Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Φθινοπωρινές βιβλιοπροτάσεις

Φθινοπωρινές βιβλιοπροτάσεις

  • A-
  • A+

Η στήλη προτείνει τα εξής πέντε βιβλία για το φθινόπωρο: «Το μυαλό μου είναι ανοιχτό» Τα μαθηματικά ταξίδια του Πολ Ερντος. «Super Brain», Απελευθερώνοντας την εκρηκτική δύναμη του νου. «Το ίαμα κάνναβη», Το κυνηγημένο βοτάνι και οι εντυπωσιακές θεραπευτικές εφαρμογές του. «Τα τονωτικά της θέλησης», Κανόνες και παραινέσεις στην επιστημονική έρευνα. «Η Μαεστρία της Φύσης», Οι νευρώνες ως νοητική υποδομή.

 

Bruce Schechter, «Το μυαλό μου είναι ανοιχτό» Τα μαθηματικά ταξίδια του Πολ Ερντος

Μτφρ. Γιώργος Κυριακόπουλος, επμ. και πρλ. Γ. Λ. Ευαγγελόπουλος, Π. Μπρέγιαννης, εκδ. «ΤΡΑΥΛΟΣ», σελ. 368

Ολοι γνωρίζουν ότι οι μαθηματικοί είναι συνήθως εκκεντρικά άτομα. Θα μπορούσε μάλιστα να ισχυριστεί κανείς αξιωματικά ότι όσο πιο ιδιοφυής είναι ένας μαθηματικός τόσο πιο εκκεντρική αναμένεται να είναι η συμπεριφορά του.

Και ο Πολ Ερντος ως ένας από τους πιο ιδιοφυείς και παραγωγικούς μαθηματικούς του εικοστού αιώνα ήταν αναμφίβολα ένα ιδιαιτέρως εκκεντρικό άτομο.

Ηταν εβραϊκής καταγωγής. Γεννήθηκε το 1913 στην Ουγγαρία και πέθανε το 1996 στη Βαρσοβία κατά τη διάρκεια ενός μαθηματικού συνεδρίου.

Ηδη από την εφηβεία είχε δείξει το πάθος και την ιδιαίτερη έφεσή του για τα Μαθηματικά και από πολύ νωρίς είχε οργανώσει τη ζωή του με τρόπο ώστε τίποτα να μην τον αποσπά από αυτά: δεν παντρεύτηκε ποτέ, δεν έκανε παιδιά, δεν είχε μόνιμη κατοικία, δεν εργαζόταν μόνιμα σε κάποιο μαθηματικό Ινστιτούτο ούτε δίδασκε καθημερινά σε κάποιο πανεπιστήμιο.

Ολα του τα υπάρχοντα χωρούσαν σε δύο κακοχρονισμένες βαλίτσες, με τις οποίες ταξίδευε σε όλο τον κόσμο για να συναντήσει κάποιους άξιους μαθηματικούς και να αντιμετωπίσουν από κοινού το εκάστοτε μαθηματικό πρόβλημα που τον απασχολούσε.

Μόλις αυτός ο ιδιοφυής νομάδας της μαθηματικής ηπείρου έφτανε -συνήθως απρόσκλητος!- στο σπίτι των «θυμάτων» του, τους ανακοίνωνε χωρίς περιστροφές: «Το μυαλό μου είναι ανοιχτό», εννοώντας ότι είναι έτοιμος να συζητήσει μαζί τους κάποιο δυσεπίλυτο πρόβλημα.

Αυτή η μνημειώδης φράση ενέπνευσε στον Μπρους Σέχτερ και τον τίτλο του βιβλίου του που παρουσιάζει την αντισυμβατική ζωή και κυρίως το ιδιοφυές έργο του Πολ Ερντος.

Και όπως μας αποκαλύπτουν συστηματικά και εμπεριστατωμένα οι σελίδες αυτού του βιβλίου, για τον ιδιοφυή μαθηματικό οτιδήποτε ανθρώπινο του ήταν ψυχρά αδιάφορο, αν όχι απεχθές, εκτός βέβαια από τα Mαθηματικά, τη μητέρα του και τα μικρά παιδιά!

Ποιο όμως ήταν το αποτέλεσμα αυτής της αποκλειστικής ενασχόλησής του με τα Mαθηματικά; Οι 1.475 πρωτότυπες και υψηλότατου επιπέδου μαθηματικές εργασίες που έγραψε μόνος του ή σε συνεργασία με άλλους!

Εξίσου εντυπωσιακό είναι και το εύρος των ενδιαφερόντων του: από τη Συνδυαστική, τη Θεωρία Γραφημάτων, έως τη Θεωρία Αριθμών, τη Θεωρία Πιθανοτήτων και τη Θεωρία Συνόλων, ώστε δικαίως διεκδικεί τον τίτλο ενός από τους γονιμότερους μαθηματικούς όλων των εποχών.

Ομως, για να πετύχει αυτήν την υπεράνθρωπη πνευματική παραγωγικότητα ο Ερντος κατέφευγε καθημερινά στη κατανάλωση διεγερτικών φαρμακευτικών ουσιών (αμφεταμίνες, Ritalin) και φυσικά τεράστιων ποσοτήτων καφέ.

Οπως του άρεσε να λέει συχνά: «Ενας μαθηματικός είναι η μηχανή για τη μετατροπή του καφέ σε θεωρήματα».

Στις πολυάριθμες αρετές αυτού του γοητευτικού βιβλίου θα πρέπει να συνυπολογιστεί η άριστη μετάφραση και επιμέλεια της ελληνικής έκδοσης, καθώς και ο κατατοπιστικός πρόλογος που έγραψαν οι επιμελητές Γιώργος Λ. Ευαγγελόπουλος και Πέτρος Μπρέγιαννης.

Deepak Chopra & Rudolph E. Tanzi, Super Brain, Απελευθερώνοντας την εκρηκτική δύναμη του νου

Μτφρ. Γιώργος Λαμπράκος, εκδ. «Πατάκη», σελ. 469

Για τον ανθρώπινο εγκέφαλο γράφονται κάθε χρόνο εκατοντάδες βιβλία, δεδομένου ότι η βιολογική μηχανή του νου που βρίσκεται μέσα στο κρανίο μας αποτελεί, τις τελευταίες δεκαετίες, ένα από τα κυρίαρχα αντικείμενα της σύγχρονης επιστημονικής έρευνας.

Σήμερα σχεδόν οι πάντες νομίζουν ότι γνωρίζουν τι είναι και τι κάνει ο «βασικός» ή «σωματικός» εγκέφαλος. Εντούτοις, ελάχιστοι γνωρίζουν τι είναι ή τι μπορεί να κάνει ο «υπερεγκέφαλος» (super brain), πώς συνδέεται και κυρίως πώς μπορεί να επιβάλλεται ο «ανώτερος υπερεγκέφαλός» μας πάνω στον «κατώτερο εγκέφαλο», δηλαδή στον γνωστό βιολογικό εγκέφαλο που βρίσκεται στο κεφάλι μας.

Για τους συγγραφείς του βιβλίου τα πράγματα είναι αρκετά απλά: «Ο υπερεγκέφαλος είναι ένας δημιουργός με πλήρη συνειδητότητα ο οποίος χρησιμοποιεί τον εγκέφαλο για το μέγιστο όφελός του».

Και στις σελίδες του βιβλίου τους παρουσιάζουν κάποια ευλογοφανή επιχειρήματα που υποτίθεται ότι «εξηγούν» αυτό το θαύμα της φύσης που οι ίδιοι αποκαλούν «υπερεγκέφαλο» ενώ, σε λιγότερο προκατειλημμένες επιστημονικά εποχές θα ονομαζόταν απλώς «ψυχή»!

Πράγματι, ο Ντίπακ Τσόπρα και ο Ρούντολφ Ε. Τάνζι ένωσαν τις δυνάμεις τους για να αποκαλύψουν στο μη ειδικό αναγνωστικό κοινό την ιδέα του «υπερεγκεφάλου».

Ο πρώτος, ινδικής καταγωγής, είναι γιατρός και συγγραφέας βιβλίων αυτοθεραπείας ιδιαίτερα δημοφιλής (στις ΗΠΑ), ενώ o δεύτερος είναι επιφανής καθηγητής Nευρολογίας στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ και διευθυντής του «Γονιδιακού Προγράμματος Αλτσχάιμερ», το οποίο διερευνά την επιρροή των γονιδίων στην εμφάνιση αυτής της νευροεκφυλιστικής ασθένειας.

Με δεδομένο το διαφορετικό πολιτισμικό -αλλά και μεταφυσικό!- υπόβαθρο των δύο συγγραφέων, διαφοροποιούνται σημαντικά και τα κεφάλαια του βιβλίου: οι σελίδες που είναι γραμμένες από τον Ντίπακ Τσόπρα τονίζουν και προβάλλουν περισσότερο την πνευματική και σχεδόν υπερφυσική διάσταση των νοητικών λειτουργιών του υπερεγκεφάλου, ενώ οι σελίδες που είναι γραμμένες από τον Ρούντολφ Ε. Τάνζι προσπαθούν ηθελημένα να είναι πιο αυστηρές και συμβατές με τη σύγχρονες νευροεπιστήμες.

Το αποτέλεσμα αυτής της «ανίερης» συμβίωσης είναι μια τυπικά μετανεωτερική σύγχυση, μια New Age πνευματική θολούρα που, ωστόσο, από κοινού πετυχαίνουν να επαναφέρουν την πολύ γνώριμη δυϊστική διάκριση του νου από τον εγκέφαλο και της άυλης ψυχής από το υλικό σώμα.

Αν και καλογραμμένο, το βιβλίο δεν μπορεί να ικανοποιήσει έναν επιστημονικά απαιτητικό αναγνώστη. Μπορεί ωστόσο να του προσφέρει πλούσιο υλικό για σκέψη και κυρίως για κριτική αντιπαράθεση.

Οσο για τους αναγνώστες χωρίς ιδιαίτερες επιστημονικές ανησυχίες ή ευαισθησίες, αυτοί θα βρουν στις σελίδες του βιβλίου πλούσιο υλικό για μια θετική ψυχολογία, δηλαδή για μια ιδιαίτερα παρηγορητική αυτοθεραπεία που στις μέρες μας είναι τόσο στη μόδα.

Γιώργης Α. Οικονομόπουλος, Το ίαμα κάνναβη, Το κυνηγημένο βοτάνι και οι εντυπωσιακές θεραπευτικές εφαρμογές του, εκδ. «Κέδρος», σελ. 312

Η ιαματική δράση της μαριχουάνας ή του χασίς επιβεβαιώνεται και εξηγείται πλέον επαρκώς από μια σειρά κλινικές αλλά και νευροβιολογικές έρευνες.

Πράγματι, όπως ανακάλυψαν διάφοροι νευροεπιστήμονες, κάθε φυσιολογικός ανθρώπινος εγκέφαλος παράγει καθημερινά ουσίες εντυπωσιακά όμοιες με τα ενεργά συστατικά που υπάρχουν στο φυτό κάνναβη.

Αυτές οι ενδογενείς ρυθμιστικές και ψυχοδραστικές ουσίες ονομάζονται «ενδοκανναβινοειδή» και, όπως διαπίστωσαν, επιτελούν τις ίδιες ακριβώς λειτουργίες με τα εξωγενή φυτικά κανναβινοειδή που εισβάλλουν στον εγκέφαλό μας όταν καταναλώνουμε μαριχουάνα ή χασίς.

Σε αυτήν την εντυπωσιακή ανακάλυψη -αλλά και σε πλήθος κλινικών ερευνών- βασίζεται και η θέση του αξιόλογου βιβλίου του Γ. Οικονομόπουλου υπέρ όχι μόνο της αποποινικοποίησης και της νομιμοποίησης της θεραπευτικής χρήσης του ιαματικού φυτού κάνναβη αλλά και της ελεύθερης καλλιέργειάς του.

Θέση την οποία ο συγγραφέας φροντίζει επιμελώς να στηρίξει με μια σειρά από αδιαμφισβήτητα επιχειρήματα.

«Η μαριχουάνα (κάνναβη) στη φυσική της μορφή είναι μία από τις ασφαλέστερες γνωστές ουσίες που δρουν θεραπευτικά στον άνθρωπο […] Ο καθένας πρέπει λογικά να συμπεράνει ότι υπάρχει αποδεδειγμένη ασφάλεια στη χρήση της κάνναβης όταν αυτή παρέχεται υπό ιατρική επίβλεψη.

Το να οδηγηθεί κάποιος σε διαφορετικά συμπεράσματα θα ήταν παράλογο, αυθαίρετο και πεισματικά αρνούμενο την πραγματικότητα, σύμφωνα με τα μέχρι τώρα καταγεγραμμένα στοιχεία», αλλά και την έκθεση του αρμόδιου δικαστή της DEA (Drug Enforcement Agency) σχετικά με την αναθεώρηση της νομοθεσίας για την κάνναβη.

Δικαιολογημένα λοιπόν ο συγγραφέας αποκαλεί την κάνναβη «Ιησού των βοτανιών»: πρόκειται για ένα σχεδόν θαυματουργό ίαμα που, όπως υποστηρίζει, βρίσκει εφαρμογή στη θεραπεία πλήθους ασθενειών ενώ, ταυτόχρονα, προκαλεί πολύ λιγότερες παρενέργειες από τα συνταγογραφούμενα φάρμακα!

Ο Γιώργης Α. Οικονομόπουλος είναι γνωστός νευρολόγος ψυχίατρος και συγγραφέας που έχει αφιερώσει το έργο του στην απαραίτητη κοινωνικά και σοβαρή επιστημονικά ενημέρωση του ευρέος κοινού για τις συνέπειες από τη χρήση των πραγματικών ναρκωτικών ουσιών αλλά και για την ανάγκη δημιουργίας ειδικών προγραμμάτων απεξάρτησης των εξαρτημένων ατόμων.

Δύο νέα βιβλία του Σαντιάγο Ραμόν ι Καχάλ στα ελληνικά

Χάρη στις ακάματες μεταφραστικές προσπάθειες του καθηγητή Νευροεπιστημών στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Λάζαρου Τριάρχου, και κυρίως χάρη στο πάθος του για το έργο και τη σκέψη του μεγάλου Ισπανού επιστήμονα, κυκλοφόρησαν πρόσφατα δύο ακόμη πολύ σημαντικά βιβλία του βραβευμένου με Νόμπελ Ιατρικής και φυσιολογίας Santiago Ramon y Cajal: «Τα τονωτικά της θέλησης» και «Η Μαεστρία της Φύσης»

Santiago Ramon y Cajal, Τα τονωτικά της θέλησης, Κανόνες και παραινέσεις στην επιστημονική έρευνα

Μτφρ, επμ., πρόλογος Λ. Κ. Τριάρχου, εκδ. «Πανεπιστημίου Μακεδονίας», σελ. 350

Ο μεγάλος Ισπανός ανατόμος Σαντιάγο Ραμόν ι Καχάλ (Santiago Ramón y Cajal), θεωρείται σήμερα ο αναμφισβήτητος «πατέρας των Νευροεπιστημών», δηλαδή των σύγχρονων επιστημών του εγκεφάλου. Γεννήθηκε στην Αραγονία το 1852 και πέθανε στη Μαδρίτη το 1934.

Εργάστηκε ως καθηγητής στα Πανεπιστήμια της Βαλένθια, της Βαρκελώνης και της Μαδρίτης και το 1906 τιμήθηκε με το Βραβείο Νόμπελ Ιατρικής για τις πρωτοποριακές έρευνές του πάνω στην κυτταρική δομή του νευρικού συστήματος. Βραβείο που, εκείνη τη χρονιά, μοιράστηκε από κοινού με τον θεωρητικό του αντίπαλο(!), τον Ιταλό ανατόμο Καμίλο Γκόλτζι.

Στο «Τα τονωτικά της θέλησης: κανόνες και παραινέσεις στην επιστημονική έρευνα» ο Καχάλ καταθέτει το απόσταγμα της πλούσιας ερευνητικής και διδακτικής εμπειρίας του.

Από την πρώτη στιγμή που κυκλοφόρησε το βιβλίο αναγνωρίστηκε όχι μόνο ως ένα πολύτιμο παιδαγωγικό εργαλείο για φοιτητές και ερευνητές αλλά και ως μια μεγαλοπρεπής ομολογία πίστης στην επιστημονική μέθοδο ως τη μόνη ορθολογική οδό για τη διερεύνηση της ζωής και της εγκεφαλικής φύσης του ανθρώπινου νου.

Οπως εύστοχα σημειώνει ο Λ. Τριάρχου στον πρόλογό του: «Το βιβλίο είναι κλασικό στη βιοϊατρική βιβλιογραφία και παραμένει επίκαιρο, τόσο από πρακτική σκοπιά όσο και ως τέρψη του πνεύματος».

Μολονότι οι κοινωνικά και οικονομικά «ουδέτερες» επιστημονικές αρχές και οι «αντικειμενικοί» μεθοδολογικοί κανόνες που προβάλλει ο Καχάλ ακούγονται σήμερα ως μια μάλλον ρομαντική εκδοχή της επιστημονικής περιπέτειας, οι περισσότεροι από αυτούς τους κανόνες ισχύουν ακόμη, δεδομένου ότι αυτοί ακριβώς οι μεθοδολογικοί κανόνες και αυτές οι γνωσιολογικές αρχές διαμόρφωσαν τη σύγχρονη επιστημονική σκέψη και έρευνα.

Santiago Ramon y Cajal, Η Μαεστρία της Φύσης, Οι νευρώνες ως νοητική υποδομή

Μτφρ, επμ., πρόλογος Λ. Κ. Τριάρχου, εκδ. «Πανεπιστημίου Μακεδονίας», σελ. 320

Οσοι είχαν την τύχη να γνωρίσουν από κοντά τον δον Σαντιάγο, τον περιγράφουν ως έναν εμπνευσμένο και ιδιοφυή «ιππότη της επιστήμης», ως τον εμπνευσμένο «maestro», δηλαδή τον μεγάλο «δάσκαλο» στην έρευνα του εγκεφάλου ο οποίος, παρά τα φτωχά μέσα της εποχής (ένα απλό μικροσκόπιο!), κατάφερε να ιχνογραφήσει και να κατανοήσει επακριβώς τη δομή και τη συνδεσμολογία των νευρικών κυττάρων (νευρώνων) του εγκεφαλικού ιστού.

Επίσης, πρώτος αυτός υποστήριξε ότι το νευρικό κύτταρο αποτελεί τη δομική και λειτουργική μονάδα του εγκεφάλου μας, επιβάλλοντας έτσι το θεμελιώδες σήμερα «νευρωνικό δόγμα» περί της δομικής ασυνέχειας του νευρικού ιστού το οποίο ουδείς μέχρι σήμερα -έναν αιώνα μετά- έχει αμφισβητήσει, ενώ, ταυτόχρονα, υπήρξε και το θεμέλιο για όλες τις μετέπειτα εκρηκτικές εξελίξεις στις νευροεπιστήμες.

«Η μαεστρία της φύσης» είναι το προϊόν μιας πρωτότυπης (διεθνώς) εργασίας ανθολόγησης του Λάζαρου Τριάρχου, ο οποίος επέλεξε μερικά από τα πιο σημαντικά επιστημονικά κείμενα του μεγάλου Ισπανού ιστολόγου, τα οποία αναδεικνύουν θαυμάσια τις βασικές ιδέες που εισήγαγε ο δον Σαντιάγο στη σύγχρονη επιστήμη του εγκεφάλου.

Η επιλογή των συγκεκριμένων δοκιμίων, που συγκαταλέγονται στα καλύτερα της νευροβιολογικής γραμματείας, συνοψίζει πάνω από τέσσερις δεκαετίες έρευνας και στοχασμού για το πώς από την κυτταρική οργάνωση του εγκεφάλου μας (νευρωνισμός) μπορούν να προκύπτουν οι πολύπλοκες λειτουργίες του ανθρώπινου νου, η μνήμη, η μάθηση κ.ο.κ.

Πρόκειται για εξαιρετικά εύληπτα κείμενα τα οποία καλύπτουν ένα ευρύτατο φάσμα βασικών εννοιών σχετικά με τη δομή, την εξέλιξη και την ανάπτυξη του κεντρικού νευρικού συστήματος: από τη μορφή των νευρικών κυττάρων και τη νευρωνική θεωρία έως την αναγέννηση του νευρικού ιστού. Μια γοητευτική εισαγωγή στον μικρόκοσμο του εγκεφάλου.

Εκτός όμως από ένα χρηστικό «Εγχειρίδιο Νευροϊστολογίας», όπως σεμνά το περιγράφει ο επιμελητής-ανθολόγος της έκδοσης, το αξιόλογο αυτό βιβλίο αποτελεί και ένα πολύτιμο εργαλείο για τους ιστορικούς της επιστημονικής σκέψης: ένα μοναδικό ντοκουμέντο για μία από τις μεγαλύτερες γνωσιακές επαναστάσεις όλων των εποχών. Και μάλιστα ένα ντοκουμέντο που μας το άφησε ο βασικός πρωταγωνιστής αυτής της επανάστασης!

 

 

 

 

 

ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Από τη νευροτεχνολογία στη... νευρομαντεία
Το πανάρχαιο όνειρο της ανθρωπότητας -αλλά και κάθε εξουσίας- να καταφέρει με κάποιο μαγικό τρόπο να «διαβάσει» απευθείας τις πιο μύχιες σκέψεις και τα συναισθήματα καθώς γεννιούνται στο μυαλό των ανθρώπων,...
Από τη νευροτεχνολογία στη... νευρομαντεία
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Brain Training
Σταυρόλεξα, κουίζ, αινίγματα, έξυπνα βιντεοπαιχνίδια, ανάγνωση βιβλίων, νέες κοινωνικές επαφές θεωρούνται εξαιρετικά επωφελείς δραστηριότητες επειδή μας βοηθούν να κρατάμε το μυαλό μας σε εγρήγορση. To να...
Brain Training
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Πέντε καλοκαιρινές βιβλιο-αποδράσεις
Η «Εφημερίδα των Συντακτών» προτείνει στους αναγνώστες πέντε βιβλία για τις καλοκαιρινές διακοπές: «Η Ελευθερία και άλλα κείμενα», «Μοναξιά. Το παράδοξο της ανθρώπινης φύσης»,«Η γέννηση μιας νέας Φυσικής», «Η...
Πέντε καλοκαιρινές βιβλιο-αποδράσεις
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Συναισθησία: ακούγοντας χρώματα και βλέποντας ήχους
Ενα πολύ ενδιαφέρον γνώρισμα της «συναισθησίας» είναι ότι δεν αποτελεί συνειδητή επιλογή, δεν εμφανίζεται ποτέ χωρίς κάποιο πραγματικό ερέθισμα, ούτε και ελέγχεται από τη βούλησή μας. Το γεγονός αυτό...
Συναισθησία: ακούγοντας χρώματα και βλέποντας ήχους
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Τα Μαθηματικά μεταξύ φιλοσοφίας και επιστήμης
Πώς συνδέεται η πραγματικότητα των Μαθηματικών με την πραγματικότητα των φυσικών επιστημών και της φιλοσοφίας; Τα Μαθηματικά είναι απλώς ένα «εργαλείο» ή, έστω, μια αυστηρή αλλά αφηρημένη «γλώσσα» για την...
Τα Μαθηματικά μεταξύ φιλοσοφίας και επιστήμης
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Για τη μαγεία της ανάγνωσης
Γιατί γονείς και δάσκαλοι παροτρύνουν τα παιδιά από την πιο τρυφερή ηλικία να διαβάζουν βιβλία; Οχι για να διευρύνουν το «πνεύμα» τους ή να αναπτύξουν τις κριτικές τους ικανότητες, αρετές που σχνά θεωρούνται...
Για τη μαγεία της ανάγνωσης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας