• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 11.6°C / 15.7°C
    2 BF
    60%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 9.2°C / 12.6°C
    1 BF
    73%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 9.9°C / 15.1°C
    7 BF
    65%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    5°C 4.9°C / 4.9°C
    0 BF
    93%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 11.9°C / 13.9°C
    4 BF
    82%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 7.0°C / 12.0°C
    3 BF
    66%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    4°C 3.4°C / 7.3°C
    1 BF
    86%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.6°C / 11.6°C
    5 BF
    81%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 16.6°C / 18.8°C
    1 BF
    57%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 15.9°C / 15.9°C
    7 BF
    74%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 13.3°C / 17.4°C
    6 BF
    72%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 10.7°C / 10.7°C
    6 BF
    66%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 13.2°C / 13.2°C
    7 BF
    67%
  • Λάρισα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    9°C 8.9°C / 9.5°C
    2 BF
    87%
  • Λαμία
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    8°C 7.3°C / 9.5°C
    2 BF
    100%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 18.8°C / 18.8°C
    1 BF
    77%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 11.9°C / 15.9°C
    4 BF
    61%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 10.4°C / 11.6°C
    2 BF
    83%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 8.9°C / 12.7°C
    3 BF
    67%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    4°C 3.8°C / 3.8°C
    2 BF
    92%

Διάλεκτος και γλώσσα

  • A-
  • A+

Η δύναμη και η αποτελεσματικότητα της τέχνης είναι να επικαλείται λανθάνουσες στην ψυχή μας συγκινήσεις. Καμιά φορά συμβαίνει, για παράδειγμα, ν' αρχίσουμε την ανάγνωσή μας σε κατάσταση ηρεμίας ή ευχαρίστησης και να βρισκόμαστε, έπειτα από λίγες σελίδες ή γραμμές, βουτηγμένοι στο άγχος, σαν να έχει ανοίξει μέσα μας, ξαφνικά, μια πόρτα ξεχασμένη που μας οδηγεί σε ανησυχητικά τοπία.

Παρ' όλα αυτά, μπορεί μια ανάγνωση να επιδράσει έντονα επάνω μας και χωρίς να επικαλείται το λανθάνον (αν γι' αυτό εννοούμε ό,τι έχει ρίζες βαθιές στην ανθρώπινη φύση, που είναι έμφυτο και προσωπικό του καθενός, σε κάθε εποχή), αλλά επιδρώντας στο τυχαίο (πάνω σε ό,τι έχει τις ρίζες στην επιφάνεια και τις διαχέει σε κάτι το επίκαιρο, όπου ξυπνούν και λειτουργούν συμφέροντα και πάθη δεμένα μαζί του∙ και που, γι' αυτόν τον λόγο, αναφέρεται στο ιστορικό εγώ, παρά -ή πριν από- το ανθρώπινο εγώ). Επηρεάζοντας το ήδη υπάρχον, ένας τέτοιος τρόπος ανάγνωσης δεν επικαλείται: υποκινεί.

Δημιουργείται λοιπόν μια νέα και διαφορετική σχέση ανάμεσα στον αναγνώστη και τον συγγραφέα. Στη θέση της συνεργασίας που αναζητά το κείμενο τέχνης, παρατηρείται μια συν-δραστηριότητα.

Το λογοτεχνικό κείμενο (και θα το ονομάσουμε έτσι χωρίς καμιά άλλη διάκριση) δεν είναι κάποιο σώμα που αισθανόμαστε να παίρνει ζωή με την επαφή και τη ζεστασιά της προσωπικότητάς μας, αλλά σκελετός που επάνω του πρέπει να πλάσουμε τις σάρκες για να γίνει, τελικά, σώμα: έχει την ανάγκη ενός αναγνώστη που είναι διατεθειμένος και σε θέση να το συμπληρώσει. Γιατί, όπου δεν είναι πλήρες, παραμένει σε αδράνεια, ανίκανο να υποκινήσει.

Τώρα, για να προσπαθήσουμε να ξεκαθαρίσουμε τι σημαίνει αυτή η διάθεση, και να πλησιάσουμε στο συγκεκριμένο, θα πρέπει να ανατρέξουμε σε μια απεικόνιση.

Αν δώσουμε στη λέξη «γλώσσα» την περιγραφική αξία του οικουμενικού και α-χρονικού μέσου επικοινωνίας (φυσικά με τα χαρακτηριστικά της intelligentia που θα είναι πάντα, και στον καθένα, προσιτή) και στη λέξη «διάλεκτο» την έννοια του μέσου επικοινωνίας, περιχαρακωμένου στη στενή κοινωνικότητα μιας επαρχίας του χρόνου (άρα, με νοητικά χαρακτηριστικά που δεν θα είναι προσιτά στον καθένα και σε κάθε χρονική στιγμή), τότε θα μπορούμε να πούμε ότι, εκεί όπου το κείμενο της λογοτεχνίας είναι γραμμένο σε «διάλεκτο», το κείμενο τέχνης επικοινωνεί με τον αναγνώστη μέσα από τη «γλώσσα».

Συντακτικό και λεξικό της διαλέκτου αποτελούνται από ένα πλέγμα προβλημάτων -ηθικών, κοινωνικών, θρησκευτικών, εθιμικών- που δεν εκλαμβάνονται κάτω από το είδος του ανθρώπινου, αλλά στη μοναδική ιδιαιτερότητα με την οποία παρουσιάστηκαν σε μια εποχή, και που, γι' αυτό, με την παρακμή αυτής της εποχής, η αλλαγή των συντακτικών και των λεξικών καταλήγει με το να τα περιορίσει σε ένα παρελθόν που όλο και με μεγαλύτερη δυσκολία καταφέρνουμε να διακρίνουμε τη φωνή του.

Συνεπώς, χαρακτηριστικό της λογοτεχνίας είναι η συν-χρονικότητα (σε αντίθεση με την α-χρονικότητα της τέχνης): η αξία της βρίσκεται λοιπόν μόνο στον χώρο του ιστορικού χρόνου όπου γεννιέται και απευθύνεται, και στον οποίο γίνεται κατανοητή γιατί μιλά γι' αυτήν η διάλεκτος.

* ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Περί φωνής
Αναζητώντας την ετυμολογία της λέξης «φωνή», η γλωσσολογία με παραπέμπει στην ινδοευρωπαϊκή ρίζα *bha, απ’ όπου προέρχεται το αρχαιοελληνικό ρήμα «φημί» που σημαίνει «λέγω», όπως και το ρήμα «φάω», που...
Περί φωνής
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μετάφραση και μη μετάφραση
Και μια μάσκα είναι μια μάσκα και, εξ ορισμού, δεν υπάρχει μάσκα που να είναι πιο αληθινή ή πιο ψεύτικη από μια άλλη. Η αλήθεια του πλαστού μάς αποκαλύπτει την αλήθεια της μετάφρασης. Κάθε μετάφραση είναι ένα...
Μετάφραση και μη μετάφραση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Από τη «Θεία Κωμωδία» στον «Επιθεωρητή Μονταλμπάνο»
Την ιστορία της ιταλικής λογοτεχνίας (και της κάθε λογοτεχνίας) τη βλέπω σαν ένα μεγάλο σχοινί από εκείνα που χρησιμοποιούσαν στις ταράτσες των σπιτιών, πριν ανακαλυφθούν τα στεγνωτήρια, για να απλώνουν για...
Από τη «Θεία Κωμωδία» στον «Επιθεωρητή Μονταλμπάνο»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τα «Κείμενα» του Φίλιππου Βλάχου και του Σάμη Γαβριηλίδη
Οταν «έφυγε» ο Φίλιππος, τα «Κείμενα» ανέλαβε ο Σάμης Γαβριηλίδης, που επαξίως συνέχισε το έργο του πρώτου και την προσφορά των «Κειμένων» στα ελληνικά Γράμματα. Αλλά όταν «έφυγε» και ο Σάμης, επακολούθησε η...
Τα «Κείμενα» του Φίλιππου Βλάχου και του Σάμη Γαβριηλίδη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Περπατώντας στα χνάρια του Νίκου Καζαντζάκη
Η Διεθνής Εταιρεία Φίλων Νίκου Καζαντζάκη (ΔΕΦΝΚ) είναι ένα πολιτιστικό μη κερδοσκοπικό σωματείο με σκοπό την προβολή και προώθηση του έργου του Κρητικού συγγραφέα.
Περπατώντας στα χνάρια του Νίκου Καζαντζάκη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Για τα «Κλασσικά Εικονογραφημένα»
Αντιρρήσεις σχετικά με τον «θεσμό» των Κλασσικών Εικονογραφημένων ως υποβάθμιση της ανθρώπινης Σκέψης και ως αποστεωμένα «στόρι» χωρίς καμία απολύτως λογοτεχνική αξία.
Για τα «Κλασσικά Εικονογραφημένα»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας