Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Αντι-παγκοσμιοποίηση;

Αντι-παγκοσμιοποίηση;

  • A-
  • A+

Το τελευταίο διάστημα, με αφορμή τις διεθνείς πολιτικές εξελίξεις, αναπτύσσεται ένας έντονος προβληματισμός σχετικά με την περίφημη «παγκοσμιοποίηση» και το μέλλον της.

Η εκλογή του Τραμπ, η έκβαση του δημοψηφίσματος για το Brexit, η ακροδεξιά επέλαση σε βάρος, κυρίως, των «κεντροαριστερών» ταλιμπάν του διεθνούς νεοφιλελευθερισμού είναι ψηφίδες ενός σκηνικού που θέτει υπό επερώτηση την «παγκοσμιοποιητική» πορεία.

Το γεγονός πως αυτό συμβαίνει ακολουθώντας παράδοξα μονοπάτια δεν είναι πρωτοφανές στην ιστορία. Κάθε άλλο. Το παρελθόν είναι υπερπλήρες αντίστοιχων παραδειγμάτων, με πιο χαρακτηριστική περίοδο τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα, αυτές που ο Χομπσμπάουμ ονόμασε «εποχή της καταστροφής».

Η αμφισβήτηση της νεοφιλελεύθερης καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης -της πιο πρόσφατης παραλλαγής αυτού που στη ριζοσπαστική ορολογία καταγράφεται ως ιμπεριαλισμός- ξεκίνησε, όπως ήταν το «κανονικό», από τα αριστερά.

Οι εξεγέρσεις ενάντια στο ΔΝΤ στις χώρες της Νότιας Αμερικής, το σπουδαίο εγχείρημα των Ζαπατίστας στο Μεξικό, οι παγκόσμιες κινητοποιήσεις στο πνεύμα του Σιάτλ, τα κοινωνικά φόρουμ αποτέλεσαν κάποιους από τους αναβαθμούς σε μια πορεία αμφισβήτησης του νέου ιμπεριαλισμού, όπως εκφραζόταν καταστατικά μέσα από την Washington Consensus. Και παρήγαγαν σημαντικά πολιτικά αποτελέσματα.

Σε πολλές χώρες ανέλαβαν αριστερές κυβερνήσεις στο πλαίσιο μιας εκτεταμένης κοινωνικής κινητοποίησης, πετυχαίνοντας σημαντικά πράγματα για τις κατώτερες τάξεις. Αλλού αναπτύχθηκαν κινήματα, που, κατ’ ελάχιστον, απέτρεψαν την επιδείνωση της ζωής της κοινωνικής πλειονότητας. Στην Ευρώπη ειδικά, η ριζοσπαστική Αριστερά -από την Κομμουνιστική Επανίδρυση ώς τον ΣΥΡΙΖΑ, από τη Γαλλική Επαναστατική Λίγκα ώς την ΑΝΤΑΡΣΥΑ- ανασυγκροτήθηκε με βασικό εμβρυουλκό τις αντιπαγκοσμιοποιητικές πρωτοβουλίες.

Και ύστερα ήρθε η μεγάλη καπιταλιστική κρίση, για να αποκαλύψει, εκτός των άλλων, και την τρωτότητα του συστήματος. Το οποίο, μέσα από τον παροξυσμό των προσίδιων αντιφάσεών του, προς απόλυτη επιβεβαίωση του Μαρξ, οδηγείται σε αδιέξοδο ακόμη και σε ό,τι αφορά τη δυνατότητά του να εξασφαλίζει τη στοιχειώδη κοινωνική αναπαραγωγή με τους ίδιους τους δικούς του όρους.

Είναι πασιφανές, για όποιον έχει μάτια να δει, πως βρισκόμαστε στην καρδιά μιας περιόδου ακραίας διακινδύνευσης για την ανθρωπότητα. Ο καπιταλισμός αναδεικνύεται, για άλλη μια φορά, σε ύβρι πλανητικών διαστάσεων.

Ο εκμεταλλευτικός παροξυσμός του, απέναντι τόσο στην εργασία όσο και στη γη, οδηγεί τα πράγματα στα όρια. Τα καθήκοντα, λοιπόν, για όσους αντιλαμβάνονται πόσο αναγκαίος και αντικειμενικά επίκαιρος είναι ο ριζικός κοινωνικός μετασχηματισμός, είναι επαναστατικά. Η ιδέα πως μπορούν να υπάρξουν «μετριοπαθείς και λελογισμένες» απαντήσεις σε αυτήν την κατάσταση μόνο ως αποτέλεσμα πνευματικής οκνηρίας και απώθησης του πραγματικού μπορεί να εκληφθεί.

Η σκέψη πως μπορούμε «να σώσουμε την παρτίδα» ως ήπιοι κεϊνσιανοί και έλλογοι ρεφορμιστές, νομίζω πως συνιστά χαρακτηριστική περίπτωση εντελώς αβάσιμου ευχολογίου.

Ο κόσμος κατανοεί -ασυνείδητα, αλλά με πολύ άμεσο και υλικό τρόπο- πως τα πράγματα είναι ακραία. Ο φόβος και η απόγνωση δεν συνιστούν «παράλογα πάθη». Πολύ περισσότερο όταν οι αριστερές δυνάμεις μέσα στην κρίση δεν μπόρεσαν να δείξουν πως έχουν την ικανότητα, αλλά και τη βούληση, να αναλάβουν όσα τους αντιστοιχούν ιστορικά.

Από τις κυβερνητικές αποτυχίες -πολλές φορές παταγώδεις- των αριστερών πολιτικών οργανισμών μέχρι την -στο όριο της ανεντιμότητας- υπαναχώρηση έναντι όσων για πολύ καιρό και μέχρι πρόσφατα διακήρυσσαν ή την -ως άλλη όψη του ίδιου νομίσματος- σεχταριστική στάση απόσυρσης από τη μαζική πολιτική, τα παραδείγματα ανεπάρκειας είναι πάμπολλα. Βεβαίως, η ισχύς του αντιπάλου είναι τεράστια, οι διεθνείς συσχετισμοί δυσμενείς, οι χρονικότητες αμείλικτες.

Αυτά, ωστόσο, αποτελούν διαπιστώσεις και όχι δικαιολογίες. Ή, διαφορετικά, θα πρέπει να γίνει αποδεκτό πως «δεν υπάρχει εναλλακτική». Εκτός κι αν κάποιος πιστεύει πως η -αναγκαία, σε αυτό συμφωνούμε όλοι φαντάζομαι- εναλλακτική θα προκύψει με όρους ομαλότητας, ηπιότητας, ήρεμης διαβούλευσης και ψυχικής γαλήνης.

Η Αριστερά, λοιπόν, μέχρι στιγμής έχει αποτύχει οικτρά να προτείνει μια πραγματική διέξοδο. Ή, ακόμη χειρότερα, αφού έπεισε έναν μεγάλο αριθμό ανθρώπων πως υπάρχει διέξοδος, την εγκατέλειψε η ίδια.

Τα άνθη του κακού φύονται σε αυτό το έδαφος.

Οι ακροδεξιοί όλων των τύπων και ποικιλιών, γελοίοι και ευφυείς, κλόουν και κοινοί εγκληματίες, κυρίες και καραγκιόζηδες, είναι απολύτως λογικό να ευδοκιμούν. Και να αναλαμβάνουν αυτοί να εκπροσωπήσουν την «αντι-παγκοσμιοποίηση».

Προτείνοντας πράγματα που φαίνονται λογικά και υλοποιήσιμα, όπως τον προστατευτισμό για τη «δική μας» βιομηχανία, την περιχαράκωση για τη διαφύλαξη της «δικής μας» κοινωνικής προστασίας, την αντιμεταναστευτική και αντιπροσφυγική πολιτική για την προστασία της «δικής μας» εργασίας.

Ο κόσμος ξέρει πως η «παγκοσμιοποίηση» συνδέεται με μια τεράστια υποβάθμιση της ζωής του. Ακόμη κι αν δεν έχει υπόψη του τις στατιστικές που δείχνουν πως το 1% του παγκόσμιου πληθυσμού κατείχε το 2010 το 50% του πλούτου (έναντι 30% το 2000!) ή πως, στις ΗΠΑ π.χ., τα ατομικά εισοδήματα του κατώτερου μισού του πληθυσμού, μεταξύ 1980 και 2014, έμειναν απολύτως στάσιμα, ενώ αυξήθηκαν κατά 121% για το ανώτερο 10%, κατά 205% για το ανώτερο 1% και 636% για το 0,001%.

Ακόμη κι αν αγνοεί πως, από τον νέο πλούτο που παράχθηκε τη συγκεκριμένη περίοδο, το κατώτερο 50% δεν καρπώθηκε τίποτε, το επόμενο 40% πήρε το 32% και το τελευταίο 10% το υπόλοιπο 68% βιώνει τραγικά τις συνέπειες.

Οσο η Αριστερά θα αδυνατεί να στρέψει όλο αυτό σε μια σαφή αντικαπιταλιστική διάθεση, τα τέρατα θα αυξάνονται και θα πληθύνονται. Η «αντι-παγκοσμιοποίηση» γίνεται αντανακλαστική αντίδραση ενός μεγάλου πλήθους. Οσο δεν μετατρέπεται σε συνειδητό αντιιμπεριαλισμό θα συνεχίσει να παράγει αυτά που ζούμε.

* οικονομολόγος, εκπαιδευτικός

ΑΠΟΨΕΙΣ
Το γαλλικό πολιτικό πείραμα
Περισσότερο από ποτέ άλλοτε, τα φαινόμενα απατούν. Δύο μεγάλες και διασταυρούμενες εξελίξεις μπορούν πάντως να συνδράμουν την ερμηνεία των όσων συμβαίνουν στη Γαλλία. Η παλαιά αντίφαση ανάμεσα στο κεφάλαιο και...
Το γαλλικό πολιτικό πείραμα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γιατί κερδίζει ο Τραμπ;
Δεν φταίνε οι ακραίοι που καταφέρνουν να κάνουν τις ιδέες και τα πιστεύω τους ελκυστικά στον σημερινό κόσμο. Φταίνε οι άλλοι, οι μετριοπαθείς, που τους αφήνουν, μένοντας προσκολλημένοι σε πράγματα και...
Γιατί κερδίζει ο Τραμπ;
ΑΠΟΨΕΙΣ
ΗΠΑ και Brexit
Ο Τραμπ δηλώνει ότι προτιμά το σκληρό Brexit, καθώς και ότι θα ήταν πολύ ευτυχής από μια εκλογική και στη συνέχεια κυβερνητική συνεργασία του Τζόνσον με τον Φάρατζ.
ΗΠΑ και Brexit
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η λαϊκιστική Ακροδεξιά δεν χωράει στην Ελλάδα
Το ακροδεξιό λαϊκιστικό κίνημα μπορεί να έχει απλώσει τα δίχτυα του ακόμη και σε χώρες όπως η Σουηδία ή η Δανία, αλλά ευτυχώς δεν έχει αγκαλιάσει άλλες χώρες όπως η Ελλάδα, η Πορτογαλία και εν μέρει η Ισπανία.
Η λαϊκιστική Ακροδεξιά δεν χωράει στην Ελλάδα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ιστορική η δίκη, ορατά τα αποτελέσματα
Η δίκη της Χ.Α. προχωράει: δεκάδες μάρτυρες, πολλά στοιχεία, πλούσια δικογραφία. Σημαντική η κατάθεση του πρώην χρυσαυγίτη Σταύρου, σπουδαίοι οι μάρτυρες κατηγορίας που ακολουθούν, κρίσιμα τα αναγνωστέα που θα...
Ιστορική η δίκη, ορατά τα αποτελέσματα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μέρες που μας τρομάζουν - Οικονομία ή πολιτική;
Γιατί φτάσαμε σε μέρες που τρομάζουν; Γιατί οι ελληνικές κυβερνήσεις επιδόθηκαν σε σενάρια «success story» και σε λατρείες κενών κρανίων –όπου οι μυημένοι μαζεύονταν και καταριούνταν τα μνημόνια που οι ίδιοι...
Μέρες που μας τρομάζουν - Οικονομία ή πολιτική;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας