάκι, πώς θα ’λειπε ο δικός μας άγιος, ο Πειραιώς. Που βγήκε διάπυρος υπερασπιστής του λαγού ιερέα του Κουκακίου, και ζήτησε «να ξεπεζέψουν από το...
Το μεγάλο μας τσίρκο (β΄)
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Το μεγάλο μας τσίρκο
⌦ Μεσοβδόμαδα που γράφονται αυτές οι γραμμές και ενάμιση μήνα από τα πρώτα κρούσματα κορονοϊού στη χώρα μας, υπάρχει ακόμα μια ασάφεια γύρω από τα διάφορα μέτρα προστασίας.
Το μεγάλο μας τσίρκο
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Τσαρλατανείον η Ελληνική Αγωγή
Ετσι, δεν έχω και τώρα τίποτα να προσθέσω σε όσα επισημάνθηκαν για μία από τις τελευταίες χειρονομίες του Αδωνη, να διαφημίζει «το πρώτο διαδραστικό πρόγραμμα για παιδιά Δημοτικού στα Αρχαία Ελληνικά από την...
Τσαρλατανείον η Ελληνική Αγωγή

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας