Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το «ιδιωτικό» και το «δημόσιο»

Το «ιδιωτικό» και το «δημόσιο»

  • A-
  • A+

Είναι γεγονός πως το «ιδιωτικό» πάθος για το κέρδος οδηγεί συχνά την οικονομία σε ανοδική πορεία. Από την άλλη πλευρά ωστόσο, ενεργοποιεί τη «φυσική κατάσταση» των ανθρώπων και καταλήγει σε ζούγκλα όπου διεγείρεται κάθε αγριότητα και απληστία. Γιατί ο ανταγωνισμός χωρίς όρια και κανόνες μεταξύ των ανθρώπινων παθών με σκοπό το μέγιστο δυνατό κέρδος επιφέρει τελικά την εξαχρείωση των κοινωνιών και τον ευτελισμό των πολιτών.

Σκοπός συνεπώς κάθε ευνομούμενης πολιτείας θα πρέπει να είναι η υπαγωγή των ανθρώπινων παθών στην υπηρεσία του δημόσιου συμφέροντος μέσα από ένα σωστά οργανωμένο και δίκαιο κράτος, με μηχανοδηγό μια καλή διακυβέρνηση-πολιτική.

Είναι γνωστό πως η αποδόμηση του «δημόσιου» και η θεοποίηση του «ιδιωτικού» έχει αποδειχθεί ιστορικά ότι οδηγεί τους πολίτες και τους λαούς στην εξαθλίωση, την εκμετάλλευση, τη μιζέρια και την πλήρη φτώχεια. Η κοινωνική οργάνωση υπάρχει από τότε που υπάρχει η ανθρωπότητα. Η ατομικότητα, βέβαια, υπήρξε ο πρώτος παράγοντας που ώθησε τους ανθρώπους να δημιουργήσουν την κοινωνική τάξη. Ωστόσο, οι κοινωνικές αξίες είναι εκείνες που διαμόρφωσαν τις ατομικές αξίες και όχι το αντίστροφο.

Ο Lester Thurow (επιφανής καθηγητής οικονομικών στο ΜΙΤ), σε ένα παλαιότερο σύγγραμμά του («Το μέλλον του καπιταλισμού», 1996), γράφει χαρακτηριστικά πως στους σκοτεινούς χρόνους του Μεσαίωνα το «ιδιωτικό» συνέτριψε το «δημόσιο». Σήμερα, με το πρόσχημα της φιλελευθεροποίησης των οικονομιών, ο δημόσιος χώρος ουσιαστικά ιδιωτικοποιείται, όπως ακριβώς συνέβαινε και στον Μεσαίωνα.

Το κάθε άτομο προσκολλάται σε κάποιον «φεουδάρχη». Σήμερα «φεουδάρχης» είναι το μεγάλο ιδιωτικό κεφάλαιο (χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, πολυεθνικές, ολιγοπωλιακές ή μονοπωλιακές επιχειρήσεις κ.λπ.), που σταδιακά ελέγχει όλες σχεδόν τις πλευρές της ζωής μας: δουλειά, κατοικία, Δικαιοσύνη, προστασία του πολίτη κ.λπ. Το Res Publica χάνεται.

Στην πραγματικότητα, οι χώρες που ιστορικά προόδευσαν στηρίχτηκαν κυρίως στον δημόσιο τομέα. Το αναπτυξιακό θαύμα της Ανατολικής Ασίας, για παράδειγμα, οφείλεται στον θετικό ρόλο του κράτους.

Επίσης, οι καλούμενοι Πατέρες των ΗΠΑ (Ουάσινγκτον, Βενιαμίν Φραγκλίνος, Χάμιλτον, Αβραάμ Λίνκολν, Αντριου Τζάκσον κ.ά.), στους οποίους οφείλει η Αμερική την οικονομική της ανάπτυξη και την παγκόσμια, στη συνέχεια, κυριαρχία, ήσαν γνωστοί για τις προστατευτικές θέσεις τους.

Αλλά και σήμερα στις ΗΠΑ, στη «Μέκκα» του καπιταλισμού, το κράτος παρεμβαίνει και επιδοτεί ολόκληρους τομείς της οικονομίας (π.χ. γενναία χρηματοδότηση της γεωργίας, στήριξη σε βιομηχανίες για την παραγωγή αιθάλης από αραβόσιτο, αλλά και σε πετρελαϊκές και εξορυκτικές επιχειρήσεις, ενώ από το 2008 και το 2009 και η αυτοκινητοβιομηχανία και ο χρηματοπιστωτικός κλάδος εντάχθηκαν στο μακρύ κατάλογο των επιδοτούμενων).

Πρακτικά, όλες οι πλούσιες χώρες (με εξαίρεση την Ελβετία, την Ολλανδία κ.ά.) εξακολουθούν να χρησιμοποιούν ακόμα και σήμερα τον προστατευτισμό για να ενισχύσουν τις οικονομίες τους. Αντίθετα, άλλες χώρες (π.χ. η Λατινική Αμερική, η υποσαχάρια Αφρική κ.λπ.) -που εφάρμοσαν πιστά τις «νεοφιλελεύθερες» συνταγές- αντιμετώπισαν ολέθρια αποτελέσματα και για τις οικονομίες και για τις κοινωνίες τους.

Είναι χαρακτηριστικό πως λίγο μετά την έκρηξη της οικονομικής κρίσης στις ΗΠΑ το 2008, ακόμα και ο γκουρού της «ελεύθερης αγοράς», ο επί μακρόν πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Κεντρικής Τράπεζας, Αλαν Γκρίνσπαν, παραδέχεται ότι η πίστη του στις «ελεύθερες αγορές» είχε ουσιαστικά θολώσει την κρίση του, πράγμα που τον είχε εμποδίσει να αντιδράσει στην αποτροπή του οικονομικού κραχ. Το «θεολογικό αφήγημα» των δήθεν «ελεύθερων αγορών» ξαφνικά απομυθοποιείται και μάλιστα από έναν εκ των βασικών του αρχιερέων, τον Γκρίνσπαν, ο οποίος άλλοτε είχε υμνηθεί ως «άγιος» από τους Financial Times.

Είναι φανερό, λοιπόν, πως η σημερινή κρίση δεν προκλήθηκε από την υπερόγκωση του κράτους (ώστε η συνταγή να είναι απολύσεις και μειώσεις μισθών και συντάξεων κ.λπ.), αλλά από την υπερτροφία του «ιδιωτικού» απέναντι σε κάθε ρυθμιστικό παράγοντα, όπως είναι και το κράτος.

Εφτασε, άραγε, η στιγμή να περιορίσουμε το αχαλίνωτο σήμερα χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο και τον άγριο νεοφιλελεύθερο καπιταλισμό, ο οποίος στο όνομα των απορρυθμίσεων διευκολύνει το «ιδιωτικό» στο να καταβροχθίσει το «δημόσιο»; Οφείλουμε πάντως να επανεξετάσουμε ορισμένες «θεολογικές» αλήθειες για τις δήθεν «ελεύθερες αγορές» και τον ρόλο των ρυθμίσεων στο δημοκρατικό μας σύστημα.

Βέβαια σήμερα, τα ρυθμιστικά αντίβαρα απέναντι στις αγορές θα πρέπει να έχουν παγκόσμιο ορίζοντα. Γιατί τα κράτη από μόνα τους δεν μπορούν να διαδραματίζουν ρυθμιστικό ρόλο στο σύγχρονο παγκοσμιοποιημένο τοπίο.

Ο αγώνας, συνεπώς, λαών και πολιτικών θα πρέπει να είναι πολυεπίπεδος: τοπικός, εθνικός, περιφερειακός, αλλά και παγκόσμιος. Αυτή είναι η αλήθεια και οι θεωρίες που δαιμονοποιούν κάθε ρυθμιστικό παράγοντα στην οικονομία, για να ικανοποιήσουν τους σκοπούς των αποκαλούμενων «αγορών», είναι εκ του πονηρού. Ο κόσμος θα πρέπει, επιτέλους, να καταλάβει ποιος είναι ο εχθρός του και εναντίον ποιου θα πρέπει να μάχεται.

* συγγραφέας, πρώην υπουργός

ΑΠΟΨΕΙΣ
Διλήμματα, κριτήρια και πολιτικές για στήριξη των επιχειρήσεων και της οικονομίας
Οι επιπτώσεις της πανδημίας στην οικονομία έχουν επαναφέρει στη διεθνή συζήτηση το ζήτημα της κεφαλαιακής ενίσχυσης και διάσωσης επιχειρήσεων (bailout). Η μεγάλη πλειονότητα των μέχρι σήμερα παρεμβάσεων...
Διλήμματα, κριτήρια και πολιτικές για στήριξη των επιχειρήσεων και της οικονομίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο Νόαμ Τσόμσκι και τα μέσα ενημέρωσης
Ο Νόαμ Τσόμσκι, διακεκριμένος μελετητής στο πεδίο των γλωσσολογικών σπουδών, αναδείχτηκε και σε έναν ριζοσπάστη διανοούμενο από τους πιο έγκριτους των ΗΠΑ.
Ο Νόαμ Τσόμσκι και τα μέσα ενημέρωσης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η Εργατική Τάξη σήμερα
Καθ' όλη τη διάρκεια της ιστορίας του καπιταλισμού, η εργατική τάξη αναδιαμορφώνεται επαγγελματικά, γεωγραφικά και δημογραφικά. Αλλά τις τελευταίες τρεις δεκαετίες έχουμε παρατηρήσει έναν νεο μετασχηματισμό σε...
Η Εργατική Τάξη σήμερα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Εν συντομία
ΠΑΠΑΔΗΜΟΥΛΗΣ: «Ευρωπαϊκή αλληλεγγύη σημαίνει δραστική αύξηση του πολυετούς ευρωπαϊκού προϋπολογισμού και άμεση έκδοση ομολόγων ανασυγκρότησης, με εγγυήσεις της Κομισιόν, ώστε να μην προστεθεί επιπλέον χρέος...
Εν συντομία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Εν συντομία
ΟΛΘ: Την έντονη αντίθεσή της στην απόφαση της διοίκησης της ΟΛΘ Α.Ε. που διαχειρίζεται το λιμάνι της Θεσσαλονίκης να προχωρήσει στην αναστολή συμβάσεων εργαζομένων της εκφράζει η ΓΣΕΕ, καταγγέλλοντας ότι...
Εν συντομία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μετά τον ιό, ποια «επόμενη μέρα»
Οι επιπτώσεις, οικονομικές, πολιτικές και κοινωνικές, μετά τον κορονοϊό θα είναι πολύ βαριές. Σηματοδοτούν ταυτόχρονα την ανάγκη να γίνει το κράτος πρωταγωνιστής στη δημιουργία ενός διχτυού ασφαλείας για τους...
Μετά τον ιό, ποια «επόμενη μέρα»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας