Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Εκλογή Τραμπ: στοιχεία ευρύτερου ιστορικού πλαισίου

«Η έλλειψη ιδεολογικής ραχοκοκαλιάς και η απουσία ιστορικής αγκύρωσης φαίνεται να στρέφουν το λεγόμενο «αντισυστημικό» κύμα, με εξαίρεση την Ελλάδα και λίγες χώρες του ευρωπαϊκού Νότου, σε ακροδεξιά μονοπάτια»

EUROKINISSI

Εκλογή Τραμπ: στοιχεία ευρύτερου ιστορικού πλαισίου

  • A-
  • A+

Αν είναι να μιλήσουμε σοβαρά για ιστορικό πλαίσιο, πιστεύω ότι πρέπει να δούμε τον 20ό αιώνα ολόκληρο και το πώς φτάσαμε στο σήμερα.

Θεωρώ ότι ο 20ός αιώνας καθορίστηκε σε κεντρικό ίσως βαθμό από τη Ρωσική Επανάσταση του 1917. Αυτή απέδειξε ότι είναι εφικτή, ρητά και συγκεκριμένα, μια αλλαγή κοσμοϊστορικής κλίμακας με στόχο την κατάργηση της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο.

Η προωθητική δύναμη αυτού του συμβάντος ήταν τεράστια. Υπερέβη δύο Παγκόσμιους Πολέμους και σηματοδότησε περίπου το σύνολο των εξελίξεων που μας έφεραν μέχρι εδώ. Ηταν αυτή η προωθητική δύναμη που οδήγησε στην επανάσταση στην Κίνα, στις εξελίξεις στο Βιετνάμ και σε όλη την νοτιοανατολική Ασία, και στη μορφή που απέκτησε ο κόσμος μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να δούμε δύο επιμέρους σταθμούς. Ο ένας είναι το 1968, που έχει μάλιστα δύο όψεις. Από τη μια μεριά ξαναγεννήθηκε η ελπίδα που είχε αρχίσει να υποχωρεί ότι μπορεί να υπάρξει και νέα μεγάλη αλλαγή με τον ίδιο στόχο.

Το 1968 έχουμε τον Γαλλικό Μάη, την κορύφωση του πολέμου στο Βιετνάμ, τα αντιπολεμικά κινήματα, τους Ολυμπιακούς Αγώνες στο Μεξικό, την Ανοιξη της Πράγας, συμβάντα όλα που έδειχναν ότι η ανθρωπότητα πηγαίνει σ’ ένα νέο κύμα μεγάλων αλλαγών. Και ταυτόχρονα, από την άλλη μεριά, τα ίδια συμβάντα άνοιξαν ένα μεγάλο πεδίο αριστερής κριτικής προσέγγισης στα πράγματα.

Τότε είδαν το φως νέα κινήματα, όπως το φεμινιστικό ή το οικολογικό, τα κινήματα των δικαιωμάτων, η «Νέα Αριστερά», πολλές μορφές κριτικής στο σοβιετικό μοντέλο, ο ευρωκομμουνισμός, όπως και πολλές νέες φιλοσοφικές και θεωρητικές προσεγγίσεις.

Αυτό το κύμα άρχισε σχετικά γρήγορα να κοπάζει και ίσως σταθμός για το τέλος του υπήρξε η ανατροπή του Αλιέντε στη Χιλή το 1973. Τότε επανήλθαμε σε ένα καθεστώς σταθεροποιημένου ψυχρού πολέμου, πιο ήρεμου από παλιότερα αλλά μολαταύτα καθεστώς διπολισμού με ισορροπία ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση, όπως τη σηματοδοτούσαν οι ΗΠΑ από τη μια και η Σοβιετική Ενωση από την άλλη, αλλά και με έναν ενδιάμεσο χώρο «αδεσμεύτων» χωρών.

Αυτή η κατάσταση κλονίστηκε ριζικά με την κατάρρευση της σοβιετικής αυτοκρατορίας, που σηματοδοτείται το έτος 1989. Τότε τέθηκαν στο προσκήνιο ιδέες σαν «Το τέλος της Ιστορίας» και τα συναφή. Αντί όμως να επέλθει το εν λόγω «τέλος», ξεκίνησε μια νέα φάση την εξέλιξη της οποίας ζούμε ακόμα.

Το κενό που άφησε η εξαφάνιση του ενός πόλου του διπολισμού ήρθε να καλύψει γρήγορα η άνθηση τοπικών εθνικισμών, σαν αυτούς που οδήγησαν στη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, και θρησκευτικών κινημάτων –με άξονα κυρίως το Ισλάμ, αλλά όχι μόνο.

Τα τελευταία έμοιαζαν να δίνουν το στίγμα μιας ολόκληρης περιόδου, με σημείο καμπής την 9.11. 2001 και τους πολέμους που ακολούθησαν, πρώτα στο Αφγανιστάν και μετά τον διπλό πόλεμο στο Ιράκ. Αυτοί οι πόλεμοι εκτίναξαν, αντί να καταλαγιάσουν, το ισλαμικό κίνημα, καθιστώντας το τόσο ακραίο ώστε ο κόσμος από τότε να ζει με τον συνεχή φόβο της τρομοκρατίας.

Τον τελευταίο καιρό ωστόσο, παράλληλα με τον «πόλεμο ενάντια στην τρομοκρατία», ζούμε εν μέσω ενός ακόμη κύματος που φαίνεται να έρχεται να καλύψει και αυτό, με τον δικό του τρόπο, το κενό του παλιού διπολισμού. Πρόκειται για το λεγόμενο «αντισυστημικό» κύμα ή, με την ορολογία του συρμού, την άνοδο του επονομαζόμενου λαϊκισμού.

Το κύμα αυτό φαίνεται να στοχεύει λίγο πολύ όλες τις παγιωμένες πολιτικές δυνάμεις στις χώρες της Δύσης. Αυτές που, αντί της ευημερίας που υποσχέθηκαν, συσσώρευσαν και εξακολουθούν να συσσωρεύουν λιτότητα και δεινά.

Η έλλειψη ιδεολογικής ραχοκοκαλιάς και η απουσία ιστορικής αγκύρωσης φαίνεται να στρέφουν το κύμα αυτό, με εξαίρεση την Ελλάδα και λίγες χώρες του ευρωπαϊκού Νότου, σε ακροδεξιά μονοπάτια. Αυτό ακριβώς το κύμα «καβάλησε» ο Τραμπ. Είναι το ίδιο κύμα που οδήγησε στο Brexit όπως και στην άνοδο της Ακροδεξιάς στην Ολλανδία, την Αυστρία, τη Γαλλία και παντού.

Ισχυρός πόλος πολιτικά έλλογης αντιμετώπισης αυτού του κύματος -που θα αναγνώριζε την καταστροφική δύναμη της πολιτικής της λιτότητας και των συγκεκριμένων μορφών που ακολούθησε η παγκοσμιοποίηση- φαίνεται να λείπει τραγικά.

Με δεδομένα λοιπόν τη συνέχιση του πολέμου στη Συρία αλλά και το τι σηματοδοτεί ο Τραμπ στην Αμερική ή ο Ερντογάν στην Τουρκία, δηλαδή ηγέτες ισχυροί που δεν ελέγχονται από αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε «τυπική πολιτική λογική» σαν αυτή που κυριαρχούσε την εποχή του παλιού διπολισμού, η κατάσταση αρχίζει να φαίνεται εξαιρετικά επικίνδυνη.

Η μόνη διέξοδος -λέξη που ηχεί πολύ ειρωνικά εδώ- είναι μια κατάσταση ανοιχτή σε πολλά ενδεχόμενα, το ένα χειρότερο από τα άλλα. Ακόμη και μια γενικευμένη ανάφλεξη ή παγκόσμια σύρραξη δεν φαίνεται να βρίσκεται εκτός ημερήσιας διάταξης.

*Ομότιμος καθηγητής ΕΜΠ, βουλευτής Αττικής ΣΥΡΙΖΑ

ΑΠΟΨΕΙΣ
Η λαϊκιστική Ακροδεξιά δεν χωράει στην Ελλάδα
Το ακροδεξιό λαϊκιστικό κίνημα μπορεί να έχει απλώσει τα δίχτυα του ακόμη και σε χώρες όπως η Σουηδία ή η Δανία, αλλά ευτυχώς δεν έχει αγκαλιάσει άλλες χώρες όπως η Ελλάδα, η Πορτογαλία και εν μέρει η Ισπανία.
Η λαϊκιστική Ακροδεξιά δεν χωράει στην Ελλάδα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ιστορική η δίκη, ορατά τα αποτελέσματα
Η δίκη της Χ.Α. προχωράει: δεκάδες μάρτυρες, πολλά στοιχεία, πλούσια δικογραφία. Σημαντική η κατάθεση του πρώην χρυσαυγίτη Σταύρου, σπουδαίοι οι μάρτυρες κατηγορίας που ακολουθούν, κρίσιμα τα αναγνωστέα που θα...
Ιστορική η δίκη, ορατά τα αποτελέσματα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το γαλλικό πολιτικό πείραμα
Περισσότερο από ποτέ άλλοτε, τα φαινόμενα απατούν. Δύο μεγάλες και διασταυρούμενες εξελίξεις μπορούν πάντως να συνδράμουν την ερμηνεία των όσων συμβαίνουν στη Γαλλία. Η παλαιά αντίφαση ανάμεσα στο κεφάλαιο και...
Το γαλλικό πολιτικό πείραμα
ΑΠΟΨΕΙΣ
O tempora, o… Trump
Ο αριστερός και δεξιός λαϊκισμός έφτασε με εκκωφαντικό θόρυβο στις ΗΠΑ με την εκλογή ενός προέδρου που έχει επιδείξει περιφρόνηση για τις γυναίκες και τις μειονότητες, τους μετανάστες, τις πολιτικές...
O tempora, o… Trump
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αντι-παγκοσμιοποίηση;
Η εκλογή του Τραμπ, η έκβαση του δημοψηφίσματος για το Brexit, η ακροδεξιά επέλαση σε βάρος, κυρίως, των «κεντροαριστερών» ταλιμπάν του διεθνούς νεοφιλελευθερισμού είναι ψηφίδες ενός σκηνικού που θέτει υπό...
Αντι-παγκοσμιοποίηση;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι αμερικανικές εκλογές και η απρόσμενη ανατροπή
Το μέλλον της αμερικανικής υπερδύναμης θα κριθεί πρώτα από όλα από τις πολιτικές που θα εφαρμόσει η νέα αμερικανική διοίκηση στο εσωτερικό της χώρας, προκειμένου να διαχειριστεί το χάσμα στο βιοτικό επίπεδο...
Οι αμερικανικές εκλογές και η απρόσμενη ανατροπή

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας