Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Αγανάκτηση και πολιτική
© Elena Schweitzer | Dreamstime.com

Αγανάκτηση και πολιτική

  • A-
  • A+

Τους πολύ αριστερούς στην Αγγλία σήμερα τους καταλαβαίνεις αμέσως: είναι αυτοί που διαβάζουν την ψήφο υπέρ του Brexit ως απάντηση των ηττημένων στη νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση. Εχοντας υποστεί τις συνέπειες ενός τόσο επώδυνου μετασχηματισμού -«πρόοδο» το λένε πολλοί-, οι αγανακτισμένοι άνεργοι, παραγκωνισμένοι, ανασφαλείς και κυρίως αδικημένοι, ανάγκασαν για πρώτη φορά εκείνους που τους είχαν αδικήσει να ακούσουν και τη δική τους φωνή.

Ως προς αυτό οι πολύ αριστεροί έχουν δίκιο. Η αποβιομηχάνιση, ιδιαίτερα στη βόρεια Αγγλία, σε συνδυασμό με την ανεργία και τη συρρίκνωση του κράτους πρόνοιας έχουν πλήξει όχι μόνο το βιωτικό επίπεδο αλλά και την αίσθηση του ανήκειν σε μια συλλογικότητα που υπήρχε πριν από εμάς και θα υπάρχει μετά από εμάς.

Αν και λίγο τραβηγμένο, η ανατροπή του μεταπολεμικού μοντέλου, με τη μεικτή οικονομία, τα προσβάσιμα σε όλους δημόσια αγαθά και την πρόνοια για τους ανίσχυρους, παραπέμπει στην εποχή που η βιομηχανική επανάσταση κατέστρεψε τις παραδοσιακές αγροτικές κοινότητες. Μόνο που τότε η διάρκεια της μετάβασης μετριόταν σε αιώνες, ενώ σήμερα σε δεκαετίες.

Εδώ ακριβώς εντοπίζεται μια συνήθης και όχι υποχρεωτικά ενσυνείδητη λαθροχειρία των πολύ αριστερών, η οποία μετατρέπει την κριτική σκέψη σε ιδεολογικό εργαλείο: το ότι κάτι ισχύει δεν σημαίνει ότι ισχύει μόνο αυτό. Για παράδειγμα, όταν θέλουμε να ερμηνεύσουμε ένα σύνθετο κοινωνικό φαινόμενο, όπως το δημοψήφισμα στη Βρετανία, δεν αρκεί να βρούμε μια αιτία, όσο σωστή κι αν είναι, επειδή, σχεδόν πάντα, οι αιτίες είναι πολλές.

Το σφάλμα τους λοιπόν θα μπορούσε να διαβαστεί σαν μια ιδιοτελής απλούστευση, η οποία αρνείται να δει διάφορες εμφανείς και εξακριβώσιμες διαστάσεις του προβλήματος για να καταλήξει στο συμπέρασμα που επιβεβαιώνει την πολύ αριστερή ιδεολογική τους ταυτότητα.

Πιο συγκεκριμένα, ουδείς αμφισβητεί ότι υπέρ του Brexit ψήφισαν και άλλοι που δεν είχαν κανέναν λόγο να αγανακτήσουν: εννοώ τους μικροαστούς της ευημερούσας νότιας Αγγλίας, τους κατοίκους των γραφικών χωριών που βλέπουμε στις ταινίες με τη Μις Μαρπλ, και πολλούς, πάρα πολλούς ανήκοντες στην εργατική τάξη, οι οποίοι, περισσότερο από τους αστούς, λένε «Μεγάλη Βρετανία» και γεμίζει στο στόμα τους.

Επιπλέον, αυτή η «ανατρεπτική» ανάγνωση του Brexit δεν μας βοηθάει να καταλάβουμε και κάτι άλλο: γιατί τα θύματα της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης συντάχθηκαν με τους θύτες, δηλαδή τους ιδεολογικούς επιγόνους της Θάτσερ που την επέβαλε;

Και γιατί, αντί να αγανακτούν για την εκθεμελίωση του δημόσιου τομέα και τη συστηματική υπονόμευση του κοινωνικού κράτους που κάποτε τους στήριζε, επέρριψαν την ευθύνη για τις πραγματικές δυσλειτουργίες του στους μετανάστες και γενικά στους ξένους, ή bloody foreigners, σύμφωνα με το τοπικό ιδίωμα; Μήπως ο ρατσισμός δεν είναι συμβατός με τη λυτρωτική αποστολή που η λογική της ιστορίας έχει αναθέσει στην εργατική τάξη;

Ας μη μείνουμε όμως στην περίπτωση του Brexit. Το ερώτημα είναι γενικότερο και μας αφορά όλους: πώς εξηγείται το γεγονός ότι οι πολύ αριστεροί μερικές φορές αρνούνται να δουν κάποια πράγματα που βρίσκονται κάτω από τη μύτη τους;

Την απάντηση δεν τη γνωρίζω, αλλά θα είχε ίσως νόημα να κάνουμε την εξής υπόθεση εργασίας: μέχρι το 1989, η Αριστερά διακινούσε μια πλήρη και συγκροτημένη άποψη όχι μόνο για το τι γίνεται αλλά και για το τι μέλλει γενέσθαι: η πάλη των τάξεων με την προδιαγεγραμμένη πορεία της, το ανώτερο στάδιο του σοσιαλισμού, οι νόμοι της ιστορίας κ.ο.κ.

Το αν συμφωνούμε ή διαφωνούμε με όλα αυτά, που δεν αποτελούν πλέον μέρος του πολιτικού λόγου -χωρίς όμως να συζητηθεί ποτέ η απόρριψή τους-, ας το βάλουμε στην άκρη. Σημασία έχει η συνοχή που διέπει την πολιτική πράξη. Θέλω να πω ότι τότε, τον παλιό καλό/κακό καιρό, τα συμπτώματα, η διάγνωση και η θεραπεία πήγαιναν πακέτο.

Με την πτώση του Τείχους του Βερολίνου και την επέλαση του μεταμοντέρνου που απορρίπτει από χέρι τις λεγόμενες «μεγάλες αφηγήσεις», τα συστατικά του πολιτικού λόγου αποσυνδέθηκαν και το έναυσμα, δηλαδή η αρχική αντίδραση του θυμικού, διογκώθηκε, σε σημείο μάλιστα να επισκιάσει ή και να καταργήσει εντελώς τα υπόλοιπα. Ποιος μιλάει για σοσιαλισμό μετά την εξαέρωση του υπαρκτού;

Ή διαφορετικά διατυπωμένο, για την Αριστερά σήμερα η πρώτη και αποκλειστική ύλη της πολιτικής είναι η αγανάκτηση. Και επειδή της αποδίδουν τόσο μεγάλη σημασία, επειδή είναι το μόνο που μπορούν να επικαλεστούν, η ορθολογική ανάλυση, όπως π.χ. πώς προκύπτει και πώς αναπαράγεται η αγανάκτηση, ποιοι ευθύνονται και πόσο, με ποιους τρόπους θα ήταν εφικτό να τη μετριάσουμε, όλα αυτά ακούγονται σχεδόν βέβηλα και ίσως εκ του πονηρού όταν πρόκειται για μια τόσο θεμελιώδη ανθρώπινη συνθήκη.

Μόνο που το εν λόγω άθλημα δεν ανήκει κατ’ αποκλειστικότητα στην Αριστερά. Υπάρχουν και άλλοι παίκτες και μάλιστα με καλύτερες επιδόσεις: η γενικευμένη και σκόπιμα απροσδιόριστη αγανάκτηση έφερε τον Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο και τις προάλλες η Μαρίν Λεπέν κατακεραύνωσε τη νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση. Κι ας μην ξεχνάμε ότι σήμερα στην Ελλάδα κυβερνάει ένας συνασπισμός της ριζοσπαστικής Αριστεράς και της ακραιφνούς πατριωτικής Δεξιάς.

 

ΑΠΟΨΕΙΣ
Το νεοφιλελεύθερο σχέδιο αρχίζει να απονομιμοποιείται
Οπως το περσινό ελληνικό «όχι», το βρετανικό δημοψήφισμα είναι μια μεγάλη νίκη της δημοκρατίας. Οι Βρετανοί καταψήφισαν τις πολιτικές της λιτότητας, την ανεργία, την αύξηση των ανισοτήτων, την περιφρόνηση των...
Το νεοφιλελεύθερο σχέδιο αρχίζει να απονομιμοποιείται
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η διαχείριση ΣΥΡΙΖΑ και το «μικρότερο κακό»
Η βασική κριτική που ασκείται σήμερα από τη Δεξιά στην κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ είναι ότι κατέστρεψε την οικονομία οδηγώντας τη σε καχεξία και οπισθοδρόμηση. Το δυστύχημα είναι ότι την κριτική αυτή ασπάζεται από άλλη...
Η διαχείριση ΣΥΡΙΖΑ και το «μικρότερο κακό»
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η Ευρώπη και η Αριστερά
Οδεύοντας προς τις ευρωεκλογές, μόνη πολιτική οικογένεια με ούριο τον άνεμο στα πανιά της εμφανίζεται να είναι η μεταφασιστική και παραφασιστική Ακροδεξιά.
Η Ευρώπη και η Αριστερά
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μάης ’68: από το μονοδιάστατο στο μονοπολικό
Ο Μάης ’68 άσκησε παγκόσμια αντισυστημική επιρροή. Το βλέπουμε στις μαρτυρίες, στα αφιερώματα. Ηταν, για ακόμα μια φορά, «ημέρες που συγκλόνισαν τον κόσμο». Η φθορά του, όμως, οφείλεται σε δύο παράγοντες που...
Μάης ’68: από το μονοδιάστατο στο μονοπολικό
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γιατί η Τερέζα Μέι κάνει εκλογές
Η Βρετανίδα πρωθυπουργός βλέπει τους Εργατικούς διαιρεμένους και αποδυναμωμένους ύστερα από το στρατηγικό λάθος της υποστήριξης της παραμονής στην αμαρτωλή Ε.Ε. και θέλει να αρπάξει την ευκαιρία να καταστεί...
Γιατί η Τερέζα Μέι κάνει εκλογές
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τα παράδοξα των ισπανικών εκλογών και το μεγάλο ερώτημα
Με το Podemos σε κατάσταση σοκ, το PSOE να αποδέχεται τον ρόλο του στην αντιπολίτευση και το Ciudadanos να αναγνωρίζει ότι ένα μέρος του εκλογικού του σώματος επέστρεψε στο ΡΡ, βρισκόμαστε, εν ολίγοις, μπροστά...
Τα παράδοξα των ισπανικών εκλογών και το μεγάλο ερώτημα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας