Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Κουστωδία· ο κουστωδός; Κομπανία· ο κομπανός;
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Κουστωδία· ο κουστωδός; Κομπανία· ο κομπανός;

  • A-
  • A+

Εκλεινα την περασμένη επιφυλλίδα μ’ ένα δώρο άδωρο για ερωτευμένους, έναν στίχο του Νερούδα όπου μιλάει ο άντρας στη γυναίκα για τα «σαν τρούφες τρυφερά της χέρια». Λέω άδωρο, αν φανταστούμε την αντίδραση μιας γυναίκας που θα της πει ο καλός της πως η επιδερμίδα της είναι σαν γεμάτη σπυριά και αναδίδει βαριά μυρωδιά (όσο εκλεκτό έδεσμα κι αν αποτελεί η σπάνια και γι’ αυτό πανάκριβη τρούφα).

Ετσι όμως εννοούσε την τρυφερότητα, την απαλότητα, την αβρότητα των χεριών, όχι ο ποιητής, που μιλάει για χέρια suaves como las uvas (απαλά σαν ρώγες σταφυλιού), αλλά ο μεταφραστής. Που, με τα χίλια δίκια του, θα δυσκολεύτηκε να βρει παρήχηση για το απαλά ή το αβρά, και διανοήθηκε έτσι να κάνει τα τρυφερά χέρια να μοιάζουν με τρούφες!

Δεν σημείωνα όνομα μεταφραστή (όπως και μιαν άλλη φορά με αποσπάσματα από πρωτότυπο μυθιστόρημα), για να διαβάσει και να κρίνει ανεπηρέαστος ο αναγνώστης το κατ’ εμέ αδιανόητο. Το όνομα τώρα: Γιώργος Κεντρωτής.

⌦ Σατανική αλήθεια σύμπτωση, στο ίδιο φύλλο φιλοξενήθηκε υμνητική κριτική για τη μετάφραση της μπωντλαιρικής συλλογής Ανθη του κακού από τον ίδιο (Κυριακή Μπεϊόγλου, «Ο ποιητής, ο μεταφραστής και τα άνθη τους», 21/12). Είχα ξανασχοληθεί με την ίδια μετάφραση (24/11 και 1/12/18), και δεν θα σταθώ τώρα παρά μόνο σε δύο σημεία από τις δύο στροφές της «Αρνησης του αγίου Πέτρου» με τις οποίες ανοίγει το κείμενό της η κριτικός:

«Αχ, Ιησού, των Ελαιών θυμήσου το Ορος, ναι, θυμήσου»: χωρίς το γαλλικό, στέκεται κανείς στην καμπανιστή επανάληψη «ναι, θυμήσου!», επανάληψη γοητευτική καθαυτήν, που κουρδίζει όμως το μετάφρασμα σε σαφώς διαφορετικό τόνο από του πρωτοτύπου. Οπου, απλούστατα, δεν υπάρχει αυτή η επανάληψη: Ah! Jésus, souviens-toi du Jardin des Olives!

Προς τι η ποιητικίζουσα προσθήκη, η παντελώς ξένη στην άκρα λιτότητα του γαλλικού; Για να εξοικονομηθεί, παναπεί να εκβιαστεί, η ομοιοκαταληξία του τέλους της στροφής: «στη σάρκα σου τη ζωντανή σου»: Στη σάρκα σου τη ζωντανή σου; Σωστή ύβρις πια! τα πιο παλιομοδίτικα ποιητικά σουσούμια, με αποτέλεσμα έναν «γραφικό βουκόλο» Μπωντλαίρ, όπως ξανάγραφα.

⌦ Και από τη δεύτερη στροφή: «αφού είδες να σου φτύνει τη θεότητά σου ο κάθε πότης, / ο υπόκοσμος των κουστωδών και η βρόμια πλέμπα των μαγείρων…» Στα γαλλικά, τα τρία: (1) ο πότης, (2) ο υπόκοσμος των κουστωδών και (3) η βρόμια πλέμπα… είναι μόνο ένα: la crapule du corps de garde et des cuisines, με έναν και μόνο χαρακτηρισμό, la crapule: το σκυλολόι, ο συρφετός, έστω κι ο υπόκοσμος. Ενώ, επιπλέον, corps de garde είναι η φρουρά. (Η αυθαίρετη προσθήκη πάντως του «κάθε πότη» έγινε κι αυτή για να προοικονομηθεί ομοιοκαταληξία: πότης-ανθρωπότης!)

Ωστε: το σκυλολόι της φρουράς, ή ο υπόκοσμος των φρουρών και των μαγείρων. Τίποτα παραπάνω.

Εμειναν οι «κουστωδοί». Γιατί ο υπόκοσμος των φρουρών, έστω της κουστωδίας, θεωρήθηκε λίγος. Φτιάχτηκε λοιπόν από την κουστωδία ο «κουστωδός». Οπως από τη λιτανεία ο «λιτανός»; Ή από την κομπανία ο «κομπανός»;

⌦ Το χειρότερο είναι πως όλα αυτά, αυθαίρετα παραγεμίδια και προπάντων λέξεις φτιαχτές ή άλλοτε ανεύρετες στα λεξικά, στη θέση της προφανέστατης του πρωτοτύπου, που είναι οικεία όχι απλώς στον μέσο αναγνώστη αλλά, θα λέγαμε, σε κάθε φυσικό ομιλητή της γλώσσας του πρωτοτύπου, όλα αυτά λοιπόν δεν αποτελούν «αστοχίες» του μεταφραστή, αλλά καταστατικές αρχές της μετάφρασής του. Τις οποίες τηρεί, όπως είναι πια φυσικό, σε κάθε μετάφρασή του.

Που σημαίνει, εξ ορισμού, ισοπεδωτικά για τα διαφορετικά είδη κειμένων: «τσούρμο» λ.χ. έκανε το πλήρωμα του πλοίου, τους ναύτες, στον Μπωντλαίρ, επειδή το «τσούρμο» είναι (και) ναυτική λέξη και λες κι ο Μπωντλαίρ είναι Καββαδίας, «τσούρμο» όμως και στον Μπροχ, στη σπαραχτική μάλιστα εικόνα ενός ανθρώπου που η μοίρα του τον εξόρισε «στην πιο άγρια μοναξιά του ανθρώπινου τσούρμου».

Και αυτό ακριβώς είναι το επικίνδυνο, ή που καθιστά εντέλει και ενσυνόλω εσφαλμένη μια μετάφραση, όσο γοητευτικό, συναρπαστικό ή ό,τι άλλο θέλετε μπορεί να εμφανίζεται το μεταφρασμένο κείμενο.

Η γλώσσα δηλαδή του μεταφραστή, γλώσσα κάποτε αυστηρά προσωπική –δικαίωμά του. Ομως «δημιουργική μεταγραφή»; Οχι, αν αυτό σημαίνει αλλοίωση του προσώπου του ποιητή, ή αλλιώς: όταν ο μεταφραστής επιβάλλει, βίαια, τη δική του άποψη περί ποιητικής στον ποιητή. Ασεβές, ασεβέστατο, θα έλεγα.

⌦ Παρ’ όλα αυτά, ας αποχαιρετήσουμε αισιόδοξα τη χρονιά που φεύγει. Πάντα μπορεί να είναι καλύτερη μια νέα χρονιά. Μας το εύχομαι ολόψυχα.

Με εκτενή προσθήκη στο ιστολόγιο του συντάκτη: yannisharis.blogspot.com 

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Εξτρα-φίνα-γκουτ
​⌦ «Γι’ αυτό –γαμώ, την τύχη μου γαμώ!– καλύτερα είναι να του δίνω»: Ετσι σκεφτόμουν να κλείσω, πιθανότατα έτσι θα κλείσω αυτή την άχαρη και άκρως ανθυγιεινή εργασία κι είπα εντέλει έτσι και ν’ αρχίσω, σαν...
Εξτρα-φίνα-γκουτ
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Η Γαλλίδα Emily Brontë και το test-άκι
Μοιάζει τραγελαφικό και οξύμωρο, να είναι ευρύχωρη και δημιουργική η γλώσσα, και οι ίδιοι οι φορείς και χρήστες της εντέλει φοβικοί. Το test αλλά και το test-άκι! Αλλη κατηγορία αυτό, άλλο σκαλί: μια λέξη τώρα...
Η Γαλλίδα Emily Brontë και το test-άκι
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Τρέχω, τρέχοντας ένα πρόγραμμα
«Τραμπουκίζει την Ευρώπη» ήταν ο πρωτοσέλιδος τίτλος εδώ τις προάλλες (17/1), απολύτως εύγλωττος, καθώς τυπωνόταν πλάι σε φωτογραφία του νέου πλανητάρχη, αλλά και με το όνομά του: «Τραμπ», μέσα στο...
Τρέχω, τρέχοντας ένα πρόγραμμα
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
O Κούντερα και οι μεταφράσεις του
Την πονεμένη ιστορία των μεταφράσεών του, ειδικότερα του «Αστείου», την έχει πει ο ίδιος ο Κούντερα: πέντε σελίδες με μικρά τυπογραφικά στοιχεία στο τέλος της «οριστικής γαλλικής μετάφρασης» του 1985, 17...
O Κούντερα και οι μεταφράσεις του
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Ο υπερθεματιστής και τα κοντόληκτα
Το 'χουμε ξαναπεί άπειρες φορές, και θα το ξαναπούμε άλλες τόσες, πως έτσι προχωράνε οι γλώσσες, με αστοχίες, με κακόζηλα ή και λάθη, που σήμερα τα κατακρίνουμε, αύριο, αν και εφόσον επικρατήσουν, πράγμα...
Ο υπερθεματιστής και τα κοντόληκτα
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Το κλεμμένο βραβείο του Κούντερα
⌦ Κλεμμένο βραβείο; Υπερβολικό! Τότε θαμμένο; Καλύτερα. Αλλά, έτσι κι αλλιώς, σαν να μη γράφω επιφυλλίδα αυτήν τη φορά. Ρεπορτάζ, θα το έλεγα, υποπίπτοντας στο κολάσιμο αδίκημα της αντιποίησης αρχής.
Το κλεμμένο βραβείο του Κούντερα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας