Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ειλικρίνεια και ψέμα

Ειλικρίνεια και ψέμα

  • A-
  • A+

Η ειλικρίνεια, για συγγραφείς όπως ο Φλομπέρ, ο Ρενάρ, ο Σελίν, ο Μπουκόφσκι, με εκατομμύρια αναγνώστες σ’ ολόκληρο τον κόσμο, είναι μια ηθική, ακόμη και μια ποιητική αναφορά.

Ειλικρίνεια στις περιγραφές, στους χώρους, στα πρόσωπα κι ακόμη περισσότερο στους διαλόγους: «Το κλειδί για να γράψεις καλούς διαλόγους είναι η ειλικρίνεια», γράφει ο Στίβεν Κινγκ στο «On writing».

Ανάμεσα στους προάγγελους της υποστήριξης του «αληθινού», που ελλοχεύει πάντα στους καλλιτέχνες, υπάρχει και ο Τσέχοφ (σε μια επιστολή του 1888, γράφει:

«Μπορείς να λες ψέματα στον έρωτα, στην πολιτική, στην ιατρική∙ μπορείς να εξαπατάς τον κόσμο, ακόμη και τον Θεό∙ αλλά στην τέχνη δεν μπορείς να λες ψέματα»)∙ αντίθετη άποψη έχει ο Τζιόρτζιο Μανγκανέλι, που σε ένα παροιμιώδες δοκίμιό του, «Η λογοτεχνία ως ψέμα», θεωρητικοποιεί την αναπόφευκτη «πλαστότητα» της λογοτεχνίας. «Ισως είναι σωστό∙ η λογοτεχνία είναι ανήθικη, και είναι ανήθικο να την προσεγγίζουμε».

Για να μπορέσει να εκφραστεί η λογοτεχνία, κυνική, μοχθηρή, απάνθρωπη, πρέπει να κολυμπήσει στο δράμα, στην τραγωδία, στον πόνο.

Διεφθαρμένη, προσποιείται τη συμπόνια∙ εξαιρετικά παραμορφωμένη, επιβάλλει τη σαδιστική συνέπεια της σύνταξης∙ ψεύτικη, μας προσφέρει εικονικές και καταναλώσιμες ψευδαισθήσεις. Χωρίς αισθήματα, τα χρησιμοποιεί όλα. Η συνέπειά της γεννιέται από την απουσία ειλικρίνειας

Κι όλα αυτά γιατί «το λογοτεχνικό έργο είναι ένα τέχνασμα», επαναλαμβάνει ο Μανγκανέλι, μανιώδης στιλίστας για τον οποίο ολόκληρο το περιεχόμενο της τέχνης βρίσκεται στη φόρμα.

Βέβαια είναι αλήθεια ότι αν περιορίσεις τη «Θύελλα» του Μοντάλε («Η ανοιξιάτικη μπόρα αναστάτωσε/ το σκιάδι της ιτιάς/ στην απριλιάτικη ταραχή/ μπλέχτηκε στο περιβόλι το χρυσόμαλλο δέρας, που κρύβει τους νεκρούς μου»…) στο απλό περιεχόμενό της, εξαφανίζεις κάθε ίχνος ποιητικότητας.

Οι διαφορετικές προσεγγίσεις θα μπορούσαν να ερμηνευτούν με την αιώνια αντιπαράθεση ανάμεσα στο «παλιό» και το «καινούργιο»: όπου για παλιό εννοούμε την τέχνη ως «ψέμα» και για καινούργιο την τέχνη ως «αλήθεια».

Αυτή η ίδια διαλεκτική είναι επίσης εκείνη που ρυθμίζει τις φιγούρες του ύφους.

Η λογοτεχνία απαιτεί μια σειρά από πράξεις και επεμβάσεις όχι πάντα και όχι στενά γραμματικές, αλλά από γραμματικούς και ρήτορες έχουν κατηγοριοποιηθεί με τα πιο δυσνόητα ονόματα: μεταφορά, αλληγορία, αφαίρεση, οξύμωρο, ανακόλουθο, ομοιοτέλευτο, αμφίβολο, αντονομασία, ασύνδετο, αποστροφή, συνεκδοχή, παύση, λιτότητα, νεολογισμός, πλεονασμός.

Χωρίς την πρόθεση να επιβάλεις κανόνες στα «εσωτερικά» ή αυτόδηλα μέτρα στην τέχνη της γραφής, η μερική, καθαρά αναγνωριστική παράθεση των υφολογικών στοιχείων σε προειδοποιεί ότι για την πρακτική της γραφής, υπάρχουν γενικοί κανόνες που έχουν να κάνουν με μια τέχνη και μια σύγκριση με το κείμενο χωρίς τις οποίες το αυτόνομο ύφος ενός συγγραφέα θα έχανε τη δύναμη και την αποτελεσματικότητά του.

* ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ

ΑΠΟΨΕΙΣ
Λογοτεχνία και παράδοση
Το να έχει ένας συγγραφέας την αίσθηση της παράδοσης σημαίνει να είναι γεμάτος από τη μνήμη που μας μεταφέρει η λογοτεχνία. Σημαίνει να γνωρίζει τα έργα του παρελθόντος και να τα κρίνει, συνδυάζοντάς τα με το...
Λογοτεχνία και παράδοση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Υφος και λογοτεχνική γραφή
Η λογοτεχνική γραφή δεν είναι λειτουργικός κώδικας επικοινωνίας, αλλά δημιουργική γλώσσα διακεκριμένων και συγκεκριμένων εμπειριών, που μετατρέπονται σε πραγματικότητα. Δημιουργία αυτών που δεν γνωρίζεις αλλά...
Υφος και λογοτεχνική γραφή
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ενθύμηση αγαπημένη*
Σε είδα να ανεβαίνεις στα μπεντένια του κάστρου. Αέρινη παρουσία, σαν τις κοπέλες στις ζωγραφιές της φίλης σου, της Νίκης. Δεν γινόταν να...
Ενθύμηση αγαπημένη*
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η φούστα, ο Πάγκαλος και ο Μυριβήλης
Ο Μυριβήλης εμπνέεται και την απαγόρευση την κάνει θέμα σε έξι χρονογραφήματα, δημοσιευμένα από τις αρχές Δεκεμβρίου 1925 μέχρι τα μέσα Ιανουαρίου 1926. Στις 4 Δεκεμβρίου γράφει τη «Γαμπονομία».
Η φούστα, ο Πάγκαλος και ο Μυριβήλης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τέχνη και κοινωνία
​Το πεδίο που συγκροτεί η λογοτεχνική γραφή διευκολύνει την αμοιβαία μετατροπή του ιστορικού μακροεπιπέδου σε μικρόκοσμο των υποκειμένων και το αντίστροφο, μέσα από ένα σύνολο ευκρινών αγωγών αυτής της...
Τέχνη και κοινωνία
ΑΠΟΨΕΙΣ
«To Σύνταγμα της Ηδονής»
Ο Κωνσταντίνος Καβάφης, με το ποίημα «Το Σύνταγμα της Ηδονής» (που έχει συμπεριλάβει ο Γ.Π. Σαββίδης στον τόμο με τίτλο «Κρυμμένα Ποιήματα 1877-1923», εκδόσεις Ικαρος), ίσως πριν από την ψυχανάλυση...
«To Σύνταγμα της Ηδονής»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας