Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Συγκομιδή μιας ζωής

Συγκομιδή μιας ζωής

  • A-
  • A+

«Τα Κοινωνικά»! Έτσι επιγράφεται η τρίτη συγκεντρωτική έκδοση του έργου ενός κορυφαίου μας πεζογράφου, του Περικλή Σφυρίδη (1933- ). Προηγήθηκαν οι επίσης συγκεντρωτικές συλλογές, τα «Ερωτικά» (Ιανός, 2013) και τα «Ζωοφιλικά» (Εκδόσεις της Εστίας, 2014).

Η ιδέα της συγκέντρωσης όλων των διηγημάτων του σε αυτή τη μορφή, ήταν της Σωτηρίας Σταυρακοπούλου, καθηγήτριας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

Ο συγγραφέας όταν ρωτήθηκε, γι’ αυτή τη διάρθρωση, δεν έφερε ιδιαίτερη αντίρρηση, και συμφώνησε. Έτσι μας εκμυστηρεύεται η Σωτηρία Σταυρακοπούλου στην εισαγωγή του τρίτου τόμου, και ότι με την έκδοση αυτή ολοκληρώνεται η προσπάθειά της.

Αγώνας που ξεκίνησε κάποια χρόνια πριν, όταν η ίδια μελετώντας το έργο του Περικλή Σφυρίδη, προχώρησε στη συγγραφή και έκδοση της διεισδυτικής μελέτης της με τίτλο ‘Περικλής Σφυρίδης. Ο πεζογράφος και η κριτική για το έργο του’, από τις εκδόσεις της Εστίας (2011).

Στο πρώτο μέρος του βιβλίου, περιέχονται χρονολογικά οι παλιότερες συλλογές της δεκαετίας του ’80, δηλαδή οι «Μισθός Ανθυπιάτρου» και «Από πρώτο χέρι».

Μικρά κείμενα, ολίγων μόνο σελίδων, αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο ώστε να συμπίπτει σε μεγάλο μέρος ο συγγραφέας με τον αφηγητή, όλα μέσα στον κυκεώνα της καθημερινής εξάσκησης της ιατρικής στο ιδιωτικό του ιατρείο, καθώς και στα ιατρεία του ΙΚΑ Θεσσαλονίκης, στα οποία εργάστηκε για χρόνια ως γιατρός καρδιολόγος.

Εκεί μέσα ο αναγνώστης θα βρει λεπτομέρειες από το ιατρικό επάγγελμα, την καθημερινότητα των γιατρών στα κρατικά νοσοκομεία, ιατρεία οργανισμών ή ιδιωτικά.

Οι συνάδελφοι του Περικλή Σφυρίδη, θα αναγνωρίσουν διαβάζοντας το βιβλίο, περιπτώσεις οι οποίες σε αρκετά σημεία έμοιαζαν με ανάλογες δικές τους. Το παλιότερο καθεστώς των εφημεριών στα νοσοκομεία, οι απαράδεκτες καταστάσεις που επικρατούσαν στο θέμα αυτό, χωρίς να υπαινίσσεται η σημείωση ότι η κατάσταση άλλαξε και πολύ από τότε, σε όλη τη μεγαλοπρέπεια.

Ιατρικοί επισκέπτες, δοσοληψίες, δωροδοκίες, συνεργασίες γιατρών με εργαστήρια και κλινικές, πάνε κι έρχονται διάσπαρτα μέσα στα κείμενα. Καταγγελίες, όμως, οι οποίες ήταν δύσκολες σε μια εποχή που δεν ήταν και τόσο αναπτυγμένα τα σημερινά μέσα επικοινωνίας. Και προς το τέλος, αρχίζει να διαφαίνεται ο φόβος της αναπηρίας, των γηρατειών και ακόμα αυτού του ίδιου του θανάτου!

Αλλά και στο δεύτερο μέρος της ογκώδους έκδοσης, η σχέση γιατρού και ασθενούς πανταχού παρούσα. Σε συνεχές σφυροκόπημα η προσωπικότητα του ασθενούς, κάποιες φορές να απειλείται, άλλες να προσβάλλεται βάναυσα, ή να βρίσκεται σε τρομακτικά διλήμματα, λιτή αφήγηση, χαμηλών τόνων, χωρίς εξάρσεις και μεγαλοστομίες πάνω σε καίριας σημασίας θέματα, όπως εκείνο της ευθανασίας και της δυσκινησίας και αστοχίας των νόμων που τη διέπουν, κι ακόμα, έτσι για παράδειγμα, το εκρηκτικό θέμα των μεταμοσχεύσεων και κυρίως της συνεχούς προσπάθειας ανεύρεσης μοσχευμάτων στη χώρα μας, με ότι συνεπάγεται και υπαινίσσεται ετούτη η έλλειψη.

Σε κάποια διηγήματα, ο φόβος της μετάδοσης του AIDS, έρχεται ενώπιος ενωπίω με το προσωπικό των νοσοκομείων, ασθενείς και συγγενείς σε αναταραχή.

Ήταν τότε, στα πρώτα χρόνια της εμφάνισης της νόσου, τέλος της δεκαετίας του ΄80 και αρχή της επόμενης, εποχή κατά την οποία η κατάσταση που είχε δημιουργηθεί είχε πάρει τη μορφή ενός περίεργου και ιδιότυπου ρατσισμού, με καθημερινές συζητήσεις και άρνηση αντιμετώπισης των οροθετικών από τους περισσότερους λειτουργούς της υγείας, από τον όποιο φόβο μετάδοσης του πανίσχυρου ιού. 

Η λογοτεχνική πένα του συγγραφέα, όμως, δεν παρασύρεται σε ακραίες θέσεις. Δεν παίρνει εύκολα θέση με αφορισμούς, ούτε τοποθετείται με γενικόλογα. Αφήνει περισσότερο τον αναγνώστη να διαβάσει, να κρίνει μόνος του, να σκεφτεί και να διαμορφώσει την προσωπική του θέση και άποψη πάνω σε σοβαρά κοινωνικά θέματα, κι αυτό ανάλογα με τη δική του, ο καθένας, κουλτούρα και παιδεία.

Αλλά και στα υπόλοιπα διηγήματά του, ο συγγραφέας δεν απομακρύνεται από τα τρέχοντα προβλήματα του καιρού του. Το μεγάλο πρόβλημα της αστυφιλίας και της αντιπαροχής περιγράφεται σε κάποια από αυτά και μάλιστα μέσα από προσωπικές ή καλύτερα οικογενειακές υποθέσεις, η διεκπεραίωση των οποίων οδηγούσε σε άκρως κωμικοτραγικά γεγονότα.

Απίθανη κρατική γραφειοκρατία, εφορίες, δικηγόροι, συμβολαιογράφοι, πολυνομία, πολλές φορές να παρατηρείται ανυπέρβλητη αλληλοεπικάλυψη και αδιέξοδο, κερδοσκοπία, βρώμικες παθογένειες ενός πολιτικού συστήματος που ταλαιπωρεί τους πολίτες, διαφθορά και συναλλαγή σε όλα τα μήκη και πλάτη της κοινωνίας.

Τα ναρκωτικά σε ημερησία διάταξη, μαθητικές κοινότητες, ομιλίες του συγγραφέα σε δημόσιες εκδηλώσεις που να προκαλούν ορισμένα περίεργα συναισθήματα, ανίκανη κοινωνία να δει τις προκλήσεις των καιρών, οι μισοί εναντίον των άλλων μισών, κι ο συγγραφέας να κατηγορείται από τους μεν ότι εμφορείται από αριστερές απόψεις, και οι άλλοι μισοί να εφησυχάζουν τους υπόλοιπους ότι δεν είναι έτσι αφού ήταν πρώην στρατιωτικός γιατρός!

Αποθέωση μιας κοινωνίας κολλημένης σε ταμπέλες εθνικοφροσύνης και το αντίθετο, απέραντη και αφόρητη δηλητηρίαση της πολιτικής σκηνής και ζωής, με το ΠΑΣΟΚ να βρίσκεται προ των πυλών της εξουσίας, οι καταλήψεις σχολείων να έρχονται σιγά-σιγά στην επικαιρότητα, και τα κείμενα του πεζογράφου συγγραφέα άκρως βιωματικά και τόσο, μα τόσο, αληθινά και αποκαλυπτικά.

Μεγάλο μέρος των κειμένων καταλαμβάνει η παρατηρούμενη εδώ και καιρό «Αντιπαροχή», με πλειάδα όμορφων σπιτιών να εξαφανίζονται και να δίνουν τη θέση τους σε αφόρητης αισθητικής πολυκατοικίες, μια κοινωνία η οποία από αγροτική μετατρεπόταν σταδιακά σε βιομηχανική, κι η αστυφιλία να δείχνει ανελέητη όχι μόνο στην πόλη της Θεσσαλονίκης στην οποία αναφέρονται άλλωστε τα περισσότερα διηγήματα, αλλά και σε ολόκληρη τη χώρα.

Αναπόσπαστο κομμάτι εκείνων των τάσεων η εξαφάνιση των συνοικιακών καταστημάτων, των μικρών εμπόρων και ο ερχομός των πολυδύναμων σουπερμάρκετ. Παράλληλα να γιγαντώνεται το ιατρικό πανεπιστημιακό κατεστημένο και ο νεποτισμός, τα οποία ο συγγραφέας γνώρισε τόσο καλά, αλλά για λίγο θα πρόσθετα εγώ.

Συστήματα διαπλοκής, οι πολιτικοί στον πυρήνα όπως πάντοτε των όποιων εξελίξεων, δημοσιογράφοι μπλεγμένοι επίσης σε ένα πολύπλοκο σύστημα αναξιοκρατίας, «ένα σύστημα γενικευμένης διαφθοράς και συναλλαγής που βολεύει πολλούς, γι’ αυτό και δεν πρόκειται να εξαλειφθεί», τονίζει ένας κατασταλαγμένος πολίτης σε διήγημά του.

Καθώς η ζωή προχωράει, η ιστορία έρχεται παράλληλα με την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης το γκρέμισμα του τείχους του Βερολίνου, και την παρατηρούμενη εισβολή μεταναστών στη χώρα μας. Ο Σφυρίδης την ακολουθεί κατά πόδας.

Βιώματα της παιδικής του ηλικίας, θραύσματα μνήμης παρουσιάζονται ξανά και ξανά μπροστά και αποτυπώνονται σε ανάλογα κείμενα. Προσωπικές αναμνήσεις και αφηγήσεις, χαρακτήρες που υποδύονται εναλλακτικές μορφές του συγγραφέα, και η ειρωνική αλλά ρεαλιστική διάθεση του συγγραφέα, στα καλύτερά της.

Προς τα τελευταία, χρονολογικά, κείμενα, ο κανιβαλισμός των ηλεκτρονικών μέσων ενημέρωσης να ορθώνεται και γιγαντώνεται ανεξέλεγκτα, και το αίσθημα του θανάτου να εμφανίζεται ολοένα και συχνότερα στο προσκήνιο.

«Τα Κοινωνικά» είναι αφιερωμένα «Στη μνήμη της Φρίντας», τη σύζυγό του συγγραφέα την οποία έχασε σχετικά πρόσφατα. Ο ίδιος συνεχίζει την πορεία που χάραξε χρόνια και χρόνια, ασταμάτητα κι ακούραστα.

«Έχω προσαρμοστεί στην ιδέα από καιρό», μου είπε σε μια τελευταία μας συνομιλία. «... Είμαι ήδη προετοιμασμένος, κι όταν χτυπήσει την πόρτα μου, θα πάρω το καπελάκι μου και θα σας χαιρετίσω»!

• Ο πεζογράφος Περικλής Σφυρίδης γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1933, όπου και συνεχίζει να ζει με κάποια ενδιάμεσα χρονικά διαστήματα, ειδικά τους καλοκαιρινούς μήνες, που βρίσκεται στο αγαπημένο του νησί, τη Σκύρο.

Τελείωσε το Αμερικανικό Κολέγιο «Ανατόλια» και σπούδασε Ιατρική στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, ως μαθητής της Στρατιωτικής Ιατρικής Σχολής.

Εργάστηκε ως καρδιολόγος, αλλά παράλληλα ενεργοποιήθηκε στα συνδικαλιστικά θέματα της ιατρικής και διετέλεσε και πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης (1975-1981). Εξέδωσε δύο ποιητικές συλλογές στην αρχή της, παράπλευρης με την ιατρική, λογοτεχνικής του καριέρας, αλλά ο χρόνος έδειξε ότι τον κέρδισε οριστικά η πεζογραφία.

Στο βιογραφικό του σημείωμα, το έργο του, πλουσιότατο. Διηγήματα, μυθιστορήματα, μελέτες για λογοτέχνες, ζωγράφους, ανθολογίες για πεζογράφους της Θεσσαλονίκης.

Σημαντική επίσης ήταν η συνεισφορά του στη λειτουργία των λογοτεχνικών περιοδικών της Θεσσαλονίκης, Τραμ (1987-1991/1996) και Παραφυάδα (1985-1990), αλλά και με συνεργασίες σε πολλά άλλα.

Σπουδαία αναγνώριση του έργου του αποτελεί η πολυσέλιδη εργασία της καθηγήτριας του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Σωτηρίας Σταυρακοπούλου, με θέμα αποκλειστικά τον ίδιο και το έργο του (Περικλής Σφυρίδης. Ο πεζογράφος και η κριτική για το έργο του, Βιβλιοπωλείο της Εστίας, 2011).

  

 

ΑΠΟΨΕΙΣ
Ιστορική μελέτη πίσω από μια βιογραφία
Ενα νέο βιβλίο ήρθε, πολύ πρόσφατα, να εμπλουτίσει τη βιβλιογραφία σε σχέση αφενός με τη βιογραφία του γιατρού Πέτρου Σωκράτους Κόκκαλη και αφετέρου με τις πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές πτυχές της...
Ιστορική μελέτη πίσω από μια βιογραφία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μια εμπεριστατωμένη μελέτη για τον λαϊκισμό
Η νέα σειρά βιβλίων 96plus από το Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο έχει στόχο να προσφέρει στο αναγνωστικό κοινό βιβλία χρηστικά και έγκυρα, παρεμβάσεις σε ζητήματα αιχμής που είναι (χάρη και στο σχετικά μικρό...
Μια εμπεριστατωμένη μελέτη για τον λαϊκισμό
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πάνω, κάτω, ανάμεσα στις γραμμές
Να ζητάς από έναν συγγραφέα να σου πει γιατί γράφει είναι σαν να ρωτάς ένα ψάρι γιατί κολυμπά. Κατά τα τέλη της τελευταίας δεκαετίας του 20ού αιώνα, πίνοντας καφέ στο σπίτι του φίλου μου συγγραφέα Κ., τον...
Πάνω, κάτω, ανάμεσα στις γραμμές
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γράφοντας βιβλία
Η αξίωση ότι μπορείς να διδάξεις τη συγγραφή είναι απατηλή όσο και η οπορτουνιστική ιδέα σύμφωνα με την οποία «όλοι γράφουν». Αντίθετα, είναι λίγοι αυτοί που γράφουν: όπως είναι και λίγοι αυτοί που διαβάζουν....
Γράφοντας βιβλία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο σκηνοποιητής
«Η υπογραφή δεν είναι η ένδειξη ενός προσώπου, είναι η παρακινδυνευμένη διαμόρφωση μιας επικράτειας». Και προφανώς δεν πρόκειται για τη θνήσκουσα χώρα μου, αλλά για την επικράτεια που εγκαθιδρύει ο δεύτερος...
Ο σκηνοποιητής
ΑΠΟΨΕΙΣ
Διαβάζοντας βιβλία(*)
Δεν διαβάζουν βιβλία και λόγω ατάλαντων συγγραφέων. Μετά, γιατί δεν είναι της μόδας. Γιατί κυριαρχεί το κουτσομπολιό. Γιατί η συγκεχυμένη, μπερδεμένη, εκκωφαντική τηλεοπτική πάρλα υποβαθμίζει την προσοχή που...
Διαβάζοντας βιβλία(*)

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας