Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Χειμωνάς κατά βούληση (β΄)
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Χειμωνάς κατά βούληση (β΄)

  • A-
  • A+

⌦ «Μπορεί ένας συγγραφέας να αφήσει αδημοσίευτα κείμενα, ημιτελή ή και όχι, και να τα δημοσιεύσει μετά τον θάνατό του ένας φιλολογικός επιμελητής, εκδότης κτλ.; Μπορεί - δεν μπορεί, αυτό συμβαίνει, και είναι θέμα που ξεπερνά τα όρια αυτής της στήλης. Ο Κούντερα πάντως έχει γράψει ολόκληρο βιβλίο, με τον εύγλωττο τίτλο Προδομένες διαθήκες, για την παραβίαση της καλλιτεχνικής, της αισθητικής διαθήκης, της βούλησης εντέλει του δημιουργού.

Ενώ ο Ελύτης, ακριβώς για να προστατέψει το έργο του και να προστατευτεί, φρόντιζε επιμελέστατα να μην αφήσει κατάλοιπα, και για τον ίδιο λόγο παρότρυνε τους νέους ποιητές, όπως έγραφα την περασμένη φορά, να σκίζουν, να σκίζουν, να μην αφήσουν τίποτα ημιτελές.

Ωστε λοιπόν, καλώς ή κακώς, δημοσιεύονται τα κατάλοιπα των συγγραφέων. Αυτό που βρίσκω όμως αδιανόητο είναι να δημοσιευτούν τέτοια κείμενα χωρίς να ληφθούν υπόψη αλλαγές του ίδιου του συγγραφέα.

ΕΙΝΑΙ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΧΕΙΜΩΝΑ, που επιλέγει να μη δημοσιεύσει ένα κειμενάκι για μια τέταρτη «συνάντησή» του με τον Σεφέρη, στην κηδεία πια του Σεφέρη, ενώ δημοσιεύει τις άλλες τρεις. Για κάποιον λόγο το αφήνει στην μπάντα. Προσωπικά θέλω να πιστεύω ότι το έβλεπε πως είναι αδύναμο. Ωστόσο δεν το σκίζει. Αντίθετα, κάποια στιγμή το διορθώνει, το βελτιώνει αισθητά, το σώζει, θα έλεγα, από μιαν άποψη –και πιθανότατα σκοπεύει κάπως να το αξιοποιήσει.

Το κείμενο αυτό (που το δημοσίευσε, Βήμα 26/8, ο Ευριπίδης Γαραντούδης, διευθυντής του Εργαστηρίου Νεοελληνικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, όπου παραχωρήθηκε το αρχείο του Χειμωνά) μας δίνει στιγμιότυπα απ’ την κηδεία, το μέγα πλήθος και τα συνθήματα «Ελευθερία!», και τη διαδρομή ανάμεσα στους τάφους, όπου κάποιος φώναξε: «Δημοκρατία! Δημοκρατία!», χωρίς να ανταποκριθεί κανείς: «Ομως κανείς δεν πήρε τη φωνή του και η κραυγή του πήγε χαμένη» έγραψε αρχικά ο Χειμωνάς, αλλά το διόρθωσε έπειτα, σβήνοντας το πλεοναστικό «και η κραυγή του», διόρθωση που ο εκδότης ευτυχώς (!) τη «δέχτηκε» –ντρέπομαι και που το γράφω αυτό το ρήμα, πως κάποιος δηλαδή μπορεί και να αποφασίσει διαφορετικά από τον συγγραφέα.

Με τη φράση λοιπόν: «Ομως κανείς δεν πήρε τη φωνή του, πήγε χαμένη» θέλησε να τελειώσει, άκρως λιτά, ο συγγραφέας το κείμενό του. Το οποίο όμως, στην πρώτη γραφή, το συνέχιζε, άστοχα και άτοπα, τολμώ να πω, με τις φράσεις: «Την αισθάνθηκα γελοία [τη φωνή: Δημοκρατία! Δημοκρατία!], θύμωσα, αγρίεψα. Ποια φωνή, ποιος κρότος, ποια βοή μπορεί ποτέ να σκεπάσει, πώς να διακόψει τον ακατάπαυστο ψίθυρο των νεκρών, να παραβγεί με την ατέλειωτη σιωπή τους».

ΑΛΛΑ ΤΗΝ ΕΙΔΕ ΤΗΝ ΑΣΤΟΧΙΑ˙ με χέρι σταθερό διέγραψε τις δύο φράσεις, που θα τον εξέθεταν, λέω εγώ, πάντως τις διέγραψε, τελεία και παύλα. Ομως, αλλιώς έκρινε ο εκδότης του, και παρά πάσα λογική, δεοντολογία, ηθική κτλ. κτλ. τις διατηρεί.

Χειμωνάς κατά βούληση δηλαδή, όπως θέλουμε και όπως μας αρέσει.

Δεν χρειάζονται άλλα σχόλια. Ακολουθεί για τον φιλέρευνο αναγνώστη το κείμενο, όπου σημειώνονται όλες οι αλλαγές του συγγραφέα (όπως τις βλέπουμε σε φωτογραφία του χειρογράφου, στο Βήμα), με την επισήμανση ποιες «δέχτηκε» (εδώ με έντονα στοιχεία) και ποιες «δεν δέχτηκε» ο πιο συγγραφέας εκδότης του:

4. Υπήρξε και μία τέταρτη, που δεν μπορείς να την πεις συνάντηση. Πήγα στην κηδεία τέσσερις ώρες νωρίτερα για να βρω θέση μέσα στην εκκλησία. Ηρθε όλος ο κόσμος. Η λειτουργία τελείωσε κι ένας βίαιος συνωστισμός τάραξε [αρχικά: άρπαξε] το πλήθος. Σε μια πλαϊνή θύρα του ναού είδα την Ζωή Νάσιουτζικ να γέρνει, να καταποντίζεται. «Θα την ποδοπατήσουν» σκέφθηκα αδιάφορα. Το πλήθος γέμισε τους δρόμους, αργά έρρεε προς το νεκροταφείο, με σιωπή. Αραιά συνθήματα Ελευθερία! [το «Ελευθερία!» με πλαγιαστά γράμματα!] ξεσπούσαν σαν λυγμοί. Η ποίηση του Γιώργου Σεφέρη, η ζωή του, ο θάνατός του, όλα τα είχε παραλάβει εκείνο το αναρίθμητο [αρχικά: απέραντο] πλήθος και πήγαινε με πλατειούς ταραγμένους κυματισμούς πήγαινε [διαγραφή· δεν τηρήθηκε] όλα [μουντζουρωμένη εντελώς η λ., όχι απλώς διαγραφή· δεν τηρήθηκε] να τα παραχώσει.

Στο νεκροταφείο φθάσαμε λίγοι, επειδή οι χωροφύλακες έκοψαν την πορεία. Σκορπίσαμε ανάμεσα στους αλαζονικούς [διαγραφή· δεν τηρήθηκε] τάφους. Σαν μέσα από τη γη ερχόταν ο ψαλμός του ιερέα [αρχικό: Ερχόταν κι έφευγε σαν από πολύ μακρυά ο ψαλμός του ιερέα.]. Ξαφνικά πετάχθηκε ένας κοντός άνθρωπος, μεσόκοπος, και φώναξε δυνατά Δημοκρατία! Δημοκρατία! [το «Δημοκρατία! Δημοκρατία!» με πλαγιαστά γράμματα!] Το πρόσωπό του αλλοιωμένο, πρησμένο, παραπατούσε και φώναζε. Ομως κανείς δεν πήρε τη φωνή του, [και η κραυγή του: διαγραφή· τηρήθηκε] πήγε χαμένη. Την αισθάνθηκα γελοία, θύμωσα, αγρίεψα. Ποια φωνή, ποιος κρότος, ποια βοή μπορεί ποτέ να σκεπάσει, πώς να διακόψει τον ακατάπαυστο ψίθυρο των νεκρών, να παραβγεί με την ατέλειωτη σιωπή τους. [διαγραφή· δεν τηρήθηκε]

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
«Παναγίτσα μου ’νια μπόχα!»
«Σκάσμα» λοιπόν, «σκάσμα της οργής», το πάγκοινο στα γαλλικά noire colère=άγριος θυμός, φοβερή οργή. Και με την ευκαιρία, «κήπος της τρυφής Του» είναι ο paradis terrestre, ο επίγειος, ο επί γης ή κι ο σκέτος...
«Παναγίτσα μου ’νια μπόχα!»
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Η νέα καταδίκη του Σελίν
⌦ Ναζιστής, φασίστας, φιλοχιτλερικός, αντισημίτης, ρατσιστής είναι οι χαρακτηρισμοί που συνοδεύουν τον συγγραφέα Λουί Φερντινάν Σελίν, και όχι μόνοι τους αλλά συχνά με επιρρηματικούς προσδιορισμούς, όπως...
Η νέα καταδίκη του Σελίν
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Ολα μέλια, όλα με το μαχαίρι!
«Ολα μέλια, όλα με το μαχαίρι!» διαλαλεί τα καρπούζια του ο μανάβης, δηλαδή όλα-αυτά-που-βλέπεις-εδώ είναι γλυκά, και όχι όλα τα καρπούζια της γης. Ετσι λοιπόν, αν τιτλοφορήσουμε έναν τόμο: «Ολα διηγήματα»,...
Ολα μέλια, όλα με το μαχαίρι!
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Η αυτοχειρία ενός συγγραφέα
Xωρίς την προστατευτική σκευή της τέχνης, μένει γυμνή η ιδεολογία, το κείμενο γίνεται απλοϊκό μανιφέστο, και ο συγγραφέας μένει εκτεθειμένος στον κίνδυνο να χαρακτηριστεί, χειρότερα εντέλει κι από...
Η αυτοχειρία ενός συγγραφέα
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Παντελής Μπουκάλας: έργο και ήθος
Για τον φίλο τον Παντελή Μπουκάλα θα μιλήσω λοιπόν, όχι για το βιβλίο του, ούτε γενικότερα για το έργο του: δεν έχω γράψει ποτέ για φίλους εν ζωή, δεν γράφουμε συνήθως για φίλους παρά μόνο όταν πεθάνουν, με...
Παντελής Μπουκάλας: έργο και ήθος
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
O Κούντερα και οι μεταφράσεις του
Την πονεμένη ιστορία των μεταφράσεών του, ειδικότερα του «Αστείου», την έχει πει ο ίδιος ο Κούντερα: πέντε σελίδες με μικρά τυπογραφικά στοιχεία στο τέλος της «οριστικής γαλλικής μετάφρασης» του 1985, 17...
O Κούντερα και οι μεταφράσεις του

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας